تفاوت عدم وجود و ضعف توجه
با تفاوت توجه یا توجه
سرآغاز
تفاوت بیش از فعالی با توجه به یکی از موضوعات جستجو در روانشناسی کودک و بزرگسال است. بسیاری از افراد اصطلاح "ADHD" یا "اختلال نقص توجه و بیش فعالی" را شنیده اند، اما نمی دانند که برخی از افراد نوعی از این اختلال را دارند که در آن حرف "H" به معنای "بیش فعالی" وجود ندارد. به این حالت، اختلال کمبود توجه یا اختلال کمبود توجه (ADD) می گویند. درک تفاوت بین این دو برای تشخیص صحیح و درمان موثر بسیار مهم است (بارکلی، 2015). تحقیقات نشان می دهد که حدود 5-7٪ از کودکان و 2-4٪ از بزرگسالان در جهان به نوعی اختلال کمبود توجه و بیش فعالی مبتلا هستند، اما بسیاری از موارد، به ویژه نوع بی توجه، هرگز تشخیص داده نمی شوند (Barkley, 2020).
این اختلال سه نوع دارد:
- نوع ترکیبی (Combined Type): هم بیتوجهی دارد هم بیش فعالی.
- نوع غالباً بیتوجه (Predominantly Inattentive Type) یا همان اختلال نقص توجه.
- نوع غالباً بیشفعال/تکانشی (Predominantly Hyperactive-Impulsive Type).
اختلال کمبود توجه چیست و چه تفاوتی دارد؟
در نوع اختلال کمبود توجه، کودک یا بزرگسال دچار بیتوجهی، فراموشکاری، کندی ذهنی و ناتوانی در تمرکز است، اما بیش فعالی فیزیکی ندارد.
او ممکن است ساعتها در خیالپردازی غرق شود، جزئیات را فراموش کند، کارها را نیمهکاره رها کند یا هنگام گوش دادن به حرف دیگران، ذهنش جای دیگری باشد (Brown, 2013).
به بیان سادهتر:
- در اختلال بیش فعالی و نقص توجه مغز پر سروصداست،
- در اختلال کمبود توجه مغز ساکت است اما متمرکز نمیماند.
بیشتر بخوانید:اختلال بیش فعالی در خانواده
تفاوتهای کلیدی میان اختلال بیش فعالی و نقص توجه و اختلال کمبود توجه
| ویژگی | اختلال بیش فعالی و نقص توجه | اختلال کمبود یا نقص توجه |
| رفتار ظاهری | پرتحرک، پرحرف، بیقرار | آرام، ساکت، درونگرا |
| توجه و تمرکز | کوتاه مدت، حواسپرت | خیالپرداز، کند در پردازش |
| روابط اجتماعی | پرهیاهو، گاهی مزاحم دیگران | خجالتی، دروننگر، منزوی |
| تشخیص | اغلب زودتر تشخیص داده میشود | اغلب دیر تشخیص داده میشود (به ویژه در دختران) |
| واکنش مدرسه | تذکر برای شیطنت و حرف زدن | تذکر برای حواسپرتی و افت تحصیلی |
مشکلات شایع در کودکان و نوجوانان دارای اختلال کمبود توجه
- افت تحصیلی مزمن: به دلیل فراموشی تکالیف، عدم تمرکز و کندی در پردازش اطلاعات (Barkley, 2020).
- اضطراب و عزت نفس پایین: چون مدام به آنها گفته میشود “حواست نیست”، “کندی”، یا “تنبلی”.
- روابط اجتماعی محدود: در جمعها منفعل یا گوشهگیر به نظر میرسند.
- وابستگی زیاد به خیالپردازی: ذهنشان پناهگاه امنی از دنیای پرتحرک بیرون است.
- تاخیر در تشخیص: چون بیقراری ندارند، معلمان و والدین دیر متوجه میشوند.
تأثیر اختلال کمبود توجه در بزرگسالی
بزرگسالان دارای اختلال کمبود توجه اغلب در برنامهریزی، مدیریت زمان و تمرکز شغلی مشکل دارند.
برخی نشانهها:
- شروع چند کار همزمان و ناتمام گذاشتن آنها
- دشواری در تصمیمگیری
- فراموش کردن جلسات و قرارها
- نوسان تمرکز بین خلاقیت شدید و خستگی ذهنی
- احساس مزمن ناکافی بودن و خستگی ذهنی (Brown, 2017)
درمان و راهکارها
- درمان دارویی: متیل فنیدیت یا داروهای محرک در برخی موارد مفید است (APA, 2013).
- درمان شناختی–رفتاری (CBT): برای مدیریت افکار خودانتقادگر و آموزش تمرکز ذهنی.
- آموزش مهارتهای اجرایی: برنامهریزی، سازماندهی، تقسیم وظایف.
- تکنیکهای ذهن آگاهی و مدیتیشن: برای افزایش آگاهی از لحظهی اکنون و کاهش حواسپرتی.
- حمایت خانوادگی: والدین باید به جای سرزنش، با برنامهریزی و تشویق رفتار مطلوب، مسیر تمرکز را تقویت کنند.
بیشتر بدانید: مشاوره بالینی | ارزیابی، تشخیص و درمان تخصصی
چند کلام آخر
اختلال نقص توجه یا اختلال کمبود توجه، نوعی از اختلال بیش فعالی و نقص توجه است که در آن بیش فعالی وجود ندارد اما چالشهای ذهنی عمیقی در تمرکز، حافظه و خودتنظیمی ایجاد میشود. تشخیص به موقع و حمایت روانی می تواند مسیر زندگی این افراد را تغییر دهد. اگر کودکی ساکت اما رویاپرداز دارید، او را «حواس پرت» صدا ندهید. شاید مغز او فقط به کمک علمی نیاز دارد.
منابع
انجمن روانپزشکی آمریکا. (2013). راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (ویرایش پنجم). انتشارات APA
بارکلی، R. A. (2015). اختلال بیش فعالی کمبود توجه: کتابچه راهنمای تشخیص و درمان (ویرایش چهارم). مطبوعات گیلفورد بارکلی، R. A. (2020). عملکردهای اجرایی: چه هستند، چگونه کار می کنند و چرا تکامل یافته اند. مطبوعات گیلفورد
Brown, T. E. (2017). خارج از جعبه: بازاندیشی ADD/ADHD در کودکان و بزرگسالان. APA نویسنده: محسن درخشان – href="https://mohsenderakhshannasab.ir/my-services/">روانشناس بالینی، پژوهشگر، هیپنوتیزم درمانگر، نویسنده و روان درمانگر.
