اختلال خواب شامل مشکلاتی در کیفیت، زمان و میزان خواب است که منجر به پریشانی در طول روز و اختلال در عملکرد می‌شود. اختلالات خواب و بیداری اغلب همراه با شرایط پزشکی یا سایر شرایط سلامت روان مانند افسردگی، اضطراب یا اختلالات شناختی رخ می‌دهد. انواع مختلفی از اختلالات خواب و بیداری وجود دارد که بی‌خوابی شایع ترین آنها است. سایر اختلالات خواب و بیداری شامل آپنه انسدادی خواب، پاراسومنیا، نارکولپسی و سندرم پای بی قرار است. مشکلات خواب با مشکلات جسمی و عاطفی مرتبط است. در ویدیوی زیر توضیحات لازم در مورد اختلال خواب را مشاهده می‌کنید.

اختلال خواب چیست؟ اختلال خواب به هرگونه تغییر یا ناهنجاری در الگوی طبیعی خواب گفته می‌شود که منجر به کاهش کیفیت یا کمیت خواب می‌شود. این اختلالات ممکن است شامل دشواری در به خواب رفتن، بیدار شدن مکرر در طول شب، یا احساس خستگی و خواب‌آلودگی در طول روز باشند. اختلالات خواب ممکن است موقت باشند یا به دلایل مزمن و پایدار در فرد بروز کنند و بر عملکرد روزانه و کیفیت زندگی او تأثیر منفی بگذارند. برای درمان اختلال خواب می‌توانید به کلینیک مهربد، بهترین کلینیک روانپزشکی تهران مراجعه کنید. **انواع اختلال خواب** انواع اختلال خواب عبارت است از: ### **بی‌خوابی (Insomnia):** این نوع از اختلال خواب شامل دشواری در به خواب رفتن یا حفظ خواب است. بی‌خوابی می‌تواند ناشی از استرس، اضطراب، تغییرات هورمونی، یا مصرف کافئین باشد. این وضعیت اگر مزمن شود، می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و افسردگی را افزایش دهد. ### **آپنه خواب (Sleep Apnea):** آپنه خواب نوعی اختلال تنفسی است که در آن فرد در حین خواب دچار توقف‌های کوتاه‌مدت تنفس می‌شود. این اختلال ممکن است به خروپف بلند، بیدار شدن مکرر و خستگی روزانه منجر شود. درمان آن معمولاً شامل استفاده از دستگاه CPAP یا جراحی است. ### **اختلال حرکت دوره‌ای اندام‌ها (PLMD):** این اختلال شامل حرکت غیرارادی پاها یا بازوها در حین خواب است که ممکن است باعث بیداری‌های مکرر شود. این وضعیت اغلب با سندرم پای بی‌قرار مرتبط است. ### **نارکولپسی (Narcolepsy):** این اختلال نادر باعث خواب‌آلودگی شدید در طول روز و حملات ناگهانی خواب می‌شود. نارکولپسی معمولاً ناشی از مشکلات عصبی و اختلال در چرخه خواب-بیداری است. ### **اختلال ریتم شبانه‌روزی (Circadian Rhythm Disorder):** این اختلال زمانی رخ می‌دهد که ساعت داخلی بدن با زمان خواب و بیداری محیطی همخوانی ندارد. مشکلات ناشی از کار شیفتی یا پروازهای طولانی از علل رایج این اختلال هستند. ### **کابوس و اختلالات وحشت شبانه:** کابوس‌ها و وحشت‌های شبانه می‌توانند کیفیت خواب را کاهش داده و احساس استرس در فرد ایجاد کنند. این مشکلات اغلب در کودکان شایع‌تر هستند اما در بزرگسالان نیز ممکن است رخ دهند بیشتر بخوانید: تست روانشناسی مهاجرت علائم اختلال خواب چیست؟ علائم اختلال خواب می‌تواند به شدت و نوع اختلال متفاوت باشند، اما برخی از علائم عمومی اختلالات خواب عبارتند از: - مشکل در به خواب رفتن یا در خواب ماندن: دشواری در شروع خواب، بیدار شدن مکرر در طول شب، بیدار شدن زودهنگام صبح، یا خواب غیرعمیق و نامطلوب. - خستگی در طول روز: احساس خستگی و خواب آلودگی در طول روز، حتی پس از خواب کافی. - اشتیاق زیاد به چرت زدن در طول روز: نیاز بیشتر به خوردن تنقلات، شیرینی‌ها یا مواد محرک مانند قهوه یا نیکوتین به منظور بیداری و افزایش انرژی. - تحریک‌پذیری یا اضطراب: افزایش اضطراب، عصبانیت، گرفتاری ذهنی و تحریک‌پذیری در طول روز. - فقدان تمرکز: مشکل در تمرکز، کاهش توانایی حل مسائل و انجام وظایف روزمره. - افسردگی: احساس افسردگی، بی‌اشتهایی و انگیزه‌ی کاهش یافته در طول روز. **علل اختلال خواب** علل اختلال خواب عبارت است از: - عوامل روانشناختی**:** استرس، اضطراب و افسردگی از علل اصلی اختلال خواب هستند. - عوامل فیزیکی: بیماری‌های مزمن، دردهای عضلانی و اختلالات تنفسی می‌توانند باعث بی‌خوابی شوند. - سبک زندگی: مصرف زیاد کافئین، کار شیفتی، یا استفاده از وسایل الکترونیکی قبل از خواب می‌تواند الگوی خواب را مختل کند. **تشخیص اختلال خواب** تشخیص اختلال خواب نیازمند بررسی دقیق علائم بیمار و انجام آزمایش‌های خاص است. در ابتدا پزشک از بیمار درباره الگوی خواب، مدت زمان خواب، میزان خواب‌آلودگی در طول روز و علائم مرتبط مانند خروپف، بیدار شدن‌های مکرر یا حرکت‌های غیرارادی در خواب سوالاتی می‌پرسد. همچنین، ممکن است از بیمار خواسته شود که یک دفترچه خواب روزانه تهیه کند تا اطلاعات دقیقی از عادات خواب او ثبت شود. این اطلاعات اولیه می‌تواند به شناسایی نوع اختلال و شدت آن کمک کند. در مواردی که اطلاعات اولیه کافی نباشد یا اختلالات پیچیده‌تر به نظر برسند، پزشک ممکن است انجام مطالعه خواب شبانه (پلی‌سومنوگرافی) را توصیه کند. این آزمایش شامل ثبت فعالیت مغزی، حرکات چشم، ضربان قلب، سطح اکسیژن خون و الگوهای تنفسی بیمار در طول خواب است. این روش به‌ویژه برای تشخیص اختلالاتی مانند آپنه خواب، نارکولپسی یا اختلالات حرکت در خواب مفید است. همچنین، در برخی موارد از آزمایش‌های دیگر مانند آزمایش تأخیر خواب چندگانه (MSLT) برای ارزیابی خواب‌آلودگی شدید یا بررسی علائم نارکولپسی استفاده می‌شود. علاوه بر آزمایش‌های فیزیکی، ارزیابی‌های روانشناختی نیز ممکن است ضروری باشد، زیرا برخی اختلالات خواب، مانند بی‌خوابی یا کابوس‌ها، اغلب با مشکلات روانی مانند استرس، اضطراب یا افسردگی مرتبط هستند. متخصص روانپزشکی یا روانشناس می‌تواند با انجام مصاحبه‌ها و آزمون‌های روانشناختی به شناسایی عوامل محرک روانی کمک کند. در نهایت، تشخیص دقیق اختلال خواب نیازمند همکاری بیمار، پزشک و استفاده از ابزارهای پیشرفته تشخیصی است تا بتوان راه کار مناسب برای درمان اختلال خواب را انتخاب کرد. **دورنمای فرد مبتلا به اختلال خواب** افراد مبتلا به اختلال خواب اگر به‌موقع درمان نشوند، ممکن است با مشکلات متعددی در زندگی روزمره مواجه شوند. این مشکلات شامل کاهش عملکرد شغلی، اختلال در روابط اجتماعی، و افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های جسمی و روانی است. با این حال، دورنمای درمان این اختلالات معمولاً مثبت است، به شرطی که بیمار به پزشک مراجعه کرده و درمان مناسب را دریافت کند. درمان ممکن است شامل مشاوره روانشناسی، اصلاح سبک زندگی، یا داروهای خاص باشد.