آنچه در این مقاله خواهید خواند:

آدنوم پاراتیروئید به چه معناست؟

غدد پاراتیروئید معمولاً شامل ۴ غده به اندازه نخود یا دانه برنج هستند که در ناحیه‌ گردن و اطراف غده‌ تیروئید قرار دارند. وظیفه‌ اصلی آنها ترشح هورمون پاراتیروئید (PTH) است که با گرفتن کلسیم از استخوان‌ها و افزایش جذب آن از کلیه و روده به تنظیم سطح کلسیم مورد نیاز برای عملکرد صحیح مغز، قلب، اعصاب و استخوان‌ها کمک می‌کند. آدنوم پاراتیروئید یک توده‌ خوش‌ خیم (غیرسرطانی) است که روی یک یا چند غده از غدد پاراتیروئید ایجاد می‌شود. جراحی پاراتیروئید از جمله راه‌های درمان اصلی تومور پاراتیروئید است.

این رشد غیرطبیعی باعث می‌شود غده پاراتیروئید بیش از حد نیاز بدن، هورمون پاراتیروئید (PTH)  تولید کند؛ این وضعیت هیپرپاراتیروئیدی اولیه نامیده می‌شود. هورمون پاراتیروئید بیش از حد، تعادل طبیعی کلسیم بدن را به هم می‌زند و مقدار کلسیم در جریان خون را افزایش می‌دهد. افزایش سطح کلسیم در خون به مشکلات سلامتی مانند سنگ کلیه و پوکی استخوان منجر می‌شود.

انواع آدنوم پاراتیروئید

تومورهای پاراتیروئید بر اساس تعداد توده‌های خوش ‌خیم ایجاد شده در غدد پاراتیروئید در دو دسته کلی جای می‌گیرند:

آدنوم منفرد:

این مورد، شایع‌ترین نوع آدنوم پاراتیروئید است که حدود ۸۵ درصد از کل موارد پرکاری پاراتیروئید را به خود اختصاص می‌دهد. در این حالت، فقط یک غده پاراتیروئید دچار رشد غیرطبیعی شده و به یک توده خوش‌ خیم (آدنوم) تبدیل می‌شود.

آدنوم‌های متعدد پاراتیروئید:

این نوع شیوع بسیار کمتری دارد (حدود ۴ تا ۵٪ کل موارد پرکاری پاراتیروئید). در اینجا، دو یا چند غده پاراتیروئید به طور همزمان یا در زمان‌های مختلف دچار رشد غیرطبیعی شده و به آدنوم تبدیل می‌شوند.

علائم آدنوم پاراتیروئید

علائم ناشی از آدنوم پاراتیروئید که به افزایش سطح کلسیم خون (هیپرکلسمی) منجر می‌شود، می‌تواند بسیار متنوع باشد. با این حال بسیاری از افراد هیچ گونه علائم قابل ‌توجهی ندارند و بیماری آنها اغلب طی آزمایش‌های روتین خون به دلایل دیگر تشخیص داده می‌شود. علائم ناشی از تومور پاراتیروئید شامل موارد زیر هستند:

۱.علائم عمومی و سیستم عصبی:

این علائم به دلیل تأثیر کلسیم اضافی بر مغز و بدن اتفاق می‌افتند و عبارتند از:

• خستگی و ضعف: احساس خستگی شدید، بی‌حالی (لِتارژی) و ضعف عضلانی
• اختلالات شناختی و خلقی: گیجی، کاهش حافظه، افسردگی، تحریک‌ پذیری و مشکلات فکری مانند گیجی و مه مغزی (کاهش تمرکز و حافظه)
• دردهای عمومی: درد استخوان و مفاصل و دردهای عمومی بدون علت مشخص

۲. علائم کلیوی و اسکلتی:

افزایش کلسیم خون به ‌طور مستقیم بر استخوان‌ها و کلیه‌ها اثر می‌گذارد و ممکن است به بروز علائم زیر منجر شود:

• عوارض استخوانی: پوکی استخوان، ضعف استخوان‌ها و افزایش خطر شکستگی
• عوارض کلیوی: تشکیل سنگ کلیه و تکرر ادرار (به ویژه در شب)

۳. علائم گوارشی و متفرقه:

این علائم به خاطر تأثیر کلسیم بالا بر دستگاه گوارش و سیستم قلبی-عروقی اتفاق می‌افتند:

• ناراحتی‌های گوارشی: یبوست، درد شکمی، سوزش سر دل، تهوع/استفراغ و کاهش اشتها
• فشار خون: ابتلا به فشار خون بالا

علت ایجاد آدنوم پاراتیروئید

در اغلب موارد، علت دقیق و مشخصی برای تشکیل این توده‌های خوش‌ خیم وجود ندارد. با این حال عوامل متعددی به عنوان ریسک فاکتور یا علل زمینه‌ای شناخته شده‌اند که می‌توانند به طور مستقیم یا غیرمستقیم در تحریک غدد پاراتیروئید و ایجاد آدنوم نقش داشته باشند.

۱. عوامل ارثی و ژنتیکی

حدود ۱۰ درصد از موارد آدنوم پاراتیروئید ریشه‌ ارثی دارند و اغلب در سنین پایین‌تر تشخیص داده می‌شوند:

• سندرم‌های نئوپلازی چندگانه غدد درون ‌ریز :(MEN) از جمله MEN I و MEN IIA  که در آنها یک ژن تغییریافته از والدین به ارث می‌رسد و می‌تواند علاوه بر پاراتیروئید، غدد دیگر را نیز درگیر کند.
• هیپرپاراتیروئیدی خانوادگی ایزوله: این وضعیت یک نقص ژنتیکی ارثی است که فرد را مستعد ابتلا به پرکاری پاراتیروئید اولیه می‌کند (در واقع پرکاری پاراتیروئید به صورت خانوادگی منتقل می‌شود). در این افراد، ژن معیوب باعث می‌شود غده یا غدد پاراتیروئید به طور غیرطبیعی رشد کنند و در نهایت به شکل یک آدنوم (توده‌ خوش‌خیم) ظاهر شده و بیش ‌فعال شوند.

۲.عوامل محیطی و سبک زندگی

عواملی که می‌توانند به صورت اکتسابی باعث تحریک غدد پاراتیروئید و افزایش ریسک تشکیل آدنوم شوند:

• جنسیت و سن: تومور پاراتیروئید در زنان تقریباً سه برابر شایع‌تر از مردان است و بالاترین شیوع در افراد ۵۰ تا ۷۰ ساله دیده می‌شود.
• پرتو درمانی: قرارگیری در معرض اشعه (مانند سابقه پرتو درمانی‌) در ناحیه سر و گردن، خطر ابتلا را افزایش می‌دهد.
• کمبودهای تغذیه‌ای: کمبود مزمن و طولانی ‌مدت کلسیم یا ویتامین D در رژیم غذایی می‌تواند غدد پاراتیروئید را تحریک کند و باعث ایجاد تومور شود.
• داروها: مصرف طولانی ‌مدت برخی داروها مانند لیتیوم ممکن است ریسک ایجاد آدنوم پاراتیروئید را افزایش دهد.

نحوه تشخیص آدنوم پاراتیروئید

تشخیص آدنوم پاراتیروئید یک فرآیند چند مرحله‌ای است که شامل ارزیابی بالینی، آزمایشگاهی و تصویربرداری می‌شود. هدف از این فرآیند، تأیید پرکاری پاراتیروئید اولیه، تعیین علت زمینه‌ای آدنوم و مشخص کردن محل دقیق تومور برای برنامه ‌ریزی بهتر درمان است.

۱. ارزیابی بالینی و گرفتن شرح حال از بیمار

ابتدا پزشک یک ارزیابی بالینی کامل انجام می‌دهد که شامل موارد زیر است:

• بررسی علائم: پرسیدن سؤال در مورد علائم احتمالی ناشی از کلسیم بالا مانند درد استخوان، ضعف عضلانی، خستگی، سنگ کلیه و مشکلات گوارشی.
• سابقه پزشکی: بررسی سابقه خانوادگی تومورهای غدد درون‌ ریز و سابقه قرارگیری در معرض پرتو درمانی در ناحیه گردن و سر و همچنین مصرف داروهایی مانند لیتیوم.

۲. تشخیص قطعی بیماری (آزمایش خون و ادرار)

تشخیص پرکاری پاراتیروئید اولیه فقط با اندازه‌ گیری سطح کلسیم و هورمون پاراتیروئید (PTH) در خون قطعی می‌شود. وجود یا عدم وجود علائم بالینی در بیمار، تأثیری در این تشخیص ندارد:

• کلسیم سرم: تشخیص اولیه معمولاً با مشاهده سطح کلسیم بالاتر از حد طبیعی در یک آزمایش خون روتین آغاز می‌شود.
• هورمون پاراتیروئید :(PTH) تشخیص نهایی با مشاهده سطح PTH بالاتر از حد طبیعی در خون همراه با کلسیم بالا تأیید می‌شود.
• فسفر سرم: اندازه ‌گیری فسفر مهم است؛ زیرا سطح فسفر سرم معمولاً در پرکاری پاراتیروئید اولیه پایین می‌آید. (هیپوفسفاتمی)
• عملکرد کلیه: تست‌هایی مانند کراتینین و BUN برای بررسی سلامت کلیه‌ها انجام می‌شود.
• تست ادرار ۲۴ ساعته: برای اندازه ‌گیری مقدار کلسیمی که بدن از طریق ادرار دفع می‌کند، تجویز می‌شود.
• ویتامین 😀 کمبود ویتامین دی بر عملکرد پاراتیروئید تأثیر منفی می‌گذارد؛ بنابراین سطح ویتامین دی نیز به طور دقیق چک می‌شود.

۳. تعیین محل آدنوم (تصویربرداری)

پس از تأیید تشخیص قطعی، متخصص از تست‌های تصویربرداری برای پیدا کردن محل دقیق آدنوم استفاده می‌کند تا روند درمان با دقت بالاتری انجام شود.

• اسکن سستامیبی : (Sestamibi Neck Scan) این روش تصویربرداری تخصصی، برای شناسایی محل دقیق آدنوم یا آدنوم‌های پرکار استفاده می‌شود و حساسیت بالایی دارد.
• سونوگرافی گردن: برای مشاهده غدد پاراتیروئید و تیروئید و تأیید وجود توده‌های احتمالی انجام می‌شود.
• سی‌تی اسکن (CT Scan) یا ام‌آر‌آی :(MRI) در موارد پیچیده‌تر که نتایج سونوگرافی و سستامیبی قطعی نیست، ممکن است از سی تی اسکن و یا ام آرآی برای تصویربرداری دقیق‌تر و تعیین موقعیت آدنوم استفاده شود.
• نمونه ‌برداری با سوزن ظریف :(FNA) در موارد نادر برای تأیید تشخیص بافت‌شناسی آدنوم، نمونه کوچکی از تومور برداشته می‌شود.

عوارض عدم درمان آدنوم پاراتیروئید

آدنوم پاراتیروئید درمان‌ نشده با ترشح مداوم هورمون پاراتیروئید  (PTH)، سطح کلسیم خون را به طور مزمن بالا نگه می‌دارد. این هایپرکلسمی در کوتاه مدت و بلند مدت، آسیب‌های جدی به اندام‌ها وارد می‌کند:

عوارض مزمن و بلندمدت عدم درمان تومور پاراتیروئید

موارد زیر رایج‌ترین عوارض ناشی از عدم درمان این مشکل هستند که به‌تدریج بدن را تضعیف می‌کنند:

• پوکی استخوان شدید
• درد مزمن استخوان و مفاصل
• سنگ کلیه
• نارسایی کلیه
• خستگی مزمن
• مه مغزی (اختلال در تمرکز و حافظه)
• افسردگی
• فشار خون بالا
• مشکلات گوارشی مانند یبوست مزمن، تهوع و افزایش ریسک زخم معده

عوارض حاد و تهدید کننده

عوارض زیر به دلیل افزایش بسیار شدید و ناگهانی کلسیم خون رخ می‌دهند و به مداخله فوری پزشکی نیاز دارند:

• بحران پاراتیروئیدی :(Parathyroid Crisis) یک وضعیت اورژانسی نادر که با افزایش ناگهانی و شدید کلسیم مشخص شده و به تغییرات شدید ذهنی، نارسایی کلیه و در صورت عدم درمان، کما و مرگ منجر می‌شود.
• آریتمی‌های قلبی (ضربان قلب نامنظم): کلسیم بیش از حد، فعالیت الکتریکی قلب را مختل می‌کند و گاهی اوقات نامنظمی‌های شدید قلبی ایجاد می‌کند.
• مرگ: افزایش بسیار شدید کلسیم بدون درمان حتی ممکن است به فوت فرد منجر شود.

روش‌های درمان تومور پاراتیروئید

روش‌های درمان آدنوم پاراتیروئید به طور کلی در دو دسته‌ اصلی جای می‌گیرند: درمان جراحی و روش‌های غیرجراحی. روش مناسب برای درمان تومور پاراتیروئید از فردی به فرد دیگر متفاوت است و با توجه به عواملی مانند سن، شدت علائم، وجود عوارض جدی (مانند پوکی استخوان یا سنگ کلیه) و اولویت‌های فردی بیمار مشخص می‌شود.

درمان جراحی (پاراتیروئیدکتومی)

پاراتیروئیدکتومی به عنوان درمان اصلی و قطعی آدنوم پاراتیروئید شناخته می‌شود. جراحی آدنوم پاراتیروئید شامل برداشتن غده‌ پاراتیروئید مبتلا به آدنوم است و در بیش از ۹۵٪ موارد به بهبودی کامل بیماری منجر می‌شود این جراحی می‌تواند به صورت باز یا با استفاده از تکنیک‌های کم ‌تهاجمی انجام شود. موفقیت عمل به میزان تجربه و تخصص جراح در تشخیص و مکان ‌یابی غدد پاراتیروئید پرکار در ناحیه حساس گردن بستگی دارد. استفاده از ابزارهایی نظیر عصب‌سنج  در طول جراحی اهمیت فراوانی دارد؛ این ابزارها به جراح کمک می‌کنند تا عصب حنجره‌ای را شناسایی و از آسیب به آن جلوگیری کند و ایمنی بیمار را در طول عمل افزایش دهد. انتخاب روش جراحی مناسب و دقت در عمل، کلید اطمینان از دستیابی به نرخ بالای درمان و جلوگیری از عود بیماری است.

درمان‌های غیرجراحی (مدیریت و نظارت)

این رویکردها برای بیمارانی که کاندیدای جراحی نیستند یا علائم خفیفی دارند، به کار می‌روند:

• نظارت فعال (تحت نظر گرفتن): برای آدنوم‌های کوچک، بدون علامت یا خفیف، بیمار تحت پایش منظم سطح کلسیم و عملکرد کلیه قرار می‌گیرد.
• مدیریت دارویی: هدف درمان دارویی آدنوم پاراتیروئید، مدیریت عوارض ناشی از افزایش کلسیم خون است و یک درمان قطعی (جایگزین جراحی) محسوب نمی‌شود. این مدیریت بر کنترل سطح کلسیم و محافظت از استخوان‌ها تمرکز دارد. داروهای اصلی مورد استفاده شامل کلسی‌میمتیک‌ها (مانند سیناکلسِت) برای کاهش PTH و کلسیم، بیس‌فسفونات‌ها (مانند آلندرونیت و زولدرونیک اسید) برای محافظت از استخوان‌ها در برابر پوکی و در مواردی کلسی‌تونین یا هورمون‌های جایگزین استروژن برای زنان یائسه هستند.
• تکنیک‌های کم ‌تهاجمی تخریبی: برای برخی بیماران از روش‌های کم تهاجمی مانند تخریب با امواج رادیویی (RFA) یا تزریق اتانول داخل غده (PEI)  برای تخریب تومور پاراتیروئید استفاده می‌شود.

مراحل جراحی آدنوم پاراتیروئید

جراحی آدنوم پاراتیروئید تحت بیهوشی عمومی و از طریق یک برش کوچک در جلوی گردن انجام می‌شود تا غده پرکار برداشته شود. مراحل این جراحی به صورت زیر است:

• ابتدا یک برش کوچک (معمولاً در حدود ۱ تا ۲ سانتی ‌متر) در قسمت جلویی گردن ایجاد می‌شود.
• جراح تمام غدد پاراتیروئید را برای تعیین غده یا غدد غیرطبیعی بررسی می‌کند.
• اگر یک یا دو غده دارای آدنوم باشند، آنها برداشته می‌شوند و غدد سالم باقی ‌مانده مسئول حفظ سطح کلسیم خواهند بود.
• در موارد هیپرپلازی یعنی اگر هر چهار غده پاراتیروئید غیرطبیعی باشند، ۳ غده کامل و بخشی یا نیمی از غده چهارم برداشته می‌شود و مقداری بافت باقی می‌ماند.
• در طول جراحی، سطح هورمون پاراتیروئید (PTH) به صورت سریع اندازه‌ گیری می‌شود. اگر آدنوم برداشته شده باشد، سطح PTH باید حداقل ۵۰ درصد کاهش یابد.
• استفاده از ابزارهایی مانند عصب‌سنج برای کمک به جراح در شناسایی و محافظت از عصب حنجره‌ای بسیار مهم است تا از تغییرات صدا جلوگیری شود.
• غده برداشته شده فوراً به آزمایشگاه فرستاده می‌شود تا آسیب ‌شناس تأیید کند که غده برداشته شده واقعاً همان غده پرکار بوده است.

نکته: توانایی جراح در یافتن و بررسی هر چهار غده در طول عمل، بالاترین نرخ درمان موفقیت‌ آمیز و طولانی‌ مدت را تضمین می‌کند.

عوارض احتمالی جراحی تومور پاراتیروئید

جراحی تومور پاراتیروئید مانند هر عمل دیگری با ریسک‌هایی همراه است؛ اما انتخاب یک جراح باتجربه و ماهر در زمینه غدد درون ‌ریز، ریسک بروز عوارض را به حداقل می‌رساند. موارد زیر رایج‌ترین عوارض احتمالی جراحی آدنوم پاراتیروئید هستند:

افت کوتاه ‌مدت یا دائمی سطح کلسیم خون (هیپوکلسمی): این مورد، شایع‌ترین ریسک جراحی پاراتیروئید است. علائم هیپوکلسمی شامل بی‌حسی یا مورمور شدن در انگشتان و اطراف دهان و همچنین گرفتگی عضلانی است.

افت کلسیم پس از جراحی‌های گسترده: در جراحی‌هایی که ۳ غده پاراتیروئید یا بیشتر برداشته می‌شوند، قطعاً علائم افت کلسیم را در هفته اول پس از جراحی تجربه خواهید کرد.

برای کاهش این ریسک‌ها، اقدامات زیر را انجام دهید:

• مصرف مکمل‌های کلسیم و ویتامین D به مدت دو هفته پس از جراحی، دقیقاً طبق دستور و دوز تجویز شده توسط پزشک
• در صورت برداشتن بیش از ۳ غده پاراتیروئید ممکن است نیاز باشد دوز بالاتری از کلسیم مصرف کنید.

جراحی آدنوم پاراتیروئید دکتر احمد فنایی

دکتر سید احمد فنایی، جراح تیروئید و پاراتیروئید و عضو انجمن تیروئید آمریکا هستند. ایشان که به جراح پنجه طلا تیروئید معروف هستند، اعمال جراحی تیروئید و پاراتیروئید را با به روزترین تجهیزات پزشکی مانند دستگاه عصب سنج، هارمونی و… انجام میدهند. حفظ عصب صوتی در جراحی تومور پاراتیروئید بسیار مهم است.

ممکن است حین جراحی، جراح دچار چالش‌های گوناگونی شود. به عنوان مثال دکتر فنایی چندین بار جراحی نادر و همزمان آدنوم پاراتیروئید به همراه سرطان تیروئید را انجام داده‌اند. انجام همزمان این جراحی تنها توسط جراح خبره و باتجربه باید انجام گردد. دکتر فنایی به صورت تخصصی اعمال جراحی تیروئید و پاراتیروئيد را انجام میدهند. جهت تعیین وقت با شماره‌های درج شده در سایت تماس بگیرید یا فرم رزرو آنلاین نوبت را پر نمایید.

حرف آخر

آدنوم پاراتیروئید یک توده خوش ‌خیم و علت اصلی پرکاری پاراتیروئید است که سلامت کلیه‌ها و استخوان‌ها را تهدید می‌کند. جراحی پاراتیروئید (پاراتیروئیدکتومی) با نرخ موفقیت بیش از ۹۵ درصد به عنوان درمان قطعی تومور پاراتیروئید شناخته می‌شود. انجام این عمل توسط یک جراح به‌روز و با تجربه، ریسک بروز عوارض احتمالی را به حداقل می‌رساند.

۱۴۰۴-۰۸-۱۱

مطالب مرتبط

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید لغو پاسخ