اختلالات خواب کودکان - دکتر مهدی افشاری، متخصص نوزادان، کودکان و نوجوانان
اختلالات خواب کودکان
خواب یکی از ارکان اصلی سلامت و رشد در دوران کودکی است. کودکان بسیار بیشتر از بزرگسالان به خواب نیاز دارند، زیرا خواب کافی نقش حیاتی در رشد فیزیکی، رشد مغز، تقویت یادگیری، تقویت سیستم ایمنی و تنظیم خلق و خو دارد.
متاسفانه، با این حال، اختلالات خواب در کودکان بیشتر از آن چیزی است که تصور می شود و می تواند چالش های بزرگی برای کودکان و خانواده ها ایجاد کند. شناخت این اختلالات و شناخت راه های تشخیص و درمان آنها گام مهمی در جهت ارتقای کیفیت زندگی کودکان است.
اهمیت خواب در کودکان
خواب با کیفیت برای کودکان ضروری است زیرا:
رشد فیزیکی: هورمون رشد عمدتاً در طول خواب عمیق ترشح می شود.
رشد و یادگیری مغز: خواب به تثبیت اطلاعات آموخته شده در طول روز کمک می کند و حافظه و توانایی های شناختی را تقویت می کند.
تنظیم خلق و خو و رفتار: کمبود خواب می تواند منجر به تحریک پذیری، بی قراری، مشکلات تمرکز و بیش فعالی شود.
تقویت سیستم ایمنی: خواب کافی به بدن در مبارزه با عفونت ها کمک می کند.
سلامت روان: خواب ناکافی با افزایش خطر افسردگی و اضطراب در کودکان و نوجوانان مرتبط است.
انواع رایج اختلالات خواب در کودکان
اختلالات خواب در کودکان طیف وسیعی دارد و می تواند اشکال مختلفی داشته باشد. برخی از رایج ترین آنها عبارتند از:
بی خوابی:
بی خوابی بی خوابی با شروع خواب: مشکل در به خواب رفتن در ابتدای شب. این می تواند به دلیل رعایت نکردن روال خواب، اضطراب یا محرک های محیطی باشد.
حفظ خواب بی خوابی: بیدار شدن مکرر در طول شب و مشکل در بازگشت به خواب.
بی خوابی رفتاری: این شایع ترین نوع بی خوابی در کودکان خردسال است که به دلیل عادات خواب نامناسب (مانند وابستگی به حضور والدین یا تغذیه با شیشه شیر) ایجاد می شود.
آپنه انسدادی خواب (OSA):
در این اختلال، راه هوایی کودک در طول خواب به طور مکرر و به طور جزئی یا کامل مسدود می شود که منجر به قطع تنفس (آپنه)، خروپف بلند، مکث در تنفس و بیدار شدن مکرر می شود.
شایع ترین علت اندازه لوزه ها (لوزه سوم) و آدنوئید (لوزه حلقی) است.
عوارض جانبی آن شامل خستگی روزانه، مشکلات تمرکز، بیش فعالی و در موارد شدیدتر، مشکلات قلبی عروقی است.
پاراسومنیا:
رفتارهای غیرعادی یا ناخواسته ای که در طول خواب رخ می دهد. این اختلالات معمولاً بی ضرر هستند و با افزایش سن بهبود می یابند، اما می توانند برای والدین نگران کننده باشند.
ترس های شبانه: کودک در خواب عمیق ناگهان با جیغ و ترس شدید از خواب بیدار می شود، اما کاملاً بیدار نیست، معمولاً والدین را نمی شناسد و صبح روز بعد چیزی به یاد نمی آورد.
کابوس ها: رویاهای ترسناکی که معمولاً در نیمه دوم شب و در طول خواب REM رخ می دهند. پس از بیدار شدن، کودک کابوس را به یاد می آورد و ممکن است مضطرب شود.
راه رفتن در خواب: کودک در خواب عمیق راه می رود، صحبت می کند یا کارهایی انجام می دهد که صبح به یاد نمی آورد.
براکسیسم: دندان قروچه بر روی یکدیگر در هنگام خواب.
شب ادراری شبانه: خیس کردن تخت در سنی که انتظار می رود کودک ادرار را کنترل کند.
نارکولپسی:
یک اختلال عصبی مزمن که با خواب آلودگی بیش از حد در طول روز و حملات ناگهانی خواب (حملات خواب آلودگی غیرقابل کنترل) مشخص می شود.
همچنین ممکن است با کاتاپلکسی (از دست دادن ناگهانی تون عضلانی در پاسخ به احساسات شدید) همراه باشد.
سندرم پاهای بی قرار (RLS):
احساس ناخوشایند و غیرقابل توصیف در پاها (گاهی اوقات در دستها) همراه با میل شدید به حرکت دادن آنها، به خصوص هنگام استراحت یا خواب.
این احساسات با حرکت بهبود می یابند اما می توانند خواب را مختل کنند.
اختلالات ریتم شبانه روزی:
آنها زمانی رخ می دهند که ساعت بیولوژیکی بدن کودک با الگوی طبیعی خواب و بیداری او هماهنگ نباشد. این می تواند به دلیل پروازهای طولانی (جت لگ)، شیفت کاری والدین یا استفاده بیش از حد از وسایل الکترونیکی در شب باشد.
علل اختلالات خواب در کودکان
دلایل اختلالات خواب می تواند بسیار متنوع باشد:
- عوامل رفتاری و محیطی
- عوامل پزشکی
- عوامل روانی
- عوامل ژنتیکی
تشخیص اختلالات خواب کودکان
تشخیص دقیق اختلالات خواب مستلزم ارزیابی توسط متخصصان خواب، متخصصان مغز و اعصاب کودکان، یا روانپزشکان کودک و نوجوان است. فرآیند تشخیص معمولاً شامل موارد زیر است:
- سابقه خواب کامل
- یادداشت خواب
- معاینه بالینی
- مطالعه خواب
- درمان اختلالات خواب کودکان
درمان بسته به نوع و علت اختلال خواب متفاوت است:
- مداخلات رفتاری و بهداشت خواب
- درمان های پزشکی
- مدیریت بیماری های زمینه ای
- روان درمانی و مشاوره
خلاصه
اختلالات خواب در کودکان نه تنها می تواند منجر به خستگی و تحریک پذیری شود، بلکه بر توانایی های تحصیلی، روابط اجتماعی و سلامت کلی آنها نیز تأثیر منفی می گذارد.
والدین باید به علائم اختلال خواب در فرزندان خود توجه کنند و در صورت مشاهده مشکلات مداوم با پزشک متخصص مشورت کنند. با تشخیص به موقع و درمان مناسب، می توان به کودکان کمک کرد تا از خوابی آرام و با کیفیت بهره مند شوند و پتانسیل کامل خود را برای رشد و تکامل توسعه دهند.
