دفعات تغذیه روزانه نوزاد و شیرخوار — تعداد لازم و نکات علمی
تغذیهٔ نوزاد در ماه های نخست زندگی باید بر پایهٔ تقاضا و علائم گرسنگی تنظیم شود. نوزادان تازه متولد شده معمولاً 8 تا 12 بار در روز شیر می دهند، یعنی هر دو تا سه ساعت یک بار. مدت زمان هر شیردهی برای هر پستان بین 10 تا 20 دقیقه متغیر است و اگر شیر کافی دریافت کند، کودک پس از سیر شدن و خوابیدن رها می شود. برای تغذیه با شیر خشک، مقدار کل روزانه معمولا بین 150 تا 200 میلی لیتر به ازای هر کیلوگرم وزن بدن تقسیم بر تعداد وعده های غذایی است.
با رشد نوزاد و رسیدن به حدود شش ماهگی، تعداد وعده های غذایی شیردهی به تدریج کاهش می یابد و غذاهای کمکی معرفی می شوند. اما شیر مادر یا شیر خشک هنوز منبع اصلی کالری و ریزمغذی ها هستند. از نکات مهم علمی می توان به تغذیه بر حسب نیاز، توجه به علائم سیری یا گرسنگی، رعایت وضعیت صحیح در هنگام شیردهی، آروغ زدن بعد از هر وعده غذایی و ادامه مصرف مکمل ویتامین D برای نوزادان شیرده اشاره کرد. مراجعه منظم به مراقبت های بهداشتی برای نظارت بر رشد، وزن کردن و مشاوره تغذیه ضروری است.
در صورت کاهش وزن یا بی اشتهایی طولانی مدت یا علائم غیرطبیعی مانند تب یا مشکلات تنفسی، فوراً برای بررسی علت و شروع درمان مناسب با پزشک متخصص کودک مشورت کنید. حمایت خانواده ضروری است.
ارزیابی کفایت دفعات شیردهی بر اساس معیارهای بالینی و رشد نوزاد انجام می شود. مهم ترین شاخص ها را می توان به سه دسته تقسیم کرد:
علائم فیزیولوژیکی و رفتاری نوزاد - افزایش مداوم وزن: پس از کاهش وزن فیزیولوژیکی اولیه، بازگشت به وزن هنگام تولد در عرض 14-10 روز و متوسط رشد روزانه حدود 20 تا 30 گرم در ماه های اول نشان دهنده تغذیه مناسب است.- برون ده ادرار و مدفوع: از روز چهارم به بعد، حداقل 6-8 پوشک مرطوب در روز و حداقل 3-4 مدفوع در روز در نوزادان شیرده نشانه دریافت کافی مایعات و کالری است.
- نشانه های تغذیه موثر: بستن خوب سینه، بلع شنیدنی و دوره های فعال مکیدن که باعث آرامش و خواب بعد از شیر خوردن می شود.
شاخص های مادری و بالینی
- نرمی نسبی سینه پس از پایان شیردهی، کاهش درد نوک پستان و وجود دفعات قابل توجه بلع از نشانه های وجود شیر کافی است.
- فراوانی معمول: در نوزادان تازه متولد شده معمولاً 12-8 بار در 24 ساعت توصیه می شود، اما تنظیم بر اساس موارد ذکر شده ترجیح داده می شود.
ترکیب این معیارها به عنوان یک ابزار بالینی معتبر برای تعیین کفایت دفعات شیردهی توصیه میشود.
علائم گرسنگی نوزادان را می توان به علائم اولیه (اوایل) و ثانویه (تأخر) تقسیم کرد. در سطح فیزیولوژیکی، کاهش گلوکز خون، ترشح هورمون گرلین و فعال شدن هسته های هیپوتالاموس باعث ایجاد انگیزه برای خوردن می شود. این فرآیندها همراه با افزایش فعالیت سیستم عصبی خودمختار قابل تشخیص هستند.
علائم اولیه:
- جست و جوی سینه (ریشه دهی): چرخاندن سر و بازکردن دهان در پاسخ به لمس گونه.
- مکیدن لب یا زبان و حرکت دست ها به سمت دهان.
- افزایش هوشیاری و بیداری در مقایسه با حالت خواب آلودگی.
علائم دیررس:
- گریه پیشرونده و قرمز شدن صورت (گریه نشانه نهایی گرسنگی است).
- افزایش ضربان قلب و تنفس و بدن غیر طبیعی مربوط به بی حوصلگی.
علائم فیزیولوژیکی کمتر آشکار:
- کاهش وزن یا تاخیر در افزایش وزن، دفع کمتر ادرار (در نوزادان کم سن).
- الگوهای خواب مختل که همزمان با نیاز به تغذیه است.
شیردهی در شب نقش مهمی در رشد و آرامش کودک دارد. شیر مادر حاوی کالری، آب و هورمون هایی است که به تنظیم خواب و قند خون کودک کمک می کند. در ماه های اول زندگی بیداری های شبانه طبیعی و ضروری است زیرا معده کوچک نوزاد به سرعت تخلیه می شود. این تغذیه همچنین پیوند مادر و نوزاد را تقویت می کند و تولید شیر را تنظیم می کند. توصیه می شود در صورت امکان به درخواست نوزاد تا شش ماهگی به تغذیه ادامه دهید. بعد از شش ماهگی با شروع غذای کمکی ممکن است فواصل تغذیه بیشتر شود اما باید به نیازهای مختلف هر کودک توجه شود. والدین و مراقبان باید به علائم گرسنگی، افزایش وزن مناسب و الگوی خواب توجه کنند و در مورد قطع یا کاهش شیردهی در شب با پزشک یا مشاور شیردهی مشورت کنند. کاهش تدریجی و جایگزینی با تغذیه روزانه یا تکنیک های آرام سازی می تواند مفید باشد. در نهایت، تصمیم برای پایان دادن به شیردهی شبانه ترکیبی از نیازهای پزشکی، رفاه مادر و کودک، و اولویتهای خانواده است.
حمایت اجتماعی، اطلاعات صحیح و صبر عناصر کلیدی هستند. گاهی اوقات مادران به دلیل خستگی یا مشکلات پزشکی نیاز به پایان زودهنگام دارند و این انتخاب را باید بدون خجالت پذیرفت. ارائه راهکارهای عملی برای کاهش استرس و بهبود تجربه شیردهی.
تغذيه با شير مادر در نوزادان ترم و نارس از نظر فيزيولوژي، رفتار و نيازهاي مراقبتي تفاوتهاي چشمگيري دارد. دانستن این تفاوت ها برای انتخاب روش صحیح تغذیه و جلوگیری از عوارض حیاتی ضروری است.
تفاوتهای اصلی
یک نوزاد کامل دارای رفلکس مکیدن، بلع و تنفس کامل است که هماهنگی لازم برای شیردهی را فراهم می کند. از سوی دیگر، نوزادان نارس اغلب دارای ضعف عضلانی، عدم هماهنگی مکیدن، بلع و تنفس، توانایی کمتر در مکیدن موثر و خستگی سریع هستند. انتقال شیر در طول ترم سریعتر و موثرتر است. نوزادان نارس ممکن است شیر کافی دریافت نکنند و نیاز به مکمل با روش های مکمل داشته باشند. کنترل قند خون و دمای بدن در نوزادان نارس حساس تر است و تغذیه نامناسب می تواند عواقب بالینی بیشتری داشته باشد.
استراتژی های تغذیه
- ارزیابی توانایی مکیدن و بلع قبل از تغذیه پوست.
- استفاده از تغذیه لوله ای یا شیشه ای در صورت نیاز و انتقال تدریجی به شیردهی.
- نظارت بر وزن، مصرف مایعات و علائم خستگی.
- شیر را تقویت کنید و برنامه را بر اساس سن و شرایط بالینی تنظیم شده تنظیم کنید.
همکاری تیمی شامل پزشک، پرستار و مشاور شیردهی برای آموزش مادر، تعیین زمان انتقال به شیردهی کامل و مدیریت مشکلات تنفسی یا تغذیه برای اطمینان از رشد و تکامل مطلوب نوزاد در هفته اول ضروری است.
