راهنمای کامل طرحواره اطاعت از تسلیم شدن تا درمان
محمد پیریزی
تهرانمشاور و روانشناس
راهنمای کامل طرحواره اطاعت از تسلیم شدن تا درمان
راهنمای کامل طرحواره اطاعت از تسلیم شدن تا درمانطرحواره اطاعت: ریشههای روانشناختی و پیامدهای خاموش آن
در سالهای ابتدایی زندگی، ذهن ما شروع به شکلدادن الگوهایی میکند که بعدها مسیر درک، تصمیمگیری و واکنشهای ما را مشخص میسازند. این الگوهای ذهنی که به آنها «طرحواره» گفته میشود، نتیجهٔ مستقیم برخوردها، تجربیات و آموزشهایی هستند که اغلب از والدین یا مراقبان اصلی خود دریافت کردهایم.
طرحوارهها مثل لنزهایی هستند که از پشت آنها دنیا را میبینیم؛ به ما کمک میکنند اتفاقات را معنا کنیم و نسبت به آنها واکنش نشان دهیم. ژان پیاژه، روانشناس مشهور، معتقد بود بدون وجود طرحوارهها، ذهن انسان قادر به ساخت هیچ تصویری از جهان نبود.
این ساختارهای ذهنی در هر فرد منحصربهفرد هستند و بسته به شرایط خانوادگی، فرهنگی و اجتماعی که فرد در آن رشد کرده، شکلهای متفاوتی به خود میگیرند. به همین دلیل، طرحوارههای شما ممکن است هیچ شباهتی با طرحوارههای اطرافیانتان نداشته باشد.
در این میان، یکی از پرتکرارترین و بحثبرانگیزترین طرحوارهها، «طرحواره اطاعت» است. الگویی ذهنی که باعث میشود فرد نیازها، خواستهها و احساسات خودش را سرکوب کند تا مطابق میل دیگران رفتار کند. این طرز فکر میتواند آسیبهای جدی در روابط، اعتماد به نفس و سلامت روان فرد ایجاد کند.
در این مقاله از سایت کلینیک روانشناسی پیروزی با شما همراه میشویم تا نگاهی عمیقتر به طرحواره اطاعت بیندازیم و نشانهها و تأثیرات آن را بررسی کنیم. اگر احساس میکنید گاهی خودتان را فدای آرامش دیگران میکنید، ادامهٔ این مطلب برایتان بسیار روشنگر خواهد بود.
طرحواره چیست؟
طرحوارهها در واقع نقشههای ذهنی ناخودآگاهی هستند که از سالهای نخست زندگی در ذهن ما شکل میگیرند. این نقشهها از دل تجربیات ما با والدین، اطرافیان و محیط زندگیمان بهتدریج ساخته میشوند و در بزرگسالی، مسیر فکر کردن، احساس داشتن و رفتار کردن ما را هدایت میکنند.
به زبان سادهتر، ذهن برای پردازش سریعتر وقایع، ساختارهایی ایجاد میکند که مثل فیلتر عمل کرده و اطلاعات ورودی را تفسیر میکند. این ساختارهای ذهنی میتوانند مثبت یا منفی باشند و بسته به کیفیت روابط اولیهمان، درک ما از خود، دیگران و دنیا را شکل دهند.
طرحواره اطاعت چیست؟
طرحواره اطاعت زمانی شکل میگیرد که فرد برای اجتناب از خشم، تنبیه، طرد یا انتقاد، خواستهها، نیازها و احساسات خودش را سرکوب کرده و به خواستههای دیگران تن میدهد. این افراد معمولاً در دوران کودکی در محیطهایی رشد کردهاند که سلطهگر، تنبیهگر یا بسیار کنترلگر بوده است.
یانگ در تعریف این طرحواره میگوید طرحواره اطاعت به دو بخش اصلی تقسیم میشود:
1. اطاعت از کنترل دیگران: تسلیمشدن در برابر دیگران بهخاطر ترس از پیامدهای مختلف؛ مثل خشم، طرد شدن یا تنبیه شدن.
2. اطاعت از احساسات و واکنشهای دیگران: برای جلوگیری از ایجاد ناراحتی در دیگران یا برهمزدن آرامش روابط، فرد احساسات خود را نادیده میگیرد یا انکار میکند. (یانگ، جفری، کلوسکو، جانت و ویشر، مارسیا، ترجمه: حمید پورشریفی و دیگران، طرحوارهدرمانی، انتشارات ارجمند)
نشانههای افراد دارای طرحواره اطاعت
1. سرکوب خواستهها و احساسات شخصیت
فرد نیازهای خود را نادیده میگیرد و به جای آن، برآوردهکردن خواستههای دیگران را در اولویت قرار میدهد.
2. ترس از نارضایتی دیگران
از مخالفت یا نهگفتن میترسد، چون تصور میکند باعث خشم، تنبیه یا طرد شدن میشود.
3. تسلیم در روابط بینفردی
اغلب در رابطهها نقش فرد مطیع را ایفا میکند؛ در برابر خواستههای طرف مقابل کوتاه میآید، حتی اگر خودش ناراضی باشد.
4. احساس بیارزشی یا بیقدرتی
چون نیازهایش نادیده گرفته میشود، بهمرور زمان احساس میکند بیاهمیت و ناتوان است.
5. خشمهای فروخورده و انفجاری
خشم سرکوبشده در طول زمان میتواند به عصبانیتهای ناگهانی، طغیانهای رفتاری یا حتی تنفر درونی منجر شود.
6. احساس گناه هنگام ابراز مخالفت
حتی اگر خواستهاش منطقی باشد، باز هم در مخالفت با دیگران دچار عذاب وجدان میشود.
7. پرهیز از افراد قدرتمند یا موقعیتهای تنشزا
برای جلوگیری از درگیری یا احساس ناتوانی، معمولاً از افراد سلطهگر یا گفتگوهای چالشی فاصله میگیرد.
واکنشهای طرحواره اطاعت
وقتی طرحواره اطاعت در فرد فعال میشود، واکنش او به شرایط معمولاً در یکی از سه مسیر زیر شکل میگیرد:
تسلیم محض: فرد اختیار تصمیمگیری را به دیگران میسپارد و به نوعی زندگیاش را در دست آنها قرار میدهد. در این حالت، دیگران تعیین میکنند چه کاری انجام شود و فرد بدون چونوچرا اطاعت میکند.
پرهیز و دوری: شخص سعی میکند از موقعیتهایی که ممکن است به مخالفت یا تنش منجر شود، فرار کند. این اجتناب، بیشتر برای فرار از اضطراب و احساس ناراحتی است تا حل مسئله.
افراط در جبران: در این حالت، واکنش فرد به شکل شورشی و سرکشانه بروز پیدا میکند. او نسبت به هرگونه درخواست یا دستور از سوی اطرافیان یا افراد بالادست، واکنشی تند و مخالفتآمیز نشان میدهد، حتی اگر آن درخواست منطقی باشد.
افرادی که در دام این طرحواره گیر افتادهاند، اغلب برای راضی نگهداشتن دیگران، کارهایی را انجام میدهند که واقعاً تمایلی به آن ندارند. گاهی وقت خود را صرف خوشحالکردن اطرافیان میکنند، اما در عوض از وظایف شخصیشان باز میمانند و حتی ممکن است تماسها را جواب ندهند، بینظم شوند یا کاری را نیمهکاره رها کنند.
نتیجه این وضعیت، از بین رفتن حس درونی قدرت، پایین آمدن اعتماد به نفس و احساس دور شدن از خود واقعی است. با گذشت زمان، این سرکوب درونی ممکن است به شکل خشم فروخورده، روابط ناسالم یا واکنشهای انفجاری خودش را نشان دهد.
ریشه شکل گیری طرحواره اطاعت
یکی از دلایل مهم اینکه بعضی از ما همیشه سعی می کنیم خواسته دیگران را برآورده کنیم، ریشه در دوران کودکی مان دارد؛ جایی که شخصیت و سبک نگاه ما به خود و دنیا شکل گرفت. رفتار والدین و فضای عاطفی خانواده نقش کلیدی در شکل گیری این الگوی ذهنی دارند. در ادامه چند وضعیت رایج که باعث رشد طرحواره اطاعت می شوند، مرور می کنیم:
کودکی که بزرگ تر از سنش رفتار می کند
در بعضی خانواده ها، کودک ناخواسته نقش پدر یا مادر را بر عهده می گیرد. ممکن است از خواهر و برادر مراقبت کند یا مشکلات والدین را به دوش بکشد. در چنین شرایطی، کودک یاد می گیرد نیازهای خودش اهمیت ندارند و باید همیشه فداکار باشد.
فضای مملو از تحقیر و نکوهش
اگر کودکی مرتباً مورد سرزنش، تمسخر یا مقایسه قرار بگیرد، به مرور باور می کند که برای دوست داشته شدن باید بی صدا، مؤدب و کاملاً مطابق خواسته اطرافیان باشد.
نادیده گرفتن احساسات کودک
زمانی که والدین به احساسات و خواسته های فرزندشان توجهی نمی کنند، این پیام پنهانی منتقل می شود که «احساسات تو مهم نیست» یا «فقط وقتی خوب و مطیع باشی، پذیرفته می شی.»
ترس از واکنش های تند
بزرگ شدن در محیطی همراه با تهدید، فریاد یا تنبیه باعث می شود کودک برای حفظ امنیت، خودش را سانسور کند. نتیجه؟ تبدیل شدن به بزرگ سالی که همیشه خودش را عقب نگه می دارد تا دیگران ناراحت نشوند.
درمان طرحواره اطاعت
طرحواره اطاعت، درست مثل بسیاری از باورهای ذهنی نادرست دیگر، قابلیت تغییر و بهبود دارد. برای رهایی از این الگو، روشهای مختلفی وجود دارد که میتواند مسیر درمان را هموار کند:
۱. طرحوارهدرمانی
در این روش درمانی، شما با کمک یک رواندرمانگر، به ریشههای شکلگیری طرحواره اطاعت در کودکی میپردازید. هدف این است که تجربیات گذشته را شناخته و روشهای سالمتر و مؤثرتری برای کنار آمدن با احساسات و رفتارهایتان بیاموزید.
۲. درمان شناختی-رفتاری
این تکنیک به شما کمک میکند تا باورهای منفی و خود محدودکنندهای که باعث تقویت طرحواره اطاعت شدهاند را شناسایی کرده و آنها را با دیدگاههای منطقیتر و مثبتتر جایگزین کنید.
۳. آموزش مهارتهای قاطعیت
یادگیری روشهایی برای بیان خواستهها، نهگفتن بدون احساس گناه و برقراری مرزهای سالم در روابط، نقش مهمی در درمان این طرحواره دارد. این مهارتها به شما کمک میکنند تا با اعتماد به نفس بیشتر و بدون ترس، ارتباط برقرار کنید.
۴. نوشتن و خوداندیشی
وقت گذاشتن برای نوشتن خاطرات و بازنگری در تجربیات گذشته میتواند به کشف عمیقتر احساسات و شناخت بهتر خودتان کمک کند. این کار زمینهای فراهم میآورد تا بفهمید در چه موقعیتهایی بیشتر طرحواره اطاعت فعال میشود و چطور میتوانید واکنش بهتری نشان دهید.
۵. حضور در گروههای حمایتی
همراهی با افرادی که مسیر مشابهی را طی میکنند، باعث میشود حس تنهایی کاهش یابد و انگیزه برای تغییر افزایش پیدا کند. به اشتراک گذاشتن تجربیات و دریافت حمایت متقابل، نیروی محرکهای قوی برای پیشرفت است.
یادتان باشد، بهبود زمانبر است و هر فردی نیازهای متفاوتی دارد. مهمترین نکته، پایبندی به روند درمان و دریافت حمایت مناسب است که میتواند شما را به سمت زندگی با روابط سالمتر و رضایتبخشتر هدایت کند.
کلینیک پیروزی با تیمی مجرب از رواندرمانگران متخصص و استفاده از روشهای نوین درمانی مانند طرحوارهدرمانی و درمان شناختی-رفتاری، آماده است تا به شما کمک کند طرحواره اطاعت را شناسایی و درمان کنید.
در این مرکز، با ارائه مشاورههای فردی و گروهی، مهارتهای قاطعیت و خودشناسی را تقویت میکنیم تا بتوانید به آرامش درونی برسید، روابط سالمتری بسازید و زندگی خود را با قدرت و اعتماد به نفس بیشتری مدیریت کنید. کلینیک پیروزی همراه شما در مسیر رشد و بهبود است.
دریافت نوبت:
جهت دریافت مشاوره فردی از متخصصین و مشاورین کلینیک پیروزی کافیست با شمارههای زیر تماس بگیرید:شماره تماس یپروزی:
۰۲۱۷۷۴۳۱۶۴۹
شماره تماس قیطریه: 02126456903
ساعات کار
روزهای هفته 8:00 – 17:00 پنج شنبه با هماهنگی جمعه تعطیلتماس:۰۲۱-۷۷۴۳۱۶۴۹
آخرین مطالب
چرا بعضی ها از صمیمیت فرار می کنند؟ آشنایی با سبک دلبستگی اجتنابی
بهزادی2025-10-16T21:31:24+00:00اکتبر 16th, 2025|بدون ديدگاه
چرا بعضی ها از صمیمیت فرار می کنند؟ آشنایی با سبک دلبستگی اجتنابی یکی از الگوهای رفتاری که ریشه در دوران اولیه زندگی دارد، سبک دلبستگی اجتنابی است. شیوه ای که افراد برای برقراری [...]
تاثیر بخشش خیانت بر سلامت روان و روابط عاطفی
amini2025-08-25T16:04:14+00:00آگوست 21st, 2025|بدون ديدگاه
آیا می توان خیانت را بخشید؟ نگاهی روان شناسانه به بخشش خیانت مواجهه با خیانت در یک رابطه عاطفی می تواند یکی از سنگین ترین و پیچیده ترین تجربه های زندگی باشد. وقتی اعتماد [...]
بازدید روزانه : 3ثبت قرار ملاقات
شما میتوانید از طریق این دکمه، جلسه مشاوره تنظیم نمایید…
ایجاد قرار ملاقات amini2025-08-11T15:27:33+00:00آدرس کلینیک
Tehran Province, Tehran, Piroozi St, MFVR+298, Iranشعبه ۱:
شعبه پیروزی
تهران، خیابان پیروزی، ابتدای بلوار ابوذر، پلاک 1278، طبقه 3 – واحد 7
تماس با ما
شنبه تا چهارشنبه: ساعت 9 الی ۲۱
شماره تماس یپروزی:
۰۲۱۷۷۴۳۱۶۴۹
شماره تماس قیطریه: 02126456903
شعبه ۲:
شعبه قیطریه
بلوار اندرزگو، بین بلوار کاوه و بلوار قیطریه، روبهروی مسجد مفتخر پلاک ۱۳۴، طبقه دوم، واحد ۳
کلینیک پیروزی همیشه کنار شماست تا به رشد و سلامت روانی خود دست یابید…
درباره ما
کلینیک پیروزی، مرکزی است که به رشد شخصی و توسعه فردی اختصاص دارد و روانشناسان ماهر در اینجا نقش بسیار مهمی ایفا میکنند. این حوزه به تربیت افراد برای رسیدن به اهداف و پیروزی در زندگی اختصاص دارد. روانشناسان ما با استفاده از تکنیکهای روانی مدرن و تجارب خود، به ارائه راهکارهایی برای مشکلات روحی و اجتماعی مراجعه کنندگان میپردازند.
خدمات ما
خدمات ما
کلینیک پیروزی
© کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به کلینیک پیروزی میباشد.
