مشاوره کودک عصبی؛ بایدها و نبایدهایی که والدین باید بدانند

«انگار وسط میدون مین راه میرم.» این جمله، توصیف بسیاری از والدینی است که با یک کودک عصبی زندگی می‌کنند. کج‌خلقی‌های مداوم، انفجارهای خشم بر سر مسائل کوچک، ناشکیبایی و زودرنجی، فضایی از تنش و اضطراب را در خانه حاکم می‌کند و والدین را خسته، مستأصل و نگران آینده فرزندشان می‌سازد. در این نبرد روزمره، طبیعی است که احساس کنید تمام راه‌ها را امتحان کرده‌اید و به بن‌بست رسیده‌اید.

اما کلید حل این معما، تغییر یک دیدگاه اساسی است: چه می‌شود اگر عصبی بودن هویت فرزند شما نباشد، بلکه نشانه‌ای از یک مهارت کسب‌نشده باشد؟ مهارتی به نام تنظیم هیجانات.

مشاوره کودک عصبی یک فرآیند تخصصی است که نه برای سرکوب یا ادب کردن کودک، بلکه برای آموزش این مهارت حیاتی به او و توانمندسازی والدین طراحی شده است. مقاله حاضر به شما کمک می‌کند تا دنیای درونی فرزندتان را بهتر درک کرده و با بایدها و نبایدهای کاملاً علمی، آرامش را به خانه بازگردانید.

چرا کودک من لجبازی می‌کند؟ ریشه‌یابی و درمان با کمک مشاوره تخصصی

چرا فرزند من زود از کوره در می‌رود؟

اولین قدم در فرآیند مشاوره کودک عصبی، درک ریشه‌های این رفتار است. عصبی بودن یک رفتار سطحی است که می‌تواند ناشی از دلایل عمیق و متفاوتی باشد:

ناتوانی در تنظیم هیجانات: مغز کودکان، به ویژه در سنین پایین، هنوز در حال توسعه است. بخش مسئول کنترل هیجانات و منطق (قشر پیش‌پیشانی) هنوز به بلوغ کامل نرسیده. بنابراین، کودک در مواجهه با هیجانات شدید مانند خشم یا ناکامی، به راحتی غرق می‌شود و کنترل خود را از دست می‌دهد.
حساسیت‌های حسی یا اضطراب پنهان: گاهی اوقات، کج‌خلقی و تحریک‌پذیری، ماسکی برای اضطراب است. کودکی که از درون مضطرب است، آستانه تحمل پایینی دارد. همچنین، برخی کودکان به محرک‌های حسی (مانند صدای بلند، نور زیاد یا حتی جنس برخی لباس‌ها) بسیار حساسند و این تحریک بیش از حد، خود را به شکل عصبی بودن نشان می‌دهد. مشاوره کودک عصبی به تشخیص این دلایل پنهان کمک می‌کند.
مشکلات در کنترل تکانه: سیستم ترمز مغز در برخی کودکان ضعیف‌تر عمل می‌کند. آن‌ها قبل از اینکه فکر کنند، عمل می‌کنند و به سرعت از یک ناراحتی کوچک به انفجار خشم می‌رسند.
الگوهای آموخته‌شده از محیط: کودکان بهترین الگوبرداران جهان هستند. آن‌ها نحوه مدیریت خشم و استرس را از والدین و اطرافیان خود می‌آموزند. محیط خانوادگی پرتنش می‌تواند به طور مستقیم به عصبی شدن کودک دامن بزند.

۵ استراتژی کلیدی که والدین در مشاوره کودک عصبی فرا می‌گیرند

در فرآیند مشاوره کودک عصبی، والدین یاد می‌گیرند که چگونه با استراتژی‌های موثر، به جای تشدید بحران، به آرام‌شدن کودک کمک کنند.

بایدها چرا این کار موثر است؟ مثال عملی ۱. نام‌گذاری و تأیید احساسات به کودک کمک می‌کند زبان هیجانات را بیاموزد، احساس درک شدن کند و به او نشان می‌دهد که احساساتش معتبر هستند. به جای «عصبی نباش!»، بگویید: «می‌بینم که خیلی عصبانی هستی چون برجت خراب شد. واقعاً خیلی ناامیدکننده‌ست.» ۲. حفظ آرامش خودتان شما لنگر آرامش کودک در طوفان هیجانی او هستید. آرامش شما به او نیز سرایت می‌کند و از تشدید بحران جلوگیری می‌کند. نفس عمیق بکشید، با صدایی آرام و شمرده صحبت کنید و از ورود به جنگ قدرت و فریاد زدن متقابل بپرهیزید. ۳. تعیین مرزهای قاطع اما مهربانانه احساسات را از رفتارهای غیرقابل قبول جدا می‌کند. به کودک امنیت و ساختار می‌دهد و به او می‌آموزد که ابراز هیجان نباید مخرب باشد. «می‌فهمم که عصبانی هستی، اما ما اجازه نداریم به دیگران آسیب بزنیم یا وسایل رو پرت کنیم.» ۴. جستجوی علت ریشه‌ای به شما کمک می‌کند به جای واکنش به رفتار سطحی (عصبانیت)، مشکل اصلی و پنهان (گرسنگی، خستگی، اضطراب) را حل کنید. قبل از واکنش، از خود بپرسید: آیا خسته است؟ گرسنه است؟ آیا در مدرسه اتفاقی افتاده است؟ آیا نیاز به توجه دارد؟ ۵. تمرکز بر پیشگیری مدیریت محرک‌ها از وقوع بسیاری از بحران‌ها جلوگیری کرده و با ایجاد یک محیط قابل پیش‌بینی، به ثبات خلق کودک کمک می‌کند. ایجاد برنامه روزانه مشخص، اطمینان از خواب کافی و تغذیه مناسب، و آماده کردن کودک برای تغییرات و موقعیت‌های جدید

۵ اشتباه رایج والدین با کودکان عصبی

گاهی اوقات، بهترین کمک ما، انجام ندادن کارهایی است که اوضاع را بدتر می‌کند. در جدول زیر به این اشتباهات رایج می‌پردازیم:

نبایدها چرا این کار مخرب است؟ راهکار جایگزین (باید) فریاد زدن و مقابله به مثل این کار به کودک یاد می‌دهد که فریاد زدن یک روش ارتباطی قابل قبول است و باعث تشدید تنش و ترس در او می‌شود. حفظ آرامش، صحبت با صدای آرام و استفاده از تکنیک «وقفه» برای آرام شدن هر دو طرف تنبیه شدید یا تحقیر کردن این روش‌ها نه تنها چیزی به کودک یاد نمی‌دهند، بلکه به عزت نفس او آسیب زده و باعث ایجاد خشم و کینه پنهان می‌شوند. استفاده از پیامدهای منطقی و مرتبط با رفتار (مثلاً «چون اسباب‌بازی رو پرت کردی، برای ده دقیقه از بازی باهاش محروم میشی») نادیده گرفتن احساسات کودک جملاتی مانند «چیزی نشده که!» یا «گریه نکن!» به کودک این پیام را می‌دهند که احساساتش بی‌اهمیت یا اشتباه هستند. اعتباربخشی به احساسات: «حق داری ناراحت باشی.» این اولین قدم در آموزش مهارت‌های هیجانی است. تسلیم شدن در برابر خواسته‌ها اگر کودک یاد بگیرد که با جیغ و داد می‌تواند به خواسته‌اش برسد، این رفتار را بارها و بارها تکرار خواهد کرد. ثبات در اجرای قوانین. حتی اگر سخت است، روی «نه» خود بمانید و پس از آرام شدن کودک، با او صحبت کنید. برچسب زدن به کودک گفتن «تو بچه عصبی هستی» این ویژگی را به بخشی از هویت کودک تبدیل می‌کند و به او القا می‌کند که قادر به تغییر نیست. تمرکز روی رفتار و نه شخصیت: به جای «تو عصبی هستی»، بگویید «این رفتار تو پرخاشگرانه بود.»

نقش مشاوره کودک در آموزش مهارت‌های کنترل خشم

یک مشاوره حرفه‌ای برای کودک عصبی، برنامه‌ای چندوجهی را دنبال می‌کند:

اینفوگرافیک کنترل خشم کودک در مشاوره

انتخاب مشاور کودک مناسب برای درمان کودک عصبی

برای مدیریت این چالش، به مشاوری نیاز دارید که به طور خاص در زمینه مشکلات رفتاری کودکان و رویکردهای فرزندپروری تخصص داشته باشد. به دنبال فردی باشید که در زمینه مشاوره کودک عصبی و رویکردهای مبتنی بر شواهد مانند PMT یا بازی‌درمانی تجربه داشته باشد. مرکز «راه روشن» مجوز سازمان نظام روانشناسی داشته و در زمینه روانشناسی کودک تجربه دارد.

در نهایت، به یاد داشته باشید که کودک عصبی، کودک بدی نیست؛ بلکه کودکی است که در دنیای هیجانات خود غرق شده و برای نجات به کمک نیاز دارد. مشاوره کودک به شما کمک می‌کند تا از یک والد خسته در میدان نبرد، به راهنمای آگاه و لنگری آرام برای فرزندتان تبدیل شوید. برداشتن اولین قدم برای دریافت راهنمایی تخصصی، سرمایه‌گذاری روی آرامش امروز و تاب‌آوری فردای فرزندتان است.

پرسش‌های متداول

۱. آیا کودک عصبی، در بزرگسالی هم عصبی خواهد بود؟

الزاماً خیر. دوران کودکی، بهترین زمان برای یادگیری مهارت‌های تنظیم هیجانات است. اگر این الگوهای رفتاری در کودکی به درستی مدیریت و اصلاح شوند، کودک با مهارت‌های بسیار بهتری وارد بزرگسالی خواهد شد. هدف اصلی مشاوره کودک عصبی دقیقاً پیشگیری از تبدیل شدن این الگوها به یک ویژگی شخصیتی پایدار است.

۲. تفاوت بین کودک پرانرژی با کودک عصبی چیست؟

یک کودک پرانرژی، سطح بالایی از فعالیت فیزیکی دارد، اما خلق‌وخوی او عمدتاً شاد و مثبت است. اما عصبی بودن کودک با تحریک‌پذیری بالا، آستانه تحمل پایین در برابر ناکامی و انفجارهای خشم مکرر مشخص می‌شود. مشکل اصلی، سطح انرژی نیست، بلکه ناتوانی در مدیریت هیجانات منفی است.

۳. آیا کودک عصبی نیاز دارد دارو مصرف کند؟

در اکثر موارد، خیر. خط اول درمان برای مشکلات رفتاری مانند لجبازی و عصبانیت، روان‌درمانی و به ویژه آموزش والدین است. دارودرمانی تنها در موارد شدیدی که اختلال زمینه‌ای مانند ADHD شدید یا اضطراب فراگیر تشخیص داده شده و توسط روانپزشک تجویز شود، درمان مکمل در نظر گرفته می‌شود.

نویسنده سایت

۲۳ شهریور, ۱۴۰۴

مقالات