فلج ارب یکی از اختلالات عصبی عضلانی است که در نوزادان رخ می دهد و باعث آسیب به شبکه عصبی بازویی می شود. این شبکه شامل مجموعه‌های از اعصاب است که از نخاعی گردنی منشعب شده و کنترل می‌شود، بازو دست را بر عهده دارند. آسیب به این شبکه باعث ضعف یا از دست دادن عملکرد بازو می‌شود و شدت آن می‌تواند از محدودیت حرکت تا عدم انجام کامل در حرکت بازو تغییر کند.

فلج ارب چیست؟

فلج ارب به‌عنوان یک اختلال زایمانی می‌شود، اما در بزرگسالان ممکن است در اثر ضربه، سقوط یا تصادف رخ دهد. علائم اولیه شامل ناتوانی در حرکت بازو، حفظ آن در حالت خمیده یا غیرطبیعی و ضعف عضلانی است. توجه به این علائم در مراحل اولیه بسیار مهم است، زیرا هر چه زودتر تشخیص داده شود، شانس بهبودی بیشتر است.

یکی از نکات مهم در فلج ارب تأثیر آن بر رشد طبیعی کودک است. کودک مبتلا ممکن است کمتر از بازوی آسیب دیده استفاده کند، که می تواند باعث کوتاه شدن عضلات و محدودیت مفصل شود. همچنین، فلج ارب می تواند باعث اختلال در هماهنگی حرکت دست و مشکلات حرکتی دقیق شود، بنابراین مداخلات پزشکی و توانبخشی از همان روزهای اول زندگی بسیار حیاتی هستند.

مطالعات نشان داده اند که با تشخیص زودهنگام و یک برنامه درمانی منظم، بیش از نیمی از نوزادان مبتلا به فلج ارب توانایی قابل توجهی در حرکت بازوی آسیب دیده را به دست می آورند. والدین نقش مهمی در روند درمان دارند و با همکاری تیم پزشکی و انجام تمرینات ورزشی در منزل می توانند اثر درمان را به حداکثر برسانند.

علت فلج ارب

علت فلج ارب معمولاً آسیب به شبکه عصبی بازویی است که بیشتر آن در بدو تولد رخ می دهد. در زایمان‌های سخت، فشار شدید روی شانه‌ها می‌تواند باعث کشیدگی یا پاره شدن اعصاب شود. این بیشتر در مواردی اتفاق می افتد که نوزاد بزرگ است یا زایمان طولانی و پیچیده باشد. استفاده از ابزارهایی مانند فورسپس یا جاروبرقی نیز می تواند خطر فلج Erb را افزایش دهد.

سایر عواملی که باعث فلج ارب می شوند عبارتند از وزن بالا هنگام تولد، قرارگیری نامناسب جنین در رحم، چند قلوزایی و برخی اختلالات مادرزادی. همچنین، در بزرگسالان یا کودکان بزرگ‌تر، صدمات ناشی از تصادف، سقوط یا ضربه شدید نیز می‌تواند منجر به فلج Orb شود.

انواع فلج Erb بر اساس شدت

فلج ارب بر اساس شدت آسیب عصبی به سه دسته اصلی تقسیم می شود: خفیف، متوسط و شدید. دانستن دقیق نوع فلج ارب به پزشکان و والدین کمک می کند تا یک برنامه درمانی مناسب طراحی کنند و انتظاری واقع بینانه از روند بهبودی داشته باشند.

1. فلج خفیف

فلج ارب خفیف معمولاً شامل آسیب جزئی به اعصاب شبکه بازویی می شود و باعث ضعف محدود در بازو می شود. در این نوع، کودک قادر است اکثر حرکات بازو را انجام دهد، اما ممکن است قدرت عضلانی کمی کاهش یابد یا دامنه حرکت ممکن است کمی محدود شود.

علائم فلج خفیف Orb عبارتند از:

• ناتوانی در بالا بردن کامل بازو

• کاهش سرعت یا قدرت حرکات بازو

• گاهی اوقات در گرفتن یا نگه داشتن اشیا مشکل دارید

در این نوع، درمان معمولاً شامل فیزیوتراپی و کاردرمانی است. تمرینات کششی، تمرین عضلانی و فعالیت های روزانه می توانند به بازیابی عملکرد تقریباً کامل کمک کنند. اکثر کودکان مبتلا به فلج خفیف ارب ظرف چند ماه بهبود می یابند و محدودیت ها حداقل خواهد بود.

2. فلج ارب متوسط

فلج Erb متوسط آسیب بیشتری به اعصاب شبکه بازویی وارد می کند و باعث ضعف قابل توجهی در بازو می شود. ممکن است کودک نتواند برخی از حرکات بازو و دست را انجام دهد و عضلات ممکن است ضعیف تر باشند.

علائم فلج Orb متوسط عبارتند از:

• مشکل در بالا بردن یا چرخاندن بازو

• ناتوانی در انجام حرکات پیچیده مانند در دست گرفتن مداد یا بازی با توپ

• ضعف عضلات شانه و آرنج که باعث محدودیت در فعالیت های روزانه می شود

در این مورد، درمان اغلب ترکیبی از فیزیوتراپی و گاهی اوقات جراحی جزئی است. هدف از درمان حفظ انعطاف پذیری مفاصل، تقویت عضلات و جلوگیری از کوتاه شدن یا انقباض غیرطبیعی عضلات است. تمرینات منظم در خانه و پیگیری های دوره ای توسط متخصص ارتوپدی و فیزیوتراپی نقش بسیار مهمی در موفقیت درمان دارد.

3. فلج شدید Orb

فلج شدید Erb به آسیب کامل یا تقریباً کامل به اعصاب شبکه بازویی اشاره دارد. در این نوع بازو قادر به حرکت نیست یا تنها می توان چند حرکت محدود را انجام داد. فلج شدید می تواند تأثیر قابل توجهی بر زندگی روزمره کودک داشته باشد و حتی محدودیت های حرکتی طولانی مدت در بزرگسالی ایجاد کند.

علائم فلج شدید Orb عبارتند از:

• بازوی آسیب دیده تقریباً بی حرکت است

• انقباض یا کوتاه شدن شدید عضلات بازو

• ناتوانی در گرفتن یا نگه داشتن اشیا

• گاهی اوقات تغییر شکل مفصل شانه یا دست

در فلج شدید، درمان شامل جراحی‌های ترمیم عصب، پیوند عصبی یا انتقال تاندون، و همچنین فیزیوتراپی طولانی‌مدت است. حتی پس از جراحی، ممکن است برخی محدودیت‌ها باقی بماند، اما با انجام تمرینات منظم و توانبخشی، عملکرد بازو تا حد زیادی بهبود می‌یابد و کیفیت زندگی افزایش می‌یابد.

نکات مهم

• شدت فلج ارب می‌تواند در طول زمان تغییر کند و نیاز به ارزیابی دوره‌ای دارد.

• شروع زودهنگام درمان و تمرینات توانبخشی نقش کلیدی در بهبود هر نوع فلج Orb دارد.

علائم فلج ارب

فلج ارب یک اختلال عصبی عضلانی است که باعث ضعف یا از دست دادن حرکت بازو می شود. شناسایی علائم فلج ارب در مراحل اولیه به تشخیص سریع و شروع درمان کمک می کند و شانس بهبودی را افزایش می دهد.

1. ضعف یا ناتوانی در حرکت بازو

یکی از شایع ترین علائم فلج ارب، ضعف یا ناتوانی در بالا بردن بازو، خم شدن و صاف کردن آرنج و حرکت دست است. در موارد شدید، بازو ممکن است کاملاً بی حرکت باشد یا به چند حرکت ساده محدود شود.

2. موقعیت غیر طبیعی بازو

فلج ارب می‌تواند باعث شود که بازو در وضعیت خمیده، در کنار بدن، یا چرخش غیرطبیعی شانه باشد. این وضعیت به ویژه در نوزادان قابل مشاهده است و والدین ممکن است دست کودک را کمتر حرکت دهند یا بازوی آسیب دیده کوچکتر به نظر برسد.

3. کاهش قدرت عضلانی

عضلات بازو، شانه و ساعد ممکن است ضعیف‌تر یا نازک‌تر از سمت سالم بدن باشند. این کاهش قدرت باعث ایجاد محدودیت در انجام فعالیت های روزانه مانند نگه داشتن اشیا، نوشتن یا لباس پوشیدن می شود.

4. هماهنگی کمتر دست و بازو

کودکان و بزرگسالان مبتلا ممکن است مشکلاتی در هماهنگی چشم و دست داشته باشند، و حرکات بازو و دست هنگام انجام فعالیت ها هماهنگی کمتری دارند.

5. علائم جانبی

در برخی موارد، فلج Erb می‌تواند باعث درد، اسپاسم عضلانی یا کوتاه شدن عضلات شود. همچنین، در نوزادان، ممکن است در مهارت‌های حرکتی و تعامل با محیط تاخیر ایجاد شود.

تشخیص فلج ارب

تشخیص فلج ارب یکی از مراحل حیاتی در درمان این اختلال عصبی عضلانی است، زیرا میزان آسیب عصبی و نوع آن تعیین کننده روند درمان و بهبود عملکرد بازو است. فرآیند تشخیص معمولاً از بدو تولد شروع می‌شود، به‌ویژه اگر والدین یا پزشکان متوجه شوند که بازوی کودک کمتر حرکت می‌کند یا در وضعیت غیرعادی قرار دارد.

معاینه بالینی

اولین گام در تشخیص فلج ارب، معاینه بالینی توسط متخصص اطفال یا متخصص ارتوپدی است. پزشک با بررسی حرکات بازو، قدرت عضلانی و رفلکس ها میزان آسیب را ارزیابی می کند. در این مرحله به علائمی مانند ناتوانی در بلند کردن بازو، خم نگه داشتن بازو یا ضعف در گرفتن اشیا توجه ویژه ای می شود.

پزشک ممکن است بازوی آسیب دیده را با بازوی سالم مقایسه کند تا دامنه حرکت، قدرت و هماهنگی عضلات را تعیین کند. این معاینات به تعیین شدت فلج Erb (خفیف، متوسط یا شدید) کمک می کند و اساس طراحی یک برنامه توانبخشی را تشکیل می دهد.

ابزارهای تشخیصی

برای تشخیص دقیق‌تر فلج ارب، گاهی اوقات لازم است از ابزارهای تخصصی استفاده کنید:

1. الکترومیوگرافی (EMG): این آزمایش فعالیت الکتریکی عضلات و عملکرد عصبی را بررسی می‌کند. EMG به تعیین میزان آسیب عصبی، نوع آسیب (آسیب جزئی یا پارگی کامل عصبی) و پیش‌بینی روند بهبود کمک می‌کند.

2. تصویربرداری با MRI: MRI می‌تواند آسیب به شبکه عصبی بازویی، محل پارگی یا کشیدگی عصب و وضعیت عضلات اطراف را نشان دهد. این روش به ویژه در موارد آسیب پیچیده شدید و مشکوک بسیار مفید است.

3. سونوگرافی عصبی: این روش غیرتهاجمی برای بررسی اعصاب و عضلات استفاده می‌شود و می‌تواند در تشخیص فلج Erb مفید باشد.

اهمیت تشخیص زودهنگام

تشخیص به موقع فلج Erb نقش بسیار مهمی در موفقیت درمان دارد. هرچه درمان زودتر شروع شود، از شانس بهبود کامل یا جزئی بازو و کوتاه شدن عضلات و محدودیت مفاصل جلوگیری می شود. والدین باید هرگونه کاهش حرکت یا ضعف در بازوی نوزاد را جدی بگیرند و بدون معطلی با متخصص مشورت کنند.

ارزیابی دقیق عملکرد

پزشک علاوه بر بررسی قدرت عضلانی، مفاصل شانه، آرنج و مچ دست را نیز ارزیابی می کند. این معاینه برای جلوگیری از کوتاه شدن عضلات و اختلال در رشد طبیعی بازو ضروری است. در طول درمان، از این ارزیابی ها به عنوان مرجعی برای پیشرفت کودک و اثربخشی برنامه فیزیوتراپی و کاردرمانی استفاده می شود.

نقش والدین

والدین نقش کلیدی در تشخیص و پیگیری فلج ارب دارند. ثبت تغییرات در حرکت بازو، گزارش دقیق به پزشک و انجام تمرینات پیشنهادی در خانه می تواند روند تشخیص و درمان را تا حد زیادی بهبود بخشد.

بیشتر بیاموزید:

آیا فلج ارب قابل درمان است؟

بیشتر بیاموزید: با کودک لجباز چه کنیم؟

درمان فلج نوزادی

درمان فلج Erb در نوزادان از اهمیت ویژه ای برخوردار است، زیرا آسیب به بازو در این سن می تواند بر رشد عضلات و مفاصل تأثیر بگذارد. شروع درمان در اسرع وقت، شانس بهبود عملکرد بازوی آسیب دیده را افزایش می دهد و از محدودیت های حرکتی طولانی مدت جلوگیری می کند.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی اساس درمان فلج Erb در نوزادان است. تمرینات شامل حرکات فعال و غیرفعال بازو، کشش مفاصل و تقویت عضلات ضعیف است. هدف حفظ دامنه حرکتی مفصل و جلوگیری از کوتاه شدن یا انقباض عضلات است. با آموزش تخصصی، والدین می توانند تمرینات ساده ای را در خانه انجام دهند تا روند بهبودی را تسریع کنند.

کاردرمانی فلج ارب

کاردرمانی برای نوزادان شامل فعالیت‌های مبتنی بر بازی و تمرین‌های حرکتی ساده است که کودک را به استفاده از بازوی آسیب‌دیده تشویق می‌کند. هدف کاردرمانی بهبود مهارت های حرکتی ظریف، افزایش توانایی استفاده از بازو و جلوگیری از عادت به استفاده نکردن از بازوی آسیب دیده است.

گفتاردرمانی

اگرچه فلج ارب بیشتر بازو و دست را تحت تاثیر قرار می دهد، برخی از نوزادان ممکن است به دلیل محدودیت حرکت و کاهش تعامل با محیط اطراف، در مهارت های گفتاری و ارتباطی تاخیر داشته باشند. گفتار درمانی به کودک کمک می کند تا مهارت های زبانی، هماهنگی دست و چشم و توانایی تمرکز بر گفتار و تعامل اجتماعی را بهبود بخشد. گفتار درمانگر با بازی های حرکتی و فعالیت های ارتباطی از رشد گفتار و شناختی کودک حمایت می کند.

جراحی

در موارد شدید، زمانی که آسیب عصبی گسترده است و بازو نمی تواند حرکت کند، جراحی ضروری است. جراحی شامل ترمیم عصب، پیوند عصب یا تعویض تاندون است. بهترین زمان برای جراحی شش ماه اول زندگی است تا عصب تازه آسیب دیده شانس بیشتری برای بهبودی داشته باشد.

توانبخشی و پیگیری

توانبخشی نوزاد شامل ترکیبی از فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتار درمانی و حمایت والدین است. والدین نقش اساسی در انجام تمرینات روزانه و مراقبت از مفاصل دارند. پیگیری منظم با متخصصان، ارزیابی پیشرفت کودک و اصلاح برنامه ورزشی بسیار مهم است.

نکات کلیدی

• شروع سریع درمان تاثیر زیادی بر بهبودی دارد.

• ترکیب فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتار درمانی و در صورت لزوم جراحی بهترین نتایج را به همراه دارد.

درمان فلج Erb در بزرگسالان

در بزرگسالی، درمان فلج ارب اندکی با دوران نوزادی و کودکی متفاوت است، زیرا ماهیچه‌ها و مفاصل انعطاف‌پذیری کمتری دارند. با این حال، برنامه درمانی مناسب می تواند توانایی حرکت بازو، استقلال در فعالیت های روزانه و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی نقش اصلی را ایفا می کند و شامل کشش، تقویت و حرکات فعال و غیرفعال بازو می شود. این تمرینات به حفظ انعطاف پذیری مفاصل، تقویت عضلات و کاهش اسپاسم کمک می کند. مثال‌ها عبارتند از حرکات دایره‌ای شانه، کشیدن بازو به سمت بالا و کنار بدن، و تمرینات مقاومتی با وزنه‌های سبک یا کشش.

کاردرمانی

کاردرمانی به بزرگسالان کمک می کند تا مهارت های عملی روزمره مانند گرفتن، نوشتن و لباس پوشیدن را دوباره به دست آورند. همچنین کاردرمانگر ابزارهای کمکی مناسبی را برای افزایش استقلال فرد معرفی می کند.

بهترین کاردرمانی در کرج

گفتاردرمانی

برخی از بزرگسالان مبتلا ممکن است به دلیل تحرک محدود یا مشکلات ناشی از کاهش تعامل با محیط، مهارت‌های گفتاری یا ارتباطی ضعیف‌تری داشته باشند. گفتار درمانی می تواند هماهنگی دست و چشم، تمرکز بر گفتار و توانایی ارتباط اجتماعی را تقویت کند و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.

بهترین جراحی و توانبخشی

در موارد شدید، جراحی شامل ترمیم عصب، پیوند عصب، یا تعویض تاندون، و به دنبال آن یک برنامه توانبخشی منظم برای تقویت عضلات و حفظ دامنه حرکتی است. توانبخشی جامع ترکیبی از فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتار درمانی و تمرینات روزانه است که عملکرد بازو و استقلال فردی را بهبود می بخشد.