رشدی کودکان چیست و چه علائمی دارد؟
وحید بیاتی
اهوازکار درمانی
تاخیر رشدی کودکان چیست و چه علائمی دارد؟
کودکان در طول زندگی خود از بدو رشد کرده و یاد می گیرند، بنابراین رشد کودک فراتر از رشد جسمی است. در واقع رشد به مهارت و هماهنگی کودک در کنار رشدی و ذهنی او اطلاق می شود و ما چگونه می توانم با نحوه کودک آن را با محیط خود، از جمله بازی، صحبت، حرکت و رفتار به ارزیابی رشدی او ببریم. چندین مرحله رشد در همه کودکان متفاوت است، اما برخی از آنها در رشد و مهارت نشان از رشد در کودکان دارند. در ادامه این مقاله به بررسی رشد رشدی کودکان و علائم این مشکل پرداخت.
تاخیر رشدی در کودکان چیست؟
پیش از بررسی رشد در کودکان باید بدانیم که مهارتهای حرکتی بر اساس یک جدول زمانی دقیق و یکسان رشد نمیکنند. برای برخی از کودکان در ۹ ماهگی شروع به راه رفتن میکنند، در حالی که برخی دیگر تا ۱۵ ماهگی هنوز قدم برداشتهاند. با این حال هر دو گروه در محدوده طبیعی رشد قرار دارند و اختلافهای جزئی نگران کننده نیستند.
اما رشدی چیزی فراتر از یک کندی موقت است. این اصطلاح زمانی بهکار میرود که کودک در کسب مهارتهایی که همسالانش دارند، همیشه عقب ماندهاند. برای نمونه، کودکی که تا ۴ ماهگی غلتزند، شاید کمی دیرتر رشد کند، اما اگر در کنترل سر یا تکیه بر دستها هم مشکل داشته باشید، در چند مهارت عقب است و این میتواند رشد کند، در چنین شرایطی روشهایی برای کمک به وجود کودک وجود ندارد.
تفاوت بین رشدی کودکان و ناتوانی رشدی کودکان
گاهی والدین میان تأخیر رشدی و ناتوانی رشدی با سردرگمی میشوند، در حالی که این دو موضوع با وجود شباهت ظاهری، تفاوتهای اساسی با هم دارند. جدول زیر به شکل ساده این تفاوتها را نشان میدهد:
| ویژگی | تاخیر رشدی | ناتوانی رشدی |
| تعریف | عقب ماندن موقت در کسب مهارتها نسبت به رشدی همسالان | لباسها |
| علت | عوامل کوتاهمدت طبیعی گوش، زخمی شدن مداد رشد طولانی، مشکلات یا توجهاختلالات ژنتیکی و عصبی مانند داون، اوتیسم، سندرم آنگلمن و آسیب مغزی | |
| بههبودی | بازمیگردد.رشد کودک محدود است و پیشرفت میکند از حدی بالاتر نمیرود. | گاهی موقت یا خفیف | میتوان اثر جدی و ماندگاری رویگار و رشد داشته باشد |
| مداخلهکردن. مهارتها | طراحی برنامه حمایتی و توانبخشی بلندمدت |
پنج حوزه رشد مهارت و احتمال احتمالی آنها
تاخیر رشدی در یک یا چند حوزه میتواند رخ دهد، توجه داشته باشید که کلی زمانی اتفاق میافتد که کودک در دو حوزه زیر ممکن است کمتر شود. مهارت های کودک در ۵ حوزه رشد می کند که عبارتند از:
۱- مهارت های شناختی (تفکر)
این مهارت باعث تفکر، بررسی و حل مسئله در کودک می شود. در نوزادان، رشد این مهارت با میزان کنجکاوی او ارزیابی خواهد شد. مانند اینکه کودک چگونه دنیای اطراف خود را با چشم ها، گوش ها و دستان خود کشف می کند. در کودکان نوپا، این مهارت شامل شمردن، نام رنگ ها و تصاویر واژگان جدید است.
۲- مهارت های اجتماعی و هیجانی
این مهارت ها شامل بیان و کنترل احساسات می شود، در نوزادان، لبخند زدن به دیگران و صدا در آوردن برای برقراری ارتباط از مصادیق این مهارت است. در کودکان نوپا و پیش دبستانی، این مهارت با کمک گرفتن از دیگران، نشان دادن احساسات و بیان آن و نیز همراه شدن با دیگران خود را نشان می دهد. توجه داشته باشید که همه این مهارت ها را مشخص می کند که کودک از برقراری ارتباط با دیگران را دارد یا خیر.
3- مهارت های گفتاری و زبان
این مهارت همان استفاده و فهم زبان است؛ این مهارت در نوزادان، خود را به صورت آواها نشان می دهد. در کودکان بزرگتر، این مهارت خود را در قالب فهم زبان و آدای درست و صحیح کلمات (به نحوی که قابل فهم برای دیگران باشد) بروز می دهد.
بیشتر بخوانید: اختلالات گفتاری در کودکان
4- مهارت های حرکتی ظریف و درشت
این مهارت ها استفاده از کوچک (حرکات ظریف انگشتان دست) و بزرگ (حرکت درشت و بزرگ دست و پا) بدن هستند. نوزادان به طور معمول از مهارت های حرکتی ظریف برای گرفتن اشیاء کوچک استفاده می کنند. کودکان نوپا و پیش دبستانی از مهارت های حرکتی ظریف برای گرفتن لوازم و اسباب مورد نیاز، کار با اشیاء کوچک و نقاشی می گیرند، نوزادان مهارت های حرکتی درشت را در قالب نشستن، غلت زدن و راه افتادن می دهند و مهارت های حرکتی در کودکان بزرگتر شامل پریدن، دویدن و بالا رفتن پله از است.
5- فعالیت های روزمره
انجام کارها و تکالیف روزانه مربوط به این دسته از مهارت ها است، در کودکان این مهارت ها شامل غذا خوردن، لباس پوشیدن، وسایل خود و حمام است.
علت رشد کودکان
علتهای بروز باعث بروز رشد در کودکان میشود، توجه داشته باشید که برخی از این عوامل موقتی و قابل درمان هستند و با مداخله زودهنگام میشوند، اما ممکن است باعث بروز مشکلات جدیتر شوند. که لازم است تا حتما والدین آگاه باشند:
مشکلات پزشکی
بیماریهای مزمن، آسیبهای شدید یا بستری شدن طولانیمدت روند طبیعی رشد کودک را میکند، این شرایط باعث میشود کودک فرصت کافی برای تمرین و مهارتهای حرکتی و شناختی نداشته باشد. توجه داشته باشید که در بسیاری از موارد با زمینههای درمانی و انجام توانبخشی، رشد کودک به بهبود بهبود مییابد.
مشکلات شنوایی و بینایی
نقص در شنوایی یا بینایی کودک را تحت تأثیر قرار میدهد، به عنوان مثال کودکانی که در معرض خطر قرار میگیرند، میتوانند احتمال تأخیر را در آنها گفتار دارند= مطمئن باشید که مشکلات بینایی مانع حرکت هماهنگی و درک محیط میشود. پس تشخیص زودهنگام و استفاده از وسایل کمکی این مشکل را تا حد زیادی جبران کند.
عوامل ژنتیکی و اختلالات عصبی
برخی کودکان به دلیل اختلالات ژنتیکی یا مشکلات سیستم عصبی مرکزی، مانند سندرم داون یا جلوگیری از اوتیسم، باعث ایجاد اختلال در رشد میشوند. این کودکان نیازمند برنامههای توانبخشی و آموزشی ویژه هستند، هر چند آنها به سطح کامل همسالان نرسد، اما مداخله بهموقع کیفیت زندگیشان را بهبود میبخشد.
عوامل محیطی
کمبود، بازی و آموزش در محیط خانواده یا قرار گرفتن در محیطهای محروم میتواند رشد کودک را کند. کودکانی که فرصت مناسبی برای کشف محیط، اجتماعی یا دریافت آموزش ندارند، به طور معمول در مهارتهای گفتاری و حرکتی میتوانند توجه داشته باشند که یک محیط غنی از محرکهای آموزشی و عاطفی نقش مهمی در جبران این نوع تأخیر ایجاد کند.
مشکلات تغذیهای
کمبود مواد مغذی مانند، آهن، ید یا ویتامینها از عوامل اصلی تأخیر رشد جسمی و ذهنی هستند. سوءتغذیه در سالهای ابتدایی زندگی میتوان ماندگار بر رشد قد، وزن و حتی عملکرد شناختی کودک داشته باشد. توجه به رژیم غذایی سالم و مشاوره با پزشک یا متخصص تغذیه در این زمینه ضروری است.
علائم رشد در کودکان
تشخیص تأخیر رشد در کودکان معمولاً از طریق مشاهده رفتارها و مقایسه آنها با مراحل رشد همسالان صورت میگیرد. والدین باید با مشاهدات عمومی آشنا باشند تا در صورتها، به موقع برای بررسی و مداخله اقدام کنند.
- مشکل در کنترل سر پس از چند ماهگی
- ناتوانی در غلت زدن تا ۴ یا ۵ ماهگی
- تأخیر در نشستن بدون کمک پس از ۹ ماهگی
- ناتوانی در چهاردستوپا رفتن یا ایستادن در زمان مناسب
- تأخیر در راه رفتن نسبت به همسالان (بعد از ۱۵ تا ۱۸ ماهگی)
- مشکل در گرفتن اشیاء یا حرکتی هماهنگی دستها
- تأخیر در تکلم یا بیان کلمات ساده تا ۱۸ ماهگی
- ناتوانی در برقراری ارتباط چشمی یا واکنش به صداها
- مشکل در مهارتهای اجتماعی ساده مثل بازی یا تقلید حرکات
ارتباط بین رشدی کودکان و مشکلات و توجه
در بچه های خردسال، ممکن است در رشد به عنوان اولین علامت اختلال دیدگاه و توجه به کودک تلقی می شود. به، کمتر گفتار و زبان دهنده مشکل یا اختلال ارتباطی در کودک است، به عنوان مثال تا مدرسه ای که کودک به نرود، نمی تواند همیشه به راحتی بین رشدی و مسائل توجه و توجه به ارتباط منطقی پیدا کند.
توجه داشته باشید که در مدرسه معلمین عملکرد کودک را در درس ریاضی، خواندن و ارزیابی می کند، آن هم می تواند مورد توجه و تمرکز کودک در کلاس را قضاوت قرار دهد. در مدرسه نقاط ضعف و قوت کودک با آزمونهای رسمی مشخص می شود تا توانایی های کودک را با هم کلاسیش مقایسه کرد. تمام این کارها مشخص است که کودک در آن مشکل دارد یا خیر.
تفاوت رشدی با اوتیسم در چیست و چه زمانی باید نگران باشیم؟
تأخیر رشدی و اختلال اوتیسم دو اصطلاح متفاوت هستند که گاهی به اشتباه به جای هم به کار میروند. هر دو بر روند طبیعی رشد کودک اثر میگذارند، اما ماهیت و پیامدهای آنها یکسان نیست.
| تأخیر رشدی | اوتیسم |
| به عقبماندگی موقت در یک یا چند مهارت (حرکتی، گفتاری یا شناختی) گفته میشود که با مداخله زودهنگام قابل جبران است. |
چه زمانی باید نگران باشیم؟
اگر کودک علاوه بر تأخیر رشدی، علائمی مانند عدم پاسخ به نام، اجتناب از تماس چشمی، عدم توجه به مسائل اجتماعی، انجام حرکات تکراری غیرمعمول دارد، باید سریعتر توسط متخصص کودکان یا کاردرمانگر ارزیابی شود. همچنین اگر تأخیر رشدی پس از مداخلههای اولیه پیدایش نکند یا در زمان وقوع، نیاز به بررسی دقیقتر وجود دارد.
برای دریافت نوبت از بهترین مرکز کاردرمانی در اهواز با شماره ۰۹۹۱۸۲۹۲۲۵۴ و ۰۹۳۸۹۴۱۴۳۹۵ تماس بگیرید.
مراحل بعد از تشخیص تأخیر رشدی در کودکان
باتوجه به شرایط کودک ممکن است فرزند شما را به یک یا چند متخصص ارجاع دهد که این متخصصان عبارتند از:
- کاردرمانگر
- شنوی شناس
- گفتار درمانگر
- متخصص رشد اطفال
- متخصص مغز و اعصاب
- ارائه خدمات مداخله زودهنگام
سوالات متداول
بله، سوءتغذیه، تحرک محیطی یا نبود اجتماعی کافی رشد کودک را کند میکند همچنین ایجاد محیطی غنی از کودکان و حمایت عاطفی مهمی در هوا دارد.
خیر، بسیاری از کودکان در محدوده طبیعی رشد، زودتر یا دیرتر از سایر مهارتها را کسب میکنند، نگرانی زمانی جدی میشود که کودک در حوزههای مختلف عقبماندگی داشته است.
در نهایت…
دانستن این که فرزندتان دچار تأثیرخیر رشدی است میتواند نگرانکننده باشد، اما خبر خوب این است که برخی از درمانها میتوانند به کودک کمک کنند تا عملکرد بهتری داشته باشند و حتی با سالان خود هماهنگ شوند. در صورت نیاز، مداخله زودهنگام شروع می شود.
مرکز کاردرمانی دکتر وحید بیاتی
هیئت کاردرمانگر - آناتومیست تخصصی بالینی اهواز
