گرچه بیشتر مردم تصور می‌کنند آب مروارید تنها در سالمندان بروز می‌کند، اما این بیماری می‌تواند در هر سنی، حتی در نوزادان، مشاهده شود. از سوی دیگر، بیماری دیگری به نام گلوکوم یا آب سیاه نیز وجود دارد که گاهی با آب مروارید اشتباه گرفته می‌شود. هر دو بیماری باعث کاهش دید می‌شوند، اما مکانیسم و درمان آن‌ها کاملاً متفاوت است.

در این مقاله با انواع مختلف آب مروارید، علائم اختصاصی هر نوع، و تفاوت آن با آب سیاه آشنا می‌شوید. این متن مکمل مقاله‌ی «آب مروارید چیست» است و درک عمیق‌تری از جنبه‌های بالینی این بیماری به شما می‌دهد.

انواع آب مروارید

پزشکان معمولاً آب مروارید را بر اساس محل درگیری عدسی یا علت ایجاد آن دسته‌بندی می‌کنند. هر نوع ویژگی‌ها، علائم و سرعت پیشرفت متفاوتی دارد. شناخت این تفاوت‌ها در انتخاب زمان مناسب درمان اهمیت دارد.

رزرو مشاوره با بهترین جراح آب مروارید تبریز

آب مروارید هسته‌ای (Nuclear Cataract)

این نوع شایع‌ترین شکل آب مروارید وابسته به سن است. در این حالت، کدری در بخش مرکزی عدسی یا همان هسته ایجاد می‌شود. در مراحل ابتدایی ممکن است عدسی زرد یا کهربایی شود و دید فرد اندکی تغییر کند. گاهی بیماران در این مرحله متوجه می‌شوند که بدون عینک نزدیک‌بین می‌توانند بهتر بخوانند، پدیده‌ای که به آن “بهبود موقت دید نزدیک” یا “دوربینی کاذب” گفته می‌شود.
با گذشت زمان، هسته عدسی قهوه‌ای‌تر می‌شود و تاری دید افزایش می‌یابد. دید در شب کاهش می‌یابد و تشخیص رنگ‌ها دشوارتر می‌شود. معمولاً هر دو چشم درگیر می‌شوند، اما ممکن است شدت آن متفاوت باشد.

آب مروارید قشری (Cortical Cataract)

در این نوع، تغییرات ابتدا در لایه‌های بیرونی عدسی یا همان قشر آن ایجاد می‌شود. کدورت‌ها معمولاً به شکل خطوط یا پره‌هایی سفید از لبه‌های عدسی به سمت مرکز گسترش می‌یابند. بیماران در این مرحله اغلب از خیرگی و دیدن هاله‌های نوری به‌ویژه هنگام رانندگی در شب شکایت دارند.
یکی از ویژگی‌های مهم آب مروارید قشری این است که تاری دید در شرایط نوری زیاد بیشتر می‌شود. عواملی مانند قرار گرفتن طولانی در معرض نور خورشید، دیابت یا کمبود آنتی‌اکسیدان‌ها می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.

آب مروارید زیرکپسولی خلفی (Posterior Subcapsular Cataract)

این نوع معمولاً در پشت عدسی و نزدیک به کپسول خلفی ایجاد می‌شود، یعنی دقیقاً در مسیر عبور نور به شبکیه. به همین دلیل، حتی کدورت‌های کوچک نیز دید را به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهند.
بیماران معمولاً کاهش دید را در نور زیاد، هنگام مطالعه یا خواندن صفحه تلفن همراه احساس می‌کنند. علاوه بر این، ممکن است در مواجهه با نور مستقیم دچار خیرگی شوند. آب مروارید زیرکپسولی اغلب در افراد جوان‌تر دیده می‌شود و ممکن است به مصرف طولانی‌مدت داروهای کورتونی یا بیماری‌های متابولیک مانند دیابت مربوط باشد.
بر اساس داده‌های Mayo Clinic، این نوع سریع‌تر از سایر انواع پیشرفت می‌کند و معمولاً در عرض چند ماه موجب افت دید محسوس می‌شود.

آب مروارید زیرکپسولی قدامی (Anterior Subcapsular Cataract)

در این نوع، کدورت در بخش جلویی عدسی درست زیر کپسول قدامی ایجاد می‌شود. علائم آن مشابه سایر انواع است اما اغلب با التهاب چشم یا آسیب بافتی همراه است. این نوع معمولاً در اثر آسیب‌های چشمی، التهاب داخل چشمی یا مصرف برخی داروها ایجاد می‌شود.

آب مروارید مادرزادی (Congenital Cataract)

در برخی موارد، نوزادان با آب مروارید متولد می‌شوند یا در ماه‌های اول زندگی آن را بروز می‌دهند. علت ممکن است ژنتیکی یا ناشی از عفونت‌های دوران بارداری مانند سرخجه، توکسوپلاسموز و سیتومگالوویروس باشد. در این موارد، تشخیص و درمان سریع اهمیت حیاتی دارد، زیرا تأخیر در درمان ممکن است منجر به تنبلی چشم دائمی شود.
پزشک متخصص اطفال یا چشم‌پزشک معمولاً در معاینات نوزادان، وجود کدورت عدسی را بررسی می‌کند. در صورت تأیید، جراحی زودهنگام می‌تواند بینایی کودک را حفظ کند.

آب مروارید تروماتیک (Traumatic Cataract)

ضربه مستقیم به چشم یا آسیب نافذ می‌تواند باعث تخریب ساختار عدسی و بروز کدورت شود. گاهی اثر ضربه بلافاصله آشکار می‌شود، اما در برخی موارد سال‌ها بعد علائم ظاهر می‌گردند. این نوع ممکن است تنها یک چشم را درگیر کند و در سنین پایین‌تر نسبت به سایر انواع دیده شود.

آب مروارید ثانویه و پرتویی (Secondary and Radiation Cataracts)

آب مروارید ثانویه معمولاً به‌دلیل بیماری‌های زمینه‌ای یا مصرف داروها ایجاد می‌شود. برای مثال، بیماران مبتلا به دیابت یا افرادی که داروهای استروئیدی مصرف می‌کنند در معرض خطر بیشتری هستند.
آب مروارید پرتویی نیز در افرادی دیده می‌شود که در معرض اشعه‌های یونیزان یا ماورای‌بنفش قرار دارند، مانند کارکنان رادیولوژی یا فضانوردان. این نوع معمولاً به‌آرامی پیشرفت می‌کند اما در صورت ادامه‌ی تماس با منبع تابش، شدت آن افزایش می‌یابد.

علائم آب مروارید

علائم آب مروارید بسته به نوع و مرحله‌ی پیشرفت متفاوت است، اما بیشتر بیماران برخی نشانه‌های مشترک را تجربه می‌کنند.
تاری تدریجی دید یکی از اولین علائم است. بیماران اغلب احساس می‌کنند تصویر از پشت شیشه‌ای بخارگرفته دیده می‌شود.
در نور شدید، دید کاهش می‌یابد و گاهی هاله‌هایی در اطراف چراغ‌ها مشاهده می‌شود. رنگ‌ها به‌تدریج کم‌رمق می‌شوند و بیماران گزارش می‌دهند که دنیا برایشان خاکستری‌تر به نظر می‌رسد.
یکی دیگر از نشانه‌های رایج، نیاز مکرر به تغییر شماره عینک است. در آب مروارید هسته‌ای ممکن است ابتدا دید نزدیک بهبود یابد، اما به‌تدریج دید کلی تار می‌شود. در موارد پیشرفته‌تر، عدسی کاملاً کدر می‌شود و بیمار تنها می‌تواند روشنایی را از تاریکی تشخیص دهد.

جهت دریافت مشاوره از بهترین جراح بلفاروپلاستی تبریز با ما تماس بگیرید

تفاوت علائم آب مروارید و آب سیاه (گلوکوم)

هرچند هر دو بیماری می‌توانند منجر به کاهش دید شوند، اما ماهیت، روند و علائم آن‌ها با یکدیگر تفاوت اساسی دارند. در آب مروارید، علت کاهش دید کدورت عدسی است، در حالی که در گلوکوم، آسیب به عصب بینایی در اثر افزایش فشار داخل چشم رخ می‌دهد.

در آب مروارید، کاهش دید معمولاً تدریجی و بدون درد است. در مقابل، در نوع حاد گلوکوم، بیمار ممکن است دچار درد چشم، قرمزی، تهوع و تاری ناگهانی شود.
آب مروارید بیشتر بر دید مرکزی اثر می‌گذارد، در حالی که در گلوکوم، ابتدا دید محیطی از بین می‌رود و میدان دید به‌صورت تونلی باریک می‌شود.
در معاینه، چشم فرد مبتلا به آب مروارید معمولاً ظاهری طبیعی دارد، ولی در گلوکوم ممکن است تغییراتی در قرنیه، مردمک یا عصب بینایی مشاهده شود.
برخلاف آب مروارید که درمان اصلی آن جراحی برای برداشتن عدسی کدر است، در گلوکوم هدف درمان کنترل فشار چشم از طریق دارو یا جراحی است تا از آسیب بیشتر به عصب بینایی جلوگیری شود.

تشخیص و زمان مراجعه به پزشک

تفاوت ظریف بین علائم آب مروارید و آب سیاه ایجاب می‌کند که هر فرد بالای ۴۰ سال، به‌ویژه کسانی که سابقه خانوادگی، دیابت یا مصرف طولانی‌مدت داروهای کورتونی دارند، به‌طور منظم معاینه چشم انجام دهند.
چشم‌پزشک با استفاده از ابزارهایی مانند اسلیت‌لمپ برای مشاهده‌ی عدسی، تونومتر برای اندازه‌گیری فشار چشم و پریمتری برای بررسی میدان دید، می‌تواند نوع بیماری را تشخیص دهد.

تشخیص زودهنگام به معنی درمان ساده‌تر و جلوگیری از آسیب غیرقابل برگشت است. آب مروارید در مراحل اولیه ممکن است نیازی به جراحی نداشته باشد، اما در صورت تأثیر بر کیفیت زندگی، عمل جراحی ساده و موفقیت‌آمیز است. در مقابل، آسیب ناشی از گلوکوم معمولاً غیرقابل برگشت است، بنابراین مراجعه‌ی زودهنگام اهمیت بیشتری دارد.

جمع‌بندی

آب مروارید و گلوکوم هر دو از بیماری‌های مهم چشم هستند که می‌توانند دید را تهدید کنند، اما تفاوت اساسی در منشأ و درمان دارند. در آب مروارید، کدورت عدسی باعث تاری دید می‌شود و معمولاً با جراحی قابل اصلاح است، در حالی که گلوکوم به عصب بینایی آسیب می‌زند و هدف درمان، جلوگیری از پیشرفت آن است.
شناخت علائم آب مروارید مانند تاری تدریجی دید، دیدن هاله دور چراغ‌ها و تغییر رنگ‌ها می‌تواند به تشخیص زودهنگام کمک کند. در صورتی که هرگونه تغییر در دید یا حساسیت به نور احساس کردید، مراجعه به چشم‌پزشک بهترین تصمیم برای حفظ سلامت بینایی است.