تفاوت اختلال بیش فعالی و نقص توجه
با اختلال کمبود توجه یا نقص توجه
سرآغاز
تفاوت بیش فعالی با نقص توجه یکی از موضوعات پر جستجو در روانشناسی کودک و بزرگسال است. Many people have heard the term "ADHD" or "Attention Deficit and Hyperactivity Disorder", but they do not know that some people have a form of this disorder in which the letter "H" means "Hyperactivity" is not present; This condition is called Attention Deficit Disorder or Attention Deficit Disorder (ADD). Understanding the difference between the two is very important for correct diagnosis and effective treatment (Barkley, 2015). Research shows that about 5-7% of children and 2-4% of adults in the world have some form of attention deficit hyperactivity disorder, but many cases, especially the inattentive type, are never diagnosed (Barkley, 2020).

این اختلال سه نوع دارد:
- نوع ترکیبی (Combined Type): هم بیتوجهی دارد هم بیش فعالی.
- نوع غالباً بیتوجه (Predominantly Inattentive Type) یا همان اختلال نقص توجه.
- نوع غالباً بیشفعال/تکانشی (Predominantly Hyperactive-Impulsive Type).
اختلال کمبود توجه چیست و چه تفاوتی دارد؟
در نوع اختلال کمبود توجه، کودک یا بزرگسال دچار بیتوجهی، فراموشکاری، کندی ذهنی و ناتوانی در تمرکز است، اما بیش فعالی فیزیکی ندارد.
او ممکن است ساعتها در خیالپردازی غرق شود، جزئیات را فراموش کند، کارها را نیمهکاره رها کند یا هنگام گوش دادن به حرف دیگران، ذهنش جای دیگری باشد (Brown, 2013).
به بیان سادهتر:
- در اختلال بیش فعالی و نقص توجه مغز پر سروصداست،
- در اختلال کمبود توجه مغز ساکت است اما متمرکز نمیماند.
بیشتر بخوانید:اختلال بیش فعالی در خانواده
تفاوتهای کلیدی میان اختلال بیش فعالی و نقص توجه و اختلال کمبود توجه
| ویژگی | اختلال بیش فعالی و نقص توجه | اختلال کمبود یا نقص توجه |
| رفتار ظاهری | پرتحرک، پرحرف، بیقرار | آرام، ساکت، درونگرا |
| توجه و تمرکز | کوتاه مدت، حواسپرت | خیالپرداز، کند در پردازش |
| روابط اجتماعی | پرهیاهو، گاهی مزاحم دیگران | خجالتی، دروننگر، منزوی |
| تشخیص | اغلب زودتر تشخیص داده میشود | اغلب دیر تشخیص داده میشود (به ویژه در دختران) |
| واکنش مدرسه | تذکر برای شیطنت و حرف زدن | تذکر برای حواسپرتی و افت تحصیلی |
مشکلات شایع در کودکان و نوجوانان دارای اختلال کمبود توجه
- افت تحصیلی مزمن: به دلیل فراموشی تکالیف، عدم تمرکز و کندی در پردازش اطلاعات (Barkley, 2020).
- اضطراب و عزت نفس پایین: چون مدام به آنها گفته میشود “حواست نیست”، “کندی”، یا “تنبلی”.
- روابط اجتماعی محدود: در جمعها منفعل یا گوشهگیر به نظر میرسند.
- وابستگی زیاد به خیالپردازی: ذهنشان پناهگاه امنی از دنیای پرتحرک بیرون است.
- تاخیر در تشخیص: چون بیقراری ندارند، معلمان و والدین دیر متوجه میشوند.
تأثیر اختلال کمبود توجه در بزرگسالی
بزرگسالان دارای اختلال کمبود توجه اغلب در برنامهریزی، مدیریت زمان و تمرکز شغلی مشکل دارند.
برخی نشانهها:
- شروع چند کار همزمان و ناتمام گذاشتن آنها
- دشواری در تصمیمگیری
- فراموش کردن جلسات و قرارها
- نوسان تمرکز بین خلاقیت شدید و خستگی ذهنی
- احساس مزمن ناکافی بودن و خستگی ذهنی (Brown, 2017)

درمان و راهکارها
- درمان دارویی: متیل فنیدیت یا داروهای محرک در برخی موارد مفید است (APA, 2013).
- درمان شناختی–رفتاری (CBT): برای مدیریت افکار خودانتقادگر و آموزش تمرکز ذهنی.
- آموزش مهارتهای اجرایی: برنامهریزی، سازماندهی، تقسیم وظایف.
- تکنیکهای ذهن آگاهی و مدیتیشن: برای افزایش آگاهی از لحظهی اکنون و کاهش حواسپرتی.
- حمایت خانوادگی: والدین باید به جای سرزنش، با برنامهریزی و تشویق رفتار مطلوب، مسیر تمرکز را تقویت کنند.
بیشتر بدانید: مشاوره بالینی | ارزیابی، تشخیص و درمان تخصصی
چند کلام آخر
اختلال نقص توجه یا اختلال کمبود توجه، نوعی از اختلال بیش فعالی و نقص توجه است که در آن بیش فعالی وجود ندارد اما چالشهای ذهنی عمیقی در تمرکز، حافظه و خودتنظیمی ایجاد میشود. Timely diagnosis and psychological support can change the course of these people's lives. If you have a quiet but dreamy child, don't just call him "distracted"; Maybe his brain just needs scientific help.
Resources
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). APA Publishing
Barkley, R. A. (2015). Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A Handbook for Diagnosis and Treatment (4th ed.). Guilford Press Barkley, R. A. (2020). Executive Functions: What They Are, How They Work, and Why They Evolved. Guilford Press
Brown, T. E. (2013). A New Understanding of ADHD in Children and Adults: Executive Function Impairments. Routledge
Brown, T. E. (2017). Outside the Box: Rethinking ADD/ADHD in Children and Adults. APA
Author: Mohsen Derakhshan Nasb – Psychologist Clinical, Researcher, hypnosis therapist, Author and Psychotherapist.