سکته مغزی یکی از بهترین و جدی‌ترین اختلالات نورولوژیک است که در اثر کاهش یا کاهش شدید جریان خون در قسمتی از مغز اتفاق می‌افتد. زمانی که خون‌ها به یک ناحیه از مغز می‌رسند، سلول‌های عصبی در آن در مدت چند دقیقه به مردن می‌رسند و همین مسئله می‌تواند منجر به دستیابی به حرکت‌های حیاتی مانند حرکت، گفتار، حافظه و بینایی شود. مهم سکته مغزی در این است که به سرعت اتفاق می‌افتد و اگر فرد به‌موقع درمان قرار نگیرد، ممکن است سلامتی برای جبران‌ناپذیری بر او داشته باشد.

سکته مغزی چیست؟

وقتی درباره سکته مغزی صحبت می‌کنیم، منظور گروهی از بیماری‌هاست که جریان خون را در مغز مختل می‌کند. بیماری سکته مغزی یکی از دومین علت مرگ‌ومیر و از مهم‌ترین مرجع ناتوانی دائمی در جهان است. این عارضه می‌تواند در هر فرد رخ دهد، اما با افزایش سن، فشار خون بالا، مشاهده خون زیاد و سبک زندگی نامناسب، احتمال بروز آن افزایش پیدا می‌کند. علائم سکته مغزی معمولاً درمان و شدید ظاهر می‌شوند و فرد یا اطرافیان باید بسیار سریع آن‌ها را تشخیص دهند تا امکان نجات مغز وجود داشته باشد.

در بسیاری از موارد، افراد تصور می‌کنند که مغزی تنها در قالب سکته شدید و آشکار می‌کند، اما این واقعیت است که انواع این مشکل وجود دارد. از جمله سکته مغزی خفیف، سکته مغزی خاموش و سکته مغزی هموراژیک. شناخت این مفاهیم کمک می‌کند تا افراد با بیشتر نسبت به علائم هشداردهنده رفتار کنند و در صورت بروز نشانه‌ها سریع به پزشک مراجعه کنند. نکته مهم این است که سکته مغزی یک وضعیت اورژانسی است و هر لحظه تأخیر در درمان، قابل توجه به سلول‌های مغز را از بین میبرد. بنابراین اطلاع‌رسانی، آموزش و پرورش از این بیماری می‌تواند نقش حیاتی در سلامت جامعه داشته باشد.

انواع سکته مغزی

سکته مغزی یکی از مهم‌ترین بیماری‌های مغز و اعصاب است که باعث می‌شود خون‌رسانی به بخشی از مغز مبتلا شود. این مشکل می تواند در اثر انسداد رگ یا پارگی آن اتفاق بیفتد. هرچه زمان بدون خونرسانی طولانی تر شود، سلول های مغز بیشتر آسیب می بینند. سکته مغزی دومین علت مرگ‌ومیر و یکی از شایع‌ترین مراجع ناتوانی دائمی در جهان است.

سکته مغزی پنج نوع اصلی دارد:

1. سکته مغزی ایسکمیک (شایع‌ترین نوع)
2. سکته مغزی هموراژیک
3. سکته مغزی خفیف (TIA)
4. سکته مغزی گذرا
5. سکته مغزی خاموش

هرکدام از این نوع‌ها ویژگی‌های خاص خود را دارند. سکته ایسکمیک ناشی از لخته است، سکته هموراژیک ناشی از پارگی رگ، و نوع خاموش بدون علامت شدید بروز می‌کند. سکته‌های بزرگ‌تر هستند.

سکته مغزی چگونه رخ می دهد؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره این بیماری این است که سکته مغزی چگونه رخ می‌دهد. در سکته ایسکمیک، رسوب در دیواره رگ‌ها باعث ایجاد پلاک می‌شود. اگر این پلاک پاره شود، می‌شود و جریان خون را می‌بندد. عوامل خطر شامل فشار خون بالا، شیرینی خون، مصرف، کم‌تحرکی و رژیم غذایی ناسالم است.

علت سکته مغزی

وقتی بحث علت سکته مغزی مطرح می‌شود، باید مجموعه‌ای از عوامل اشاره کرد که باعث قطع جریان خون در مغز می‌شود. به‌طور کلی دو نوع سکته مغزی داریم: ایسکمیک و هموراژیک. در سکته ایسکمیک که رایج ترین نوع است، لخته خون یا رسوبات جریان خون را در رگ مسدود می‌کنند. اما در سکته هموراژیک، رگ خونی پاره می‌شود و در مغز ایجاد می‌کند.

مهم‌ترین علت سکته مغزی شامل موارد زیر است:

• فشار خون بالا؛ اصلی‌ترین دلیل سکته در جهان

• دیابت و افزایش قند خون

• کلسترول و ورزش خون بالا

• سیگار و قلیان

• چاقی و کم‌تحرکی

• بیماری‌های مانند آریتمی یا فیبریلاسیون دهلیزی

• عوامل ژنتیکی و هویت خانوادگی

• مصرف الکل و مواد مخدر

بیماری‌هایی مانند تنگی کاروتید، اختلالات انعقادی و مصرف برخی داروها نیز در بروز سکته نقش دارند. با افزایش سن، ریسک سکته بالا می‌رود، اما به‌دلیل سبک زندگی ناسالم، میزان سکته در جوانان نیز بیشتر شده است. در نهایت باید گفت که علت ها و عوامل خطر بهترین راه برای جلوگیری از بروز سکته مغزی است.

سکته مغزی علائم

تشخیص سکته علائم مغزی امری حیاتی است، زیرا شانس درمان موفقیت‌آمیز در ساعات اولیه تعداد زیادی را دارد. مهم‌ترین نشانه‌های سکته شامل افتادگی صورت، ناتوانی در بلند کردن دست‌ها، مشکلات گفتاری، سردردی، از دست دادن روش‌ها، تشخیص بی‌حسی یا رفع مشکل در یک سمت بدن است. این علائم معمولاً به‌صورت ظاهری می‌شوند.

در بخش علائم این نکته اشاره می‌کند که ممکن است با نشانه‌های غیرمعمول مانند درد شدیدی، تهوع، شدید، تغییرات رفتاری یا حتی از دست دادن هوشیاری آسیب‌پذیر باشد. شناخت این علائم کمک می‌کند تا جان فرد نجات پیدا کند. اگر شما یا شخصی در اطرافتان دچار این نشانه شده اید، حتی اگر پس از چند دقیقه بهتر شد، باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید. هر دقیقه تأخیر می‌تواند باعث مرگ هزاران سلول مغزی شود.

سکته مغزی هموراژیک

یکی از خطرناک‌ترین انواع سکته، سکته مغزی هموراژیک است. این نوع رخ می دهد که رگ خونی در مغز پاره می شود و باعث می شود. فشار خون بالا اصلی ترین علت آن است. این نوع سریعتر از ایسکمیک باعث مرگ سلولهای مغزی می شود.

علائم سکته مغزی هموراژیک

در سکته مغزی هموراژیک خون از رگ پاره‌شده وارد بافت مغز یا فضای اطراف آن می‌شود و باعث افزایش فشار داخل جمجمه می‌شود. این فشار به سلول‌های مغز آسیب شدید وارد می‌کند. علائم این نوع سکته معمولاً بسیار قوی و شدید هستند:

• سردرد درمانی و بسیار شدید
• تهوع و استفراغ
• ضعف یا فلج
• اختلال هوشیاری

در برخی موارد نیاز به جراحی فوری وجود دارد.

سکته مغزی هموراژیک یکی از خطرناکترین انواع سکته است که در اثر پارگی رگهای خونی در مغز و نشت خون به بافتهای اطراف آن ایجاد می شود. این نوع سکته به‌سرعت باعث افزایش فشار داخل جمجمه می‌شود و می‌تواند آسیب‌های زیادی در مغز ایجاد کند.

علت اصلی سکته هموراژیک فشار خون کنترل شده است. آنوریسم مغزی، ضربه‌های شدید، مصرف مواد مخدر و اختلالات انعقادی نیز از موارد مهم دیگر هستند. علائم شدید، تهو استفراغ، سردرد، بسیار مفید و کاهش هوشیاری است.

در این نوع سکته هموراژیک درمان سریع مهم حیاتی دارد و نیاز به جراحی دارد. کنترل فشار خون و نظارت دقیق پزشکی می‌تواند جان بیمار را نجات دهد.

سکته مغزی خفیف (TIA)

TIA یا سکته خفیف یک سکته کامل نیست؛ اما خونرسانی به مغز برای مدت کوتاهی مختل می شود. این حالت «چراغ هشدار» سکته بزرگ است و باید بسیار جدی گرفته شود.

سکته مغزی خفیف

در سکته مغزی خفیف علائم ممکن است کمتر از چند دقیقه تا نهایتاً ۲۴ ساعت طول بکشد، اما آسیب مغزی کوچکتر ممکن است رخ دهد. این نوع سکته به دلیل انسداد موقت رگ ایجاد می‌شود. کسانی که دچار TIA می‌شوند احتمال بیشتری برای تجربه سکته شدید دارند.

سکته مغزی خفیف خطرناک است

اگرچه نامش «خفیف» است اما سکته مغزی خفیف خطرناک است. بسیاری از افراد تصور می‌کنند این نوع را می‌دهند چون علائمش می‌شود. اما این تفکر کاملاً اشتباه است. خطر سکته بزرگ پس از این نوع، بسیار بالا است.

علائم سکته مغزی خفیف

یکی از جدی‌ترین انواع این نوع سکته، سکته مغزی خفیف یا TIA هشداری است که علائم آن نسبت به سکته‌های شدید بسیار جدی و خفیف است. علائم به این نوع سکته خفیف معمولاً بین چند دقیقه تا نهایتاً ۲۴ ساعت باقی می‌مانند، اما نباید آن را نادیده گرفت، زیرا این نوع سکته را تجربه می‌کنند، در ماه‌ها یا سال‌های آینده همیشه می‌شوند.

مهم‌ترین نشانه‌های این نوع سکته خفیف شامل ضعف در یک سمت بدن، بی‌حسی صورت یا اندام‌، مشکلات گفتاری مانند بریده حرف زدن یا ناتوانی در بیان کلمات، در بینایی یک‌چشم یا هر دو چشم، سردرگمی، سرگیجه و عدم تعادل است. گاهی اوقات ممکن است فقط احساس سنگینی در یک دست یا پا داشته باشید یا حتی متوجه تغییرات کوچک در چهره خود شوید.

نکته مهم این است که تشخیص علائم این نوع سکته خفیف کار ساده‌ای نیست، زیرا بسیاری از افراد آن را با فشار خون یا مشکلات عصبی موقتی اشتباه می‌گیرند. به همین دلیل اولین قدم، آگاهی عمومی و افزایش نسبت به این علائم است. پزشکان همیشه مشاهده می‌کنند که در صورت این نشانه‌ها، حتی اگر چند دقیقه بعد شوند، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

یکی راه‌های تشخیص سریع سکته مغزی استفاده از روش‌های شناسایی شده FAST این است:

• F: افتادگی صورت

• A: ضعف دست‌ها

• S: مشکلات گفتاری

• T: زمان تماس با اورژانس

این تکنیک در مورد سکته مغزی خفیف نیز کاربرد دارد. در نهایت این موضوع را جدی گرفت که این نوع خفیف یک هشدار جدی است و عدم توجه به آن، احتمال وقوع حادثه شدید را می‌دهد.

سکته مغزی ایسکمیک

ایسکمیک به معنای «کاهش خون‌رسانی» است. در این نوع سکته، جریان خون به‌دلیل لخته یا گرفتگی رگ‌ها دچار انسداد می‌شود. این نوع حدود ۸۵ درصد موارد را شامل می‌شود.

سکته مغزی گذرا

این نوع سکته در حقیقت یک نسخه خفیف‌تر از اسکته ایسکمیک است اما ارزش تشخیصی بالاتر دارد.

علائم سکته مغزی ا شامل ضعف گذری بدن، بی‌حسی، افتادگی صورت، عدم گفتار، دید تار و عدم تعادل است. این علائم ممکن است تنها چند دقیقه ادامه داشته باشند و سپس ناپدید شوند. با این وجود، TIA بزرگ‌ترین هشدار برای بروز مشکل جدی است و باید بررسی شود. تشخیص و درمان سریع می‌تواند از بروز سکته مرگبار جلوگیری کند.

علائم سکته مغزی گذرا

علائم سکته مغزی گذرا یا TIA شبیه سکته‌های واقعی هستند، اما معمولاً در مدت کوتاهی از بین می‌روند. با این حال این نوع سکته به‌شدت هشداردهنده است. فردی که دچار TIA می‌شود، در واقع زنگ خطر جدی برای یک سکته شدید را تجربه کرده است. این ویژگی ها بین یک تا پنج دقیقه و در برخی موارد تا چند ساعت ادامه دارند

مهم‌ترین علائم این نوع سکته گذرا شامل ضعف یا بی‌حسی یک سمت بدن، اختلال در گفتار یا فهم کلمات، تاری دید، دوبینی، سرگیجه شدید، اختلال در راه رفتن، افتادگی یک طرف و سردرگمی است. همه این علائم ممکن است به‌سرعت محو شوند، اما نادیده گرفتن آن‌ها بسیار خطرناک است.

TIA معمولاً به دلیل لخته‌های کوچک خون ایجاد می‌شود که جریان لحظه‌ای را مختل کرده و سپس می‌شود. این وضعیت نشان می دهد که فرد در معرض خطر جدی سکته دائمی قرار دارد. پزشکان توصیه می‌کنند افرادی که هرگونه علامت گذرا را تجربه می‌کنند فوراً به اورژانس مراجعه کنند، حتی اگر علائم کاملاً رفع شده باشد. درمان‌های سریع می‌تواند از سکته‌های بعدی جلوگیری کند.

سکته مغزی خاموش (سکته مغزی خاموش)

این نوع سکته بدون علائم شدید رخ می‌دهد اما آسیب مغزی واقعی ایجاد می‌کند.

علائم سکته مغزی خاموش

علائم سکته مغزی خاموش بسیار پنهان هستند. فرد ممکن است هیچ مشکلی وجود نداشته باشد اما با دیدن موارد زیر:

• کاهش حافظه
• اختلال تمرکز
• فراموشی‌های مکر
• کند شدن حرکت
• تغییرات رفتاری

نوعی سکته معمولاً در MRI مشخص می‌شود و بسیار خطرناک است، زیرا فرد بدون آسیب‌دیدگی‌های مداوم می‌شود.

علت سکته مغزی

مهم‌ترین علت سکته مغزی شامل موارد زیر است:

• فشار خون بالا
• چربی خون و کلسترول
• دیابت
• چاقی و عدم تحرک
• سیگار و الکل
• آریتمی قلب
• سابقه خانوادگی
• استرس شدید
• تغذیه ناسالم

با کنترل این عوامل می‌توان احتمال سکته را به شدت کاهش داد.

آیا سکته مغزی خوب می‌شود؟

یکی از پرتکرارترین سؤال‌ها این است که ایا سکته مغزی خوب می‌شود؟
پاسخ وابسته به نوع سکته، آسیب شدید، مراجعه به پزشک، سن فرد و توانبخشی است. بسیاری از افراد با توانبخشی صحیح و درمان سریع بهبود کامل پیدا می کنند. اگر درمان دیر انجام شود، احتمال آسیب دائمی بیشتر خواهد بود.

اگر سکته در ساعات اولیه با درمان مناسب کنترل شود، احتمال بهبود کامل بسیار بیشتر است. درمان‌های اورژانسی مانند تزریق داروی حل‌کننده لخته و جراحی‌های خاص می‌توانند جریان خود را بازگردانند و از آسیب‌های ناشی از آسیب‌های ناشی از آن جلوگیری کنند. هرچه این درمان سریع‌تر انجام شود، نتیجه بهتر خواهد بود.

در پاسخ به این که ایا سکته مغزی خوب می شود باید گفت: بسیاری از افراد تا حد قابل توجهی بهبود می یابند، برخی کاملاً به زندگی عادی بازمی گردند و برخی از آنها ممکن است مشکلات دائمی شوند.

همچنین سن بیمار، سلامت عمومی، شدت سکته و اراده فرد در طول درمان تاثیر دارد. بیمارانی که به‌موقع کارهای توان‌بخشی را انجام می‌دهند، شانس بازگشت بیشتر خواهد داشت. بنابراین پاسخ قطعی وجود ندارد، اما بسیاری از افراد با مدیریت صحیح، سبک زندگی و درمان تخصصی می‌توانند زندگی سالم طبیعی را تجربه کنند.

مغز مجرب شگفت‌انگیزی برای ساخت مسیرهای عصبی جدید دارد. به همین دلیل بسیاری از بیماران پس از ماه‌ها درمان به عملکرد عادی برمی‌گردند.

درمان سکته مغزی

نوع درمان بسته به نوع سکته متفاوت است:

درمان سکته ایسکمیک:

• داروهای حل‌کننده لخته (tPA)
• جراحی مکانیکی برای خارج‌کردن لخته
• داروهای ضدانعقاد

درمان سکته هموراژیک:

• کنترل فشار خون
• جراحی برای ترمیم رگ پاره‌شده
• تخلیه محیط

توان‌بخشی:

• توانبخشی

  بهترین کرج

• گفتاردرمانی

  بهترین

• کاردرمانی

  بهترین درمان سکته مغزی به نوع سکته و زمان مراجعه فرد مورد نیاز است. در سکته‌های ایسکمیک، که به‌دلیل لخته خون ایجاد می‌شوند، داروی حل‌کننده لخته (tPA) در سه تا چهار ساعت اول بسیار قوی است. در برخی موارد از روش‌های مکانیکی برای خارج کردن لخته استفاده می‌شود.

  در سکته‌های هموراژیک هدف اصلی کنترل، کاهش فشار داخل جمجمه و جلوگیری از گسترش آسیب است. جراحی ممکن است برای ترمیم رگ آسیب‌دیده لازم باشد.

  بخش دوم درمان انواع سکته مربوط به توان‌بخشی است. فیزیوتراپی، گفتاردرمانی، کاردرمانی و تمرینات شناختی برای بازگرداندن ابزارهای دست‌رفته ضروری هستند. اصلاح سبک زندگی، کنترل فشار خون، کاهش و ترک دخانیات نیز برای جلوگیری از سکته مجدد لازم است.

  پیشگیری از سکته مغزی

  • کنترل فشار خون
  • ترک سیگار
  • فعالیت بدنی منظم
  • رژیم غذایی کم‌چرب
  • کاهش استرس
  • معاینه دوره‌ای

  پیشگیری از سکته یکی از مهم‌ترین چیزهایی است که هر فرد می‌تواند برای حفظ سلامت خود انجام دهد. بسیاری از عوامل خطر سکته مغزی قابل کنترل و اصلاح پذیر هستند. در واقع، حتی افرادی که خانواده‌شان را می‌شناسند، با رعایت چند اصل اساسی می‌توانند خطر آن را تا حد کاهش دهند. مهم‌ترین راه‌های آبی از سکته شامل کنترل فشار خون، اصلاح سبک زندگی، فعالیت بدنی منظم و مراقبت از سلامت قلب است.

  ۱. کنترل فشار خون
  فشار خون بالا مهم‌ترین عامل سکته (مغزی )است. اندازه گیری منظم فشار خون، مصرف مصرف و کاهش مصرف نمک نقش اساسی دارد. هدف این است که فشار کمتری از ۱۳/۸ باقی بماند. فشار خون حتی به مقدار کم، می‌تواند احتمال سکته مغزی را ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش دهد.

  ۲. فعالیت بدنی منظم
  حداقل ۳۰ دقیقه ورزش روزانه مانند پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری یا شنا به بهبود گردش خون کمک می‌کند، فشار خون را کاهش می‌دهد و سلامت قلب را تقویت می‌کند. حتی‌ فعالیت‌های ساده مثل بالا رفتن از پله یا انجام کارهای خانه نیز وجود دارد.

  3. تغذیه سالم
  رژیم غذایی سرشار از سبزیجات، میوه ها، غلات کامل و کاهش مصرف نوشیدنی های اشباع به جلوگیری از مصرف رگ ها کمک می کند. مصرف غذاهای سرخ‌کرده، فست‌فود، نوشابه و شیرینی باید محدود شود. مصرف ماهی دو بار در هفته، مصرف روغن‌های سالم و افزایش فیبر غذایی بسیار توصیه می‌شود.

  4. ترک سیگار و قلیان
  سیگار و قلیان باعث تنگ شدن رگ‌ها، افزایش فشار خون و آسیب به دیواره بدن می‌شود. مطالعات نشان می‌دهد خطر سکته در افراد سیگاری دو تا چهار برابر بیشتر است. ترک سیگار یکی از مهمترین روشهای جلوگیری از سکته (مغزی )است.

  ۵. کنترل و کنترل خون
  قند خون بالا و زیاد باعث آسیب به رگ‌ها می‌شود. انجام دوره‌های، مصرف منظم داروها و رعایت رژیم غذایی می‌تواند باعث کاهش چشمگیر شود.

  ۶. مدیریت استرس و خواب کافی
  استرس طولانی‌مدت و خواب باعث افزایش فشار خون و در بدن می‌شود. مدیتیشن، تنفس عمیق، برنامه خواب منظم و کاهش مصرف کافئین در مصرف‌کننده هستند.

  علائم سکته مغزی در زنان

  علائم سکته مغزی خفیف در زنان نمی‌تواند متفاوت‌تر از مردان باشد. زنان ممکن است علاوه بر علائم معمول، نشانه‌های غیرمعمول مانند:

  • خستگی شدیدی
  • حالت تهوع
  • درد قفسه سینه
  • اختلالات تنفسی
  • سردرد غیرمعمول
  • بی‌حالی یا گیجی شدید

  به دلیل اینکه این علائم به بیماری‌های دیگر شباهت دارند، تشخیص دیر انجام می‌شود. زنان باید نسبت به تغییراتی در بدن خود بسیار حساس باشند.

  علائم سکته مغزی در مردان

  علائم سکته مغزی در مردان معمولاً واضح‌تر از بروز می‌کند، اما ممکن است برخی از نشانه‌ها نادیده گرفته شوند. مردان بیشتر با علائم کلاسیک سکته خطر می‌شوند و همین موضوع باعث می‌شود تشخیص در آن‌ها سریع‌تر اتفاق بیفتد. مهم‌ترین نشانه‌های هشداردهنده شامل موارد زیر است:

  • بی‌حسی یا ضعیفی در یک سمت صورت، بازو یا پا

  • اختلال در گفتار یا عدم توانایی در ارتباط با دیگران

  • افتادگی روش

  • مشکل در راه رفتن، عدم مقاومت یا سرگیجه شدید

  • تاری دید یا کاهش بینایی در یک یا هر دو چشم

  • سردر7 امنی و شدید بدون علت مشخص

  در مردان ممکن است این علائم به دلیل مشغله زیاد، استرس کاری یا به اشتباه نادیده گرفته شود. مردان نیز به دلیل دیر مراجعه کردن به پزشک، “پنجره طلایی درمان” را از دست می‌دهند.

  شناخت زودهنگام علائم سکته مغزی در مردان دارای اهمیت بالا است، زیرا درمان سریع می‌تواند از عوارض جدی مانند فلج، مشکلات حافظه و اختلال گفتار کند. هر تغییر غیرمنتظره در گفتار، حرکت یا بینایی باید فوراً به‌عنوان هشدار جدی در نظر گرفته شود.

  سکته مغزی در جوانان

  برخلاف تصور عموم، سکته فقط در سالمندان دیده نمی‌شود و در سال‌های بعدی موارد سکته مغزی در جوانان رو به افزایش است. علت اصلی این روند، تغییر سبک زندگی و افزایش عوامل مانندبی‌تحرکی، چاقی، مصرف دخانیات، استرس شدید و تغذیه ناسالماست. نشستن‌های طولانی، خواب، استفاده زیاد از فست‌فود و مصرف قلیان یا سیگار باعث تنگی رگ‌ها و افزایش احتمال لخته شدن خون در مغز می‌شود.

  از طرف دیگر وجود برخی از مشکلات مانند فشار خون بالا، مشکلات انعقادی یا بیماری‌های مادرزادی قلبی نیز در جوانان می‌توان زمینه ساز سکته باشد. نکته مهم این است که بسیاری از جوان‌ها علائم سکته را جدی نمی‌گیرند و همین موضوع باعث می‌شود در درمان می‌شود.

  با شناخت علائم و اصلاح سبک زندگی می‌توان احتمال سکته را در این سنین به‌طور جدی کاهش داد.

  بیشتر بدانید:با بچه ها چه بازی ای بکنیم؟