درمان طرحواره آسیبپذیری: چگونه بر ترس از بیماری، فقر و فاجعه غلبه کنیم؟
محمد پیریزی
تهرانمشاور و روانشناس
درمان طرحواره آسیبپذیری: چگونه بر ترس از بیماری، فقر و فاجعه غلبه کنیم؟
درمان طرحواره آسیبپذیری: چگونه بر ترس از بیماری، فقر و فاجعه غلبه کنیم؟طرحواره آسیبپذیری: وقتی همیشه منتظر یک اتفاق بد هستیم!
نگرانی و استرس در برابر موقعیتهای پیشبینینشده، تا حدی طبیعی و حتی مفید است؛ چرا که میتواند ما را برای مقابله با خطرات آماده کند. اما زمانی که این احساس ناامنی بهطور مداوم و فراگیر در همه جنبههای زندگی فرد جریان داشته باشد، نشاندهنده وجود یک مشکل عمیقتر است. افرادی که همواره از بیمار شدن، ورشکستگی یا از دست دادن عزیزانشان هراس دارند، ممکن است گرفتار طرحواره آسیبپذیری شده باشند. این طرحواره، ترسی فراگیر از وقوع فجایع را در فرد ایجاد میکند و او را از داشتن یک زندگی آرام و امن محروم میسازد.
در این مقاله، به بررسی ریشهها، انواع و روشهای مؤثر برای غلبه بر طرحواره آسیبپذیری میپردازیم.
طرحواره آسیبپذیری چیست؟
ذهن برخی افراد بهگونهای برنامهریزی شده است که همیشه خود را در تیررس اتفاقات ناگوار میبینند؛ گویی هر لحظه ممکن است فاجعهای از راه برسد؛ از یک بیماری سخت گرفته تا بحرانهای مالی یا بلایای طبیعی. این نگاه که ریشه در احساس ناایمنی دوران کودکی دارد، باعث میشود فرد نتواند با آرامش در زمان حال زندگی کند.
کسانی که با طرحواره آسیبپذیری دستوپنجه نرم میکنند، بهطور ناخودآگاه باور دارند که زمین زیر پایشان سست است و هر لحظه ممکن است همهچیز فروبپاشد. دلیل اصلی شکلگیری این طرحواره، معمولاً فقدان احساس حمایت یا مراقبت کافی در سنین پایین است.
خوشبختانه این طرز فکر قابل تغییر است. روشهایی مانند اصلاح باورهای غیرمنطقی، تمرین واقعبینی و رویارویی تدریجی با ترسها میتواند به فرد کمک کند تا زندگی آرامتر و ذهنی آسودهتر را تجربه کند.
انواع طرحواره آسیبپذیری
احساس ناامنی ذهنی و نگرانیها، بسته به شرایط، در چند قالب متفاوت بروز پیدا میکنند:
۱. هراس از بیماری و مشکلات سلامتی (آسیبپذیری در برابر بیماری)
برخی افراد وسواسگونه نگران سلامتی خود هستند و مدام تصور میکنند که بیمارند یا بهزودی به یک مشکل جسمی جدی دچار خواهند شد. چنین افرادی از هر عامل استرسزایی پرهیز میکنند و ممکن است برای جلوگیری از هرگونه آسیب احتمالی، حتی ارتباط عاطفی یا فیزیکی با شریک زندگیشان را محدود کنند. این اضطراب دائمی درباره سلامت، کیفیت زندگی آنها را بهشدت تحت تأثیر قرار میدهد.
۲. ترس از تهدیدهای بیرونی و فجایع (آسیبپذیری در برابر خطر)
این افراد همیشه در حالت آمادهباش به سر میبرند؛ گویی جهان مملو از خطراتی است که هر لحظه ممکن است آنها یا عزیزانشان را هدف بگیرد. آنها دنیا را مکانی ناامن میدانند و به همین دلیل، از اتفاقات غیرمنتظره مانند سوانح رانندگی، بلایای طبیعی یا حملات تروریستی دچار اضطراب مزمن میشوند. این ترسها ممکن است باعث شود قید تفریح یا سفر را بزنند و از موقعیتهای جدید دوری کنند.
۳. نگرانی افراطی نسبت به آینده مالی (آسیبپذیری در برابر فقر)
گروهی دیگر، با وجود داشتن منابع مالی کافی، همواره از بیپولی و ورشکستگی میترسند. این ترس که ریشه در تجربیات گذشته یا باورهای درونی دارد، مانع از آن میشود که بتوانند از دارایی خود لذت ببرند. آنها مدام تصور میکنند که در آستانه فروپاشی مالی هستند و در نتیجه، در خرج کردن دچار سختگیری افراطی میشوند. کودکانی که فقر یا بحران مالی را در خانواده تجربه کردهاند، در بزرگسالی بیشتر مستعد این نوع ترس هستند.
۴. ترس از فروپاشی روانی (از دست دادن کنترل)
دستهٔ دیگری از افراد نگران از دست دادن سلامت روان خود هستند. آنها گمان میکنند ممکن است کنترل خود را از دست بدهند، دیوانه شوند یا دچار حملات عصبی شدید گردند. این افراد معمولاً بدترین سناریوهای ممکن را در ذهن خود ترسیم میکنند و با نگاهی بدبینانه و فاجعهبار به آینده مینگرند. در نگاه آنها، زندگی سرشار از تهدید است و خود را برای مقابله با آن ناتوان میبینند.
آیا شما گرفتار طرحواره آسیبپذیری هستید؟
آیا برایتان پیش آمده که بدون دلیلی مشخص، دلنگران اتفاقاتی باشید که هنوز رخ ندادهاند؟ مثلاً نگران سلامت اطرافیان، امنیت جانی خود یا حتی بیثباتیهای اقتصادی باشید؟ اگر چنین افکاری برایتان آشناست، ممکن است ذهنتان درگیر طرحواره آسیبپذیری باشد. به این پرسشها فکر کنید:
- آیا اغلب نگران هستید که بلایی ناگهانی سرتان بیاید؟
- آیا محیط اطرافتان را پرخطر و غیرقابلپیشبینی میدانید؟
- آیا اخبار منفی بهطور مداوم در ذهنتان تکرار میشوند و آرامشتان را مختل میکنند؟
- آیا با هر چالش جدید، ذهنتان بدترین حالت ممکن را تصور میکند؟
- آیا نسبت به وضعیت مالیتان، حتی در زمان ثبات، مضطرب هستید؟
- آیا سلامتیتان به یک دغدغهٔ دائمی و وسواسگونه تبدیل شده است؟
اگر پاسخ شما به بیشتر این پرسشها «منفی» است، احتمالاً درگیری نگرانکنندهای با این طرحواره ندارید.
نکته مهم: اگر بهتازگی با بحرانهایی مانند سانحه، بیماری جدی، خشونت یا بلایای طبیعی مواجه شدهاید، طبیعی است که احساس اضطراب بیشتری داشته باشید و پاسخهای شما ممکن است تحت تأثیر این شرایط باشند.
طرحواره آسیبپذیری معمولاً زمانی تشخیص داده میشود که محیط اطراف از نظر منطقی تهدیدآمیز نیست، اما فرد نسبت به خطرات احتمالی واکنشهای افراطی نشان میدهد. اگر احساس میکنید چنین حالتی را تجربه میکنید، اولین قدم، شناسایی ردپای آن در رفتارها و تصمیمات روزمرهتان است. تا زمانی که این نگرش پنهان را نشناسید، تغییر آن ممکن نخواهد بود. آگاهی، سرآغاز رهایی است.
ریشههای شکلگیری طرحواره آسیبپذیری
هر الگوی فکری ناسالم، ریشهای در گذشته دارد و طرحواره آسیبپذیری نیز از این قاعده مستثنا نیست. این حس مزمن که «هر لحظه ممکن است همهچیز از کنترل خارج شود» معمولاً از تجربیات دوران کودکی نشأت میگیرد:
-
الگوبرداری از والدین نگران
اگر در کودکی والدینی داشتهاید که همیشه نگران بیماری، ورشکستگی یا سایر فجایع بودند، احتمال زیادی وجود دارد که این نگاه مضطرب به دنیا در شما نیز نهادینه شده باشد.
-
محافظت افراطی والدین
گاهی خانوادهها از فرزندانشان بیش از حد مراقبت میکنند و با هشدارهای مکرر در برابر کوچکترین ریسک یا بیماری، این پیام را به کودک منتقل میکنند که دنیا خطرناک است و او بهتنهایی از پس زندگی برنمیآید.
-
محیط ناامن یا بیتوجهی در کودکی
رشد در فضایی که کودک از نظر عاطفی، جسمی یا مالی حمایت کافی دریافت نکرده، میتواند پایهگذار ترسهای عمیق و احساس بیپناهی در بزرگسالی شود.
-
تجربه مستقیم آسیب یا بحران
کودکی که به دلیل یک بیماری سخت یا حادثهای تلخ، احساس ضعف و تهدید را تجربه کرده باشد، ممکن است در آینده نیز همواره گوشبهزنگ خطر بماند.
-
تجربیات تکاندهنده
مرگ یا آسیب شدید یکی از نزدیکان، بهویژه در دوران کودکی، میتواند این باور را ایجاد کند که جهان مکانی ذاتاً پرخطر و غیرقابلاعتماد است.
این عوامل، ذهن فرد را بهسوی نگاهی تاریک و محتاط سوق میدهند؛ نگاهی که در آن، همیشه احتمال وقوع یک فاجعه در کمین است. اما خبر خوب این است که با آگاهی و درمان تخصصی، میتوان بر طرحواره آسیبپذیری غلبه کرد.
تأثیر طرحواره آسیبپذیری در روابط عاطفی
افرادی که ذهنشان درگیر ترسهای پنهان و دائمی است، معمولاً در روابط عاطفی بهدنبال فردی میگردند که مانند یک سپر محافظ عمل کند. این افراد در انتخاب شریک زندگی، بهطور ناخودآگاه جذب کسانی میشوند که شخصیتی قوی، حمایتگر و مراقب دارند.
فرد مبتلا به این طرحواره، اغلب خود را ناتوانتر از واقعیت میبیند و نیازمند یک تکیهگاه امن است؛ کسی که نهتنها از او در برابر تهدیدهای واقعی و خیالی محافظت کند، بلکه به او دلگرمی دائمی نیز بدهد. او آرزو دارد شریک زندگیاش فردی نترس، استوار و مقاوم باشد که بتواند او را از هر خطری دور نگه دارد.
در چنین رابطهای، فرد به دنبال فضایی امن برای ابراز نگرانیهایش بدون ترس از قضاوت است. او نیاز دارد که شنیده شود، مورد مراقبت قرار گیرد و بتواند گهگاه مانند یک کودک، به آغوش امن شریک زندگیاش پناه ببرد تا بتواند با اضطراب خود کنار بیاید.
درمان طرحواره آسیبپذیری: گامهای عملی برای رهایی
بر اساس رویکردهای روانشناسی، افراد درگیر طرحواره آسیبپذیری میتوانند با تمرین راهکارهای اصولی، بهتدریج از این نگرانی دائمی رها شوند. در ادامه، چند تکنیک کاربردی برای مدیریت این طرحواره معرفی میشود:
-
فهرستی از ترسهایتان تهیه کنید
نوشتن ترسها روی کاغذ به ذهن شما نظم میدهد. این کار به شما کمک میکند تا نگرانیها را از حالت مبهم و کلی خارج کرده و بهصورت مشخص با هرکدام از آنها روبهرو شوید.
-
ذهن خود را با تصویرسازی مثبت تقویت کنید
در لحظاتی که ترس به سراغتان میآید، چشمان خود را ببندید و یک تصویر امن و دلگرمکننده در ذهن بسازید؛ مثلاً لحظهای که با اعتمادبهنفس مسئلهای را حل کردهاید. این تمرین به تغییر مسیر ذهن از اضطراب به سمت اطمینان کمک میکند.
-
احتمال وقوع ترسهایتان را منطقی بسنجید
از خودتان بپرسید: «چقدر احتمال دارد این فاجعه واقعاً رخ دهد؟ شواهد واقعی برای آن چیست؟» بسیاری از افکار ترسناک، وقتی در معرض تحلیل منطقی قرار میگیرند، قدرت خود را از دست میدهند.
-
با کودک درونتان مهربان باشید
آن بخش آسیبدیده و ترسیدهٔ وجودتان را به رسمیت بشناسید و با جملات حمایتی به او دلگرمی دهید. گفتن جملاتی مانند «من اینجا هستم تا از تو مراقبت کنم، تو در امان هستی» میتواند پایههای ترس را سست کند.
-
ایمن زندگی کردن را جایگزین پرهیز کردن کنید
بهجای اجتناب کامل از موقعیتها (مانند رانندگی نکردن)، راهبردهای ایمنسازی را بیاموزید (مانند شرکت در کلاس رانندگی تدافعی). پیشگیری آگاهانه از خطرات، احساس قدرت و کنترل شما را افزایش میدهد.
-
به تلاشهای خود پاداش دهید
هر بار که بر یک ترس غلبه کردید یا یک قدم کوچک برای مقابله با آن برداشتید، خودتان را تحسین کنید. این پاداش میتواند یک هدیه کوچک یا حتی یک ساعت استراحت لذتبخش باشد.
-
از متخصص کمک بگیرید
گاهی حضور یک درمانگر متخصص میتواند روند تغییر را بسیار سریعتر و مؤثرتر کند. یک طرحوارهدرمانگر به شما کمک میکند تا نگاهتان را به دنیا، به خودتان و به آینده بازسازی کنید.
سخن آخر
برای رهایی از طرحواره آسیبپذیری، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، دریافت حمایت تخصصی و پیوسته از یک رواندرمانگر حرفهای است. روند درمان بهمرور زمان به فرد کمک میکند تا با تمرین روشهای عملی و شناختی، توانمندیهای درونی خود را بازیابی کند و در مواجهه با موقعیتهای مختلف، احساس کنترل و آرامش بیشتری داشته باشد.
کلینیک روانشناسی پیروزی با بهرهگیری از درمانگران متخصص در حوزه طرحوارهدرمانی، بهطور ویژه در زمینه درمان طرحواره آسیبپذیری فعالیت دارد. اگر احساس میکنید ترسها و نگرانیهای پنهان، زندگیتان را محدود کردهاند، مشاوران ما در کلینیک روانشناسی پیروزی آمادهاند تا همراهی مطمئن در مسیر بازسازی ذهن و ساختن احساس امنیت واقعی برای شما باشند.
دریافت نوبت:
جهت دریافت مشاوره فردی از متخصصین و مشاورین کلینیک پیروزی کافیست با شمارههای زیر تماس بگیرید:شماره تماس یپروزی:
۰۲۱۷۷۴۳۱۶۴۹
شماره تماس قیطریه: 02126456903
ساعات کار
روزهای هفته 8:00 – 17:00 پنج شنبه با هماهنگی جمعه تعطیلتماس:۰۲۱-۷۷۴۳۱۶۴۹
آخرین مطالب
چرا بعضی ها از صمیمیت فرار می کنند؟ آشنایی با سبک دلبستگی اجتنابی
بهزادی2025-10-16T21:31:24+00:00اکتبر 16th, 2025|بدون ديدگاه
چرا بعضی ها از صمیمیت فرار می کنند؟ آشنایی با سبک دلبستگی اجتنابی یکی از الگوهای رفتاری که ریشه در دوران اولیه زندگی دارد، سبک دلبستگی اجتنابی است. شیوه ای که افراد برای برقراری [...]
تاثیر بخشش خیانت بر سلامت روان و روابط عاطفی
amini2025-08-25T16:04:14+00:00آگوست 21st, 2025|بدون ديدگاه
آیا می توان خیانت را بخشید؟ نگاهی روان شناسانه به بخشش خیانت مواجهه با خیانت در یک رابطه عاطفی می تواند یکی از سنگین ترین و پیچیده ترین تجربه های زندگی باشد. وقتی اعتماد [...]
بازدید روزانه : 3ثبت قرار ملاقات
شما میتوانید از طریق این دکمه، جلسه مشاوره تنظیم نمایید…
ایجاد قرار ملاقات amini2025-07-19T00:52:26+00:00آدرس کلینیک
Tehran Province, Tehran, Piroozi St, MFVR+298, Iranشعبه ۱:
شعبه پیروزی
تهران، خیابان پیروزی، ابتدای بلوار ابوذر، پلاک 1278، طبقه 3 – واحد 7
تماس با ما
شنبه تا چهارشنبه: ساعت 9 الی ۲۱
شماره تماس یپروزی:
۰۲۱۷۷۴۳۱۶۴۹
شماره تماس قیطریه: 02126456903
شعبه ۲:
شعبه قیطریه
بلوار اندرزگو، بین بلوار کاوه و بلوار قیطریه، روبهروی مسجد مفتخر پلاک ۱۳۴، طبقه دوم، واحد ۳
کلینیک پیروزی همیشه کنار شماست تا به رشد و سلامت روانی خود دست یابید…
درباره ما
کلینیک پیروزی، مرکزی است که به رشد شخصی و توسعه فردی اختصاص دارد و روانشناسان ماهر در اینجا نقش بسیار مهمی ایفا میکنند. این حوزه به تربیت افراد برای رسیدن به اهداف و پیروزی در زندگی اختصاص دارد. روانشناسان ما با استفاده از تکنیکهای روانی مدرن و تجارب خود، به ارائه راهکارهایی برای مشکلات روحی و اجتماعی مراجعه کنندگان میپردازند.
خدمات ما
خدمات ما
کلینیک پیروزی
© کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به کلینیک پیروزی میباشد.
