بیماری‌های قلبی کودکان

قلب نقش حیاتی در حفظ حیات و سلامت کودکان ایفا می‌کند و هرگونه نقص یا اختلال در عملکرد آن می‌تواند پیامدهای جدی و در مواردی تهدیدکننده حیات داشته باشد.

بیماری‌های قلبی کودکان یکی از چالش‌های مهم پزشکی کودکان است که می‌تواند از دوران جنینی شکل گرفته یا پس از تولد به دلایل مختلف ایجاد شود. درک عمیق‌تر این بیماری‌ها، علل بروز آنها، روش‌های تشخیص دقیق، درمان‌های نوین و نقش مراقبت‌های تخصصی می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی کودکان مبتلا کمک کند.

آناتومی و فیزیولوژی قلب کودکان

قلب کودکان از چهار حفره اصلی (دو دهلیز و دو بطن) تشکیل شده که خون را به ریه‌ها و سایر اندام‌ها پمپاژ می‌کند. ساختار قلب کودکان در دوران جنینی در حال رشد است و برخی نواقص ممکن است در این دوره شکل بگیرند.

عملکرد صحیح دریچه‌ها، عضله قلب، عروق کرونر و سیستم هدایت الکتریکی قلب برای حفظ عملکرد مناسب قلب حیاتی است. هرگونه نقص در هر یک از این اجزا می‌تواند منجر به اختلالات قلبی شود.

بیماری‌های مادرزادی قلبی

طبقه‌بندی بیماری‌های مادرزادی قلبی

بیماری‌های مادرزادی قلبی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

بیماری‌های سیانوتیک: که باعث کاهش سطح اکسیژن خون و سیانوز (کبودی پوست و مخاط‌ها) می‌شوند. مانند تترالوژی فالوت، ترانسپوزیشن عروق بزرگ.
بیماری‌های غیرسیانوتیک: که معمولاً با اختلال در جریان خون بدون کاهش اکسیژن همراه‌اند، مانند سوراخ‌های بین دهلیزی و بطنی.

تترالوژی فالوت (Tetralogy of Fallot)

یکی از پیچیده‌ترین بیماری‌های مادرزادی قلب است که شامل چهار نقص مهم است:

سوراخ بین بطنی
باریک شدن دریچه ریوی (تنگی ریوی)
جابه‌جایی سرخرگ آئورت
بزرگ شدن بطن راست

این نقص‌ها باعث می‌شوند خون غنی از اکسیژن و خون فقیر از اکسیژن با هم مخلوط شوند و کودک دچار سیانوز شود.

ترانسپوزیشن عروق بزرگ (Transposition of the Great Arteries)

در این حالت، آئورت و شریان ریوی جا به جا شده‌اند که باعث می‌شود خون بدون اکسیژن به بدن و خون غنی از اکسیژن به ریه‌ها گردش کند. این بیماری نیازمند جراحی فوری است

بیماری‌های اکتسابی قلبی کودکان: جزئیات و مکانیسم‌ها

تب روماتیسمی

تب روماتیسمی معمولاً چند هفته پس از عفونت باکتریایی استرپتوکوک حلق بروز می‌کند. این بیماری باعث التهاب و آسیب به دریچه‌های قلب می‌شود که می‌تواند به تنگی یا نارسایی دریچه‌ها منجر شود و باعث مشکلات بلندمدت قلبی گردد.

کاردیومیوپاتی‌های کودکان

کاردیومیوپاتی‌ها شامل چند نوع هستند:

کاردیومیوپاتی دیلاته: گشاد شدن بطن‌ها و کاهش قدرت پمپاژ
کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک: ضخیم شدن غیرطبیعی عضله قلب که باعث اختلال در پر شدن بطن‌ها می‌شود
کاردیومیوپاتی محدود: کاهش انعطاف‌پذیری عضله قلب

اندوکاردیت عفونی

عفونت جدی دریچه‌های قلب که می‌تواند ناشی از باکتری‌های موجود در خون باشد. این بیماری نیازمند درمان فوری با آنتی‌بیوتیک و گاهی جراحی است.

عوامل خطر و پیشگیری

عوامل ژنتیکی و محیطی

بسیاری از بیماری‌های قلبی مادرزادی دارای زمینه ژنتیکی هستند. برخی اختلالات کروموزومی مانند سندرم داون با بیماری‌های قلبی همراه هستند. همچنین، قرارگیری مادر در معرض داروهای مضر، عفونت‌ها، و مواد سمی در دوران بارداری از عوامل مهم محیطی است.

پیشگیری

مراقبت‌های قبل و حین بارداری شامل مصرف اسیدفولیک
واکسیناسیون مادر (مانند واکسن سرخجه)
کنترل عفونت‌ها و پرهیز از مواد مضر در بارداری
انجام غربالگری‌های دوران بارداری برای تشخیص زودهنگام

تشخیص تخصصی بیماری‌های قلبی کودکان

معاینات بالینی

شنیدن سوفل‌های قلبی و علائم بالینی می‌تواند اولین نشانه بیماری باشد.

اکوکاردیوگرافی رنگی

ابزار اصلی و غیرتهاجمی برای مشاهده ساختار و عملکرد قلب، تعیین نوع و شدت نقص‌ها.

تست‌های الکتروفیزیولوژیک

نوار قلب و تست‌های تخصصی برای بررسی ریتم و هدایت الکتریکی.

کاتتریزاسیون قلبی

هم تشخیصی و هم درمانی، به ویژه برای اصلاح برخی نقص‌ها و انجام مداخلات کم تهاجمی.

درمان‌های پیشرفته و مدیریت بلندمدت

جراحی‌های پیشرفته

امروزه با پیشرفت تکنولوژی جراحی قلب، بسیاری از بیماری‌های مادرزادی توسط بهترین دکتر متخصص قلب کودکان در تهران قابل اصلاح هستند. جراحی‌های کم تهاجمی و استفاده از استنت‌ها، پلاگ‌ها و وسایل مخصوص باعث کاهش عوارض شده است.

درمان دارویی مکمل

داروهایی مانند دیورتیک‌ها، ACE inhibitors، بتابلوکرها و داروهای ضد انعقاد در مدیریت نارسایی قلبی و کاهش علائم استفاده می‌شوند.

پیوند قلب

در موارد شدید که درمان‌های معمول مؤثر نباشد، پیوند قلب می‌تواند آخرین راه‌حل باشد.

مراقبت‌های روانی و اجتماعی کودک مبتلا به بیماری قلبی

بیماری‌های قلبی می‌توانند تأثیرات روانی قابل توجهی روی کودکان و خانواده‌هایشان داشته باشند:

اضطراب و نگرانی در مورد سلامت و آینده
محدودیت فعالیت‌های جسمانی و اجتماعی
نیاز به حمایت روانشناسی و آموزش‌های ویژه

نقش والدین و خانواده در مدیریت بیماری

آگاهی و آموزش در مورد بیماری و درمان
نظارت دقیق بر داروها و مراقبت‌های روزانه
همکاری با بهترین پزشک متخصص کودکان و شرکت در جلسات پیگیری
ایجاد محیط حمایتی و کاهش استرس برای کودک

چشم‌اندازهای پژوهشی و درمانی آینده

استفاده از ژن‌درمانی برای اصلاح نقص‌های ژنتیکی
توسعه داروهای جدید برای بهبود عملکرد قلب
استفاده از فناوری‌های نوین مانند چاپ سه‌بعدی قلب و بافت‌های جایگزین
روش‌های نوین جراحی کم تهاجمی و رباتیک

جمع بندی

بیماری‌های قلبی کودکان حوزه‌ای پیچیده و چندبعدی است که نیازمند همکاری تخصصی پزشکان، خانواده و سیستم مراقبت سلامت است.

با پیشرفت‌های علمی و تکنولوژیکی، تشخیص و درمان این بیماری‌ها هر روز بهتر می‌شود و می‌توان کیفیت زندگی کودکان مبتلا را به طور قابل توجهی ارتقا داد. آموزش والدین و حمایت روانی نیز از عوامل کلیدی موفقیت درمان و مراقبت بلندمدت است.

برچسب هابیماری قلبی در کودکان بیماری قلبی مادرزادی روماتیسم قلبی مشکلات قلبی در کودکان