پوکی استخوان (پوکی استخوان) از شایع‌ترین بیماری‌های استخوانی در جهان است که به‌تدریج باعث کاهش تراکم و استحکام استخوان‌ها می‌شود. این بیماری معمولاً بدون علامت آغاز می شود و تا زمان بروز شکستگی، بسیاری از افراد از وجود آن بیخبرند. پوکی استخوان در واقع یک "بیماری خاموش" است که اگر به موقع تشخیص داده نشود و درمان نشود، می تواند منجر به شکستگی های خطرناک در ستون فقرات، لگن و مچ دست شود.

پوکی استخوان چیست؟

در بدن انسان، بافت استخوانی همیشه در حال بازسازی است. سلول هایی به نام استئوبلاست استخوان جدید می سازند و استئوکلاست ها استخوان قدیمی را می شکنند. به طور معمول، این دو فرآیند در تعادل هستند. اما در پوکی استخوانتجزیه استخوان بیشتر از تولید آن استدر نتیجه استخوان ها نازک، متخلخل و شکننده می شوند.

در افراد مبتلا، حتی ضربه های سبک یا حرکات ساده مانند خم شدن یا بلند کردن اجسام سبک می تواند باعث شکستگی استخوان شود. بیشتر شکستگی ها در ناحیه لگن، ستون فقرات و مچ دست رخ می دهد.

علل پوکی استخوان

پوکی استخوان ممکن است به دلیل عوامل مختلفی رخ دهد. برخی از مهمترین عوامل خطر عبارتند از:

• پیری: با افزایش سن، تولید سلول های استخوان ساز کاهش می یابد و خطر ابتلا به پوکی استخوان افزایش می یابد.
• کاهش هورمون های جنسی:در زنان، کاهش سطح استروژن پس از یائسگی یکی از مهم ترین علل پوکی استخوان است. در مردان نیز کاهش تستوسترون اثر مشابهی دارد.
• کمبود کلسیم و ویتامین D:این دو ماده برای تشکیل و حفظ استخوان های سالم حیاتی هستند. کمبود آنها باعث ضعیف شدن استخوان می شود.
• سبک زندگی کم تحرک: عدم فعالیت بدنی و ورزش منظم باعث کاهش تراکم استخوان می شود.
• سیگار و الکل: هر دو عامل در جذب کلسیم اختلال ایجاد می‌کنند و عملکرد سلول‌های استخوان‌ساز را کاهش می‌دهند.
• بیماری های زمینه ای: مشکلات تیروئید، بیماری های کلیوی یا استفاده طولانی مدت از کورتیکواستروئیدها می تواند باعث پوکی استخوان شود.

علائم پوکی استخوان

پوکی استخوان در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارد و معمولا زمانی تشخیص داده می شود که فرد دچار شکستگی شود. با این حال، برخی از علائم هشدار دهنده ممکن است عبارتند از:

• کاهش قد در طول زمان (به دلیل فشرده شدن مهره های ستون فقرات)
• خم شدن یا قوز در پشت (کیفوز)
• درد مزمن کمر یا گردن
• شکستگی استخوان با ضربه یا افتادن خفیف

تشخیص پوکی استخوان

بهترین راه برای تشخیص پوکی استخوان اسکن تراکم استخوان (DEXA Scan) است. این آزمایش غیرتهاجمی، تراکم مواد معدنی استخوان را در نواحی مانند لگن و ستون فقرات اندازه گیری می کند. نتایج به صورت عددی گزارش شده است (نمره T):

• امتیاز T بین 1+ و -1 → عادی
• امتیاز T بین -1 و -2.5 - کاهش تراکم استخوان (استئوپنی)
• امتیاز T کمتر از -2.5 → پوکی استخوان

برای یافتن علت بیماری، پزشک ممکن است آزمایش خون را برای بررسی سطح کلسیم، فسفر، ویتامین D و هورمون‌ها نیز تجویز کند.

درمان پوکی استخوان

درمان پوکی استخوان با هدف تقویت استخوان ها، جلوگیری از شکستگی و کند کردن روند تحلیل استخوان انجام می شود. روش های درمانی شامل موارد زیر است:

1. دارودرمانی

• بیس فسفونات ها: مانند آلندرونات و ریزدرونات که با کاهش فعالیت سلول های استخوان خوار از تخریب استخوان جلوگیری می کنند.
• درمان هورمونی: در زنان یائسه، گاهی اوقات از داروهای استروژن یا هورمون مانند برای حفظ تراکم استخوان استفاده می شود.
• داروهای جدیدتر: مانند Denosumab (Denosumab) یا Teriparatide (Teriparatide) که تشکیل استخوان را تحریک می کنند.
• مکمل های کلسیم و ویتامین D: برای حمایت از درمان دارویی و افزایش مقاومت استخوان ضروری هستند.

2. اصلاح سبک زندگی

• تمرینات تحمل وزن مانند پیاده روی، دوچرخه سواری یا یوگا برای تقویت استخوان ها
• سیگار کشیدن را کنار بگذارید و مصرف الکل را محدود کنید
• تغذیه غنی از کلسیم (شیر، ماست، سبزیجات سبز، بادام، ساردین)
• قرار گرفتن در معرض نور خورشید برای جذب طبیعی ویتامین D

3. پیشگیری از سقوط

در بیماران مسن مبتلا به پوکی استخوان، پیشگیری از زمین خوردن بسیار مهم است. استفاده از کفش مناسب، نصب نرده در حمام، داشتن نور کافی در خانه و حفظ تعادل در هنگام راه رفتن از نکات ایمنی مهم است.

تفاوت پوکی استخوان در مردان و زنان

پوکی استخوان در زنان به خصوص پس از یائسگی بسیار شایع تر است، زیرا کاهش هورمون استروژن روند تحلیل استخوان را تسریع می کند. با این حال، مردان نیز ممکن است در سنین بالا یا در نتیجه کمبود تستوسترون، کورتیکواستروئیدها یا بیماری های مزمن از این بیماری رنج ببرند. تشخیص زودهنگام و مراقبت های پیشگیرانه برای هر دو جنس ضروری است.

پیشگیری از پوکی استخوان

پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. برای حفظ سلامت استخوان در هر سنی، موارد زیر توصیه می شود:

مصرف روزانه کافی کلسیم (1000 تا 1200 میلی گرم) و ویتامین D (800 واحد بین المللی)
• ورزش منظم حداقل 30 دقیقه در روز
• از کشیدن سیگار، قلیان و الکل پرهیز کنید
بررسی دوره ای تراکم استخوان در زنان بالای 50 سال و مردان بالای 65 سال
• حفظ وزن سالم و رژیم غذایی متعادل

خلاصه نهایی

پوکی استخوان یک بیماری خاموش اما قابل پیشگیری است. تشخیص زودهنگام و رعایت نکات تغذیه ای و ورزشی نقش مهمی در پیشگیری از شکستگی استخوان دارد. اگر در خانواده خود سابقه پوکی استخوان دارید یا از کم تحرکی، یائسگی یا استفاده طولانی مدت از کورتون رنج می برید، حتما با پزشک ارتوپد یا روماتولوژی مشورت کنید تا تراکم استخوان خود را بررسی کند تا از سالم بودن اسکلت بدن مطمئن شوید. استخوان های سالم ستون محکمی برای یک زندگی فعال و بدون درد هستند.