اگر این سوال برای پیش آمده که بهترین سن برای دندان نهفته چه زمانی است، احتمالاً یا والد کودکی هستید که تازه دندانهای دائمی‌اش در حال رویش است، یا خودتان در سنین نوجوانی یا بزرگسالی به ارتودنسی فکر می کنید یا نمی کنید. واقعیت این است کهسن مناسب برای ارتودنسیبرای هرکسی عدد ثابتی نیست و به نوع مشکل دندان یا فک، زمان رشد فک و شرایط هر فرد بستگی دارد.

در این مقاله با تجربه بالینیدکتر. فریناز شیربان، متخصص ارتودنسی و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهانبه صراحت بررسی خواهیم کردسن ارتودنسی چند سال است، چرا ۷ سالگی به عنوان سن طلایی معاینه شناخته می شود، حداقل و حداکثر سن ارتودنسی به چه معناست و سن ارتودنسی حتی 30، 4، 20 سال است. ساله؟ آیا ممکن است یا نه.

سن مناسب برای معاینه برای درمان ارتودنسی چیست؟

بسیاری از والدین فکر می کنند معاینه ارتودنسی به معنای شروع درمان است، در حالی که این دو با هم متفاوت هستند. سن مناسب برای معاینه ارتودنسی معمولاً حدود 7 سالگی است. سنی که اولین دندان‌های دائمی ظاهر می‌شوند و الگوی رشد فک و دندان‌ها را می‌توان بدون نیاز به شروع درمان ارزیابی کرد.

در این سن، هدف از بررسی بیشتر "تشخیص زودهنگام" است. در واقع متخصص بررسی می کند که آیا رشد فک و دندان ها در جهت صحیح است یا خیر. نتیجه این معاینه معمولاً یکی از موارد زیر است:

• فقط پایش دوره ای بدون شروع درمان
• برنامه ریزی برای پیگیری در سنین بالاتر
• در صورت مشکل فک اقدامات پیشگیرانه ساده را پیشنهاد دهید

به همین دلیل سن مناسب برای معاینه ارتودنسی را نباید با سن شروع ارتودنسی برابر دانست. این معاینه به تشخیص اینکه آیا یک مشکل قبل از پیچیده شدن در حال ایجاد است یا خیر و تصمیم گیری درمانی با آرامش و آگاهی کمک می کند.

حداقل سن برای ارتودنسی. آیا شروع زودهنگام خوب است؟

وقتی صحبت از حداقل سن ارتودنسی به میان می‌آید، اولین چیزی که باید روشن شود این است که همه درمان‌های ارتودنسی یکسان نیستند. شروع زودهنگام همیشه به معنای سیم‌کشی دندان‌ها نیست و در بسیاری از موارد، هدف فقط جلوگیری از رشد و بدتر شدن مشکل از فک است.

در سنین پایین تر، معمولاً از درمان های ساده تری استفاده می شود. بسته به شرایط کودک، این اقدامات می تواند شامل موارد زیر باشد:

• استفاده از ارتودنسی متحرک برای کنترل رشد فک
• صرفه جویی در فضا در صورت افتادن زودرس دندان های شیری
• کاهش ناهنجاری های فک قبل از رویش کامل دندان های دائمی

به همین دلیلشروع سن ارتودنسیدر برخی از کودکان می تواند از حدود 6 تا 8 سالگی باشد، اما این به معنای شروع درمان ثابت نیست. برای ارتودنسی ثابت، معمولاً بیشتر دندان‌های شیری افتاده‌اند که اغلب پس از 11 یا 12 سالگی اتفاق می‌افتد.

در واقع، شروع زودهنگام زمانی مفید است که هدف پیشگیری و کنترل باشد، نه عجله برای درمان کامل. تشخیص صحیح در این مرحله به آسان‌تر و کوتاه‌تر شدن مسیر درمان در آینده کمک می‌کند.

بهترین سن ارتودنسی کودکان؛ تفاوت دختران و پسران

وقتی درباره بهترین سن ارتودنسی دندان صحبت می‌کنیم، باید به یک تفاوت مهم توجه داشت: زمان رشد فک در همه کودکان یکسان نیست. یکی از عوامل تعیین کننده در انتخاب بهترین سن ارتودنسی در کودکان، تفاوت الگوی رشد بین دختران و پسران است.

به طور معمول، جهش رشدی در دختران زودتر از پسران اتفاق می‌افتد. به همین دلیل، در برخی ناهنجاری‌های فکی، بهترین سن ارتودنسی دختران ممکن است کمی زودتر در نظر گرفته شود. این تفاوت به متخصص کمک می‌کند تا درمان را در زمان شروع کند که بیشترین اثر را روی هدایت رشد فک داشته باشد.

• دختران: رشد معمولاً جهش فک زودتر آغاز می‌شود و در مواردی که درمان فکی بین ۹ تا ۱۰ سال نتیجه بهتری دارد.
• پسران: رشد فک کمی دیرتر اتفاق می‌افتد و گاهی اوقات شروع درمان فکی به سال‌های بعد از موکول می‌شود.

با این حال، به‌تنهایی کیفیت تصمیم گیری نیست. سن مناسب ارتودنسی کودکان زمانی مشخص می‌شود که وضعیت دندان‌ها، الگوی رشد فک و زمان رویش دندان‌های دائمی در کنار هم می‌شوند. به همین دلیل است که به‌موقع بیشتر از رسیدن به یک سن خاص است.

بررسی درمان ارتودنسی در سن بالا

یکی از پرتکرارترین سوالات این است که آیا ارتودنسی سن خاصی دارد یا نه. بسیاری از افراد در بزرگسالی تصور می‌کنند که از سن ارتودنسی عبور کرده‌اند، در حالی که واقعیت چیز دیگری است. در درمان ارتودنسی چیزی که تعیین کننده است تعداد سن نیست، بلکه وضعیت لثه، استخوان فک و سلامت دندان ها است.

به بیان ساده، هیچ حداکثر سن ارتودنسی در قالب یک عدد خاص وجود ندارد. تا زمانی که استخوان فک توانایی پاسخگویی به نیروهای ارتودنسی را داشته باشد و بافت های نگهدارنده دندان سالم باشند، امکان حرکت دندان ها وجود دارد. به همین دلیل، صحبت در مورد حداکثر سن برای ارتودنسی بیشتر یک نگرانی ذهنی است تا یک محدودیت واقعی.

آنچه در سنین بالا تغییر می کند سرعت درمان است نه امکان آن. در بزرگسالان ممکن است حرکت دندان ها کمی کندتر انجام شود و نیاز به دقت بیشتری در برنامه ریزی درمان وجود دارد، اما اصل درمان همچنان قابل انجام است.

• سن به تنهایی مانع از ارتودنسی نمی شود.
• سلامت لثه و استخوان نقش اصلی را دارد.
• درمان در سنین بالا ممکن است زمان بیشتری ببرد، اما غیرممکن نیست.

در نتیجه اگر مدت زیادی است که به فکر ارتودنسی بوده اید و تنها سن باعث ایجاد شک و تردید در شما شده است، بهتر است بدانید که محدودیت اصلی سن تقویمی نیست. محدودیت واقعی وضعیت بافت های دهان است.

سن مناسب برای ارتودنسی به نوع بدشکلی، شدت آن و وضعیت رشد فک بستگی دارد. به همین دلیل دکتر فریناز شیربان به جای اینکه فقط به سن تقویمی بپردازد، ابتدا به ارزیابی نوع مشکل می پردازد. در جدول زیر می بینید که سن مناسب برای ارتودنسی دندان و رویکرد درمانی پیشنهادی برای هر نوع ناهنجاری چقدر متفاوت است. این جدول یک راهنمای سریع و کاربردی برای والدین و بزرگسالان است.

همانطور که می بینید سن مناسب برای ارتودنسی دندان در مشکلات فک معمولا کمتر است، زیرا امکان هدایت رشد وجود دارد. در مقابل، برای تراز دندان‌ها، سن مناسب برای شروع ارتودنسی زمانی است که دندان‌های دائمی کامل شوند.

به همین دلیل تاکید می شود که تشخیص زودهنگام نوع ناهنجاری مهمتر از عجله در شروع درمان است. تصمیم درست زمانی گرفته می شود که «سن» و «نوع مشکل» با هم بررسی شوند.

خلاصه سریع. بهترین سن برای ارتودنسی چه زمانی است؟

• برای کودکان، بهترین زمان برای اولین معاینه معمولاً 7 سالگی برای بررسی رشد فک و رویش دندان های دائمی است.
• برای نوجوانان، شروع ارتودنسی معمولاً بین سنین 11 تا 13 سالگی است و تمرکز بر صاف کردن دندان ها است.
• سن ارتودنسی در بزرگسالان. هیچ محدودیت سنی مشخصی وجود ندارد. ارتودنسی در سنین 20، 30، 40 و حتی 50 سالگی البته با در نظر گرفتن سلامت لثه و استخوان فک امکان پذیر است.