آنچه در این مقاله خواهید خواند:

جراحی غدد لنفاوی گردن چیست؟

جراحی غدد لنفاوی گردن که با نام‌های دیسکسیون گردن (Neck Dissection) یا لنفادنکتومی گردنی (Cervical Lymphadenectomy)  نیز شناخته می‌شود، یک عمل جراحی برای برداشتن غدد لنفاوی از ناحیه گردن است. غدد لنفاوی، بخش‌های مهمی از سیستم لنفاوی بدن هستند که وظیفه تصفیه مایع لنف و حذف سلول‌های آسیب ‌دیده و سرطانی را بر عهده دارند. این جراحی عمدتاً برای بررسی وجود شواهدی از گسترش سرطان به غدد لنفاوی انجام می‌شود؛ زیرا مایع لنف می‌تواند سلول‌های سرطانی را از محل اولیه تومور به این غدد منتقل کند. در مراحل پیشرفته‌تر، این غدد بزرگ شده و ممکن است به صورت توده در گردن قابل لمس باشند. به طور کلی هدف این جراحی، تشخیص مرحله سرطان و در صورت لزوم، برداشتن غدد لنفاوی درگیر برای درمان است. این جراحی در صورتی که توسط بهترین جراح تیروئید  انجام گردد احتمال آسیب به عصب صوتی بسیار کاهش میابد.

دلایل انجام جراحی غدد لنفاوی گردن

جراحی دیسکسیون گردن به دلایل زیر انجام می‌شود:

• بررسی وجود سرطان: برای تشخیص اینکه آیا سلول‌های سرطانی به غدد لنفاوی گردن گسترش یافته‌اند یا خیر.
• برداشتن غدد لنفاوی درگیر: برای خارج کردن غدد لنفاوی که ممکن است حاوی سلول‌های سرطانی باشند.
• پیشگیری از گسترش سرطان: برای برداشتن غدد لنفاوی در مواقعی که احتمال گسترش سرطان به آنها زیاد است.
• کاهش احتمال بازگشت سرطان (عود): برای کم کردن شانس بازگشت سرطان در آینده.
• حذف بقایای سرطان: برای برداشتن سرطان‌هایی که پس از پرتودرمانی یا شیمی ‌درمانی همچنان در غدد لنفاوی باقی مانده‌اند.
• برنامه ‌ریزی برای درمان‌های بعدی: برای کمک به پزشکان در تصمیم‌ گیری و برنامه ‌ریزی برای مراحل درمانی بعدی.

چه کسانی به جراحی غدد لنفاوی گردن نیاز دارند؟

عمل جراحی دیسکسیون گردن برای افرادی انجام می‌شود که در غدد لنفاوی گردن‌شان، سرطان تشخیص داده شده یا مشکوک به گسترش آن هستند. رایج‌ترین انواع سرطان‌هایی که ممکن است به غدد لنفاوی گردن سرایت کنند، عبارتند از:

• کارسینوم سلول سنگفرشی سر و گردن (Head and neck squamous cell carcinoma)
• سرطان پوست از جمله ملانوما (Skin cancer, including melanoma)
• سرطان تیروئید (Thyroid cancer)
• سرطان غدد بزاقی (Salivary gland cancer)
• سرطان حفره بینی (Nasal cavity cancer)

نحوه تشخیص نیاز به جراحی غدد لنفاوی گردن

تشخیص اینکه آیا به جراحی غدد لنفاوی نیاز دارید یا نه، یک فرایند چند مرحله‌ای است که با معاینه بالینی آغاز می‌شود و به بررسی‌های تخصصی می‌انجامد.

• در ابتدا پزشک سوابق پزشکی شما را بررسی کرده و یک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد تا وضعیت، اندازه و بافت غدد لنفاوی گردن را ارزیابی کند.
• اگر غدد غیرعادی به نظر برسند (مثلاً متورم، سفت یا دردناک باشند)، مرحله بعدی تصویربرداری است. از روش‌هایی مثل سونوگرافی، سی ‌تی‌ اسکن (CT Scan) یا ام ‌آر آی (MRI) استفاده می‌شود تا نمای دقیق‌تری از غدد لنفاوی و بافت‌های اطراف آن به دست آید.
• اگر نتایج تصویربرداری نتوانند وضعیت غدد را به طور قطعی مشخص کنند، پزشک دستور نمونه ‌برداری (بیوپسی) را می‌دهد. در این روش، بخش کوچکی از بافت غده لنفاوی برداشته شده و برای بررسی میکروسکوپی به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. این دقیق‌ترین راه برای تأیید وجود سلول‌های سرطانی یا عامل عفونت است.
• در نهایت اگر نتایج بیوپسی وجود سرطان را تأیید کند یا نشان دهد که احتمال گسترش آن به غدد لنفاوی بسیار بالاست، جراحی به عنوان یکی از گزینه‌های اصلی درمان یا بخشی از فرایند تشخیص گستردگی سرطان (تعیین مرحله سرطان) و کمک به انتخاب روش درمانی دقیق پیشنهاد می‌شود.

انواع جراحی غدد لنفاوی

میزان بافت و تعداد غدد لنفاوی که برداشته می‌شوند، به میزان گسترش سرطان بستگی دارد. سه نوع اصلی جراحی دیسکسیون گردن وجود دارد:

دیسکسیون رادیکال گردن:

در این نوع جراحی غدد لنفاوی، تمام بافت‌های یک سمت گردن (از استخوان فک تا استخوان ترقوه) برداشته می‌شود. عضلات، اعصاب، غده بزاقی و رگ‌های اصلی خونی در این ناحیه نیز خارج می‌شوند.

دیسکسیون رادیکال اصلاح شده گردن:

این روش رایج‌ترین نوع دیسکسیون گردن است. در این جراحی، تمام غدد لنفاوی برداشته می‌شوند؛ اما بافت‌های کمتری نسبت به دیسکسیون رادیکال خارج می‌شود. این عمل همچنین ممکن است اعصاب گردن و گاهی اوقات رگ‌های خونی و عضلات را حفظ کند.

دیسکسیون انتخابی گردن:

اگر سرطان به میزان زیادی گسترش نیافته باشد، تعداد کمتری از غدد لنفاوی برداشته می‌شوند. در این نوع جراحی، عضلات، اعصاب و رگ‌های خونی گردن نیز ممکن است حفظ شوند.

نحوه انجام جراحی غدد لنفاوی

این عمل در بیمارستان و تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود و شما در طول جراحی هیچ دردی احساس نمی‌کنید. جراحی غدد لنفاوی می‌تواند به روش باز یا لاپاروسکوپی انجام شود. اینکه جراح از کدام روش استفاده کند، به نوع عمل و وضعیت عمومی شما بستگی دارد. در جراحی باز، جراح با ایجاد یک برش واحد، ناحیه مورد نظر را باز می‌کند. اما در جراحی لاپاروسکوپی، جراح از چندین برش کوچک استفاده می‌کند؛ یک دوربین از طریق یکی از برش‌ها وارد شده و ابزارهای جراحی از طریق برش‌های دیگر عمل را انجام می‌دهند.

جراح، غدد لنفاوی مورد نظر و گاهی اوقات مقداری از بافت‌های اطراف آن را برمی‌دارد. سپس این نمونه‌ها به آزمایشگاه فرستاده می‌شوند تا برای یافتن سلول‌های سرطانی، مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گیرند. قبل از بستن محل جراحی، لوله‌ای متصل به یک کیسه (که درن نام دارد) درون زخم قرار داده می‌شود. این درن به جلوگیری از تجمع مایع در بافت‌ها کمک می‌کند و تا چند روز پس از عمل در جای خود باقی می‌ماند.

لزوم حفظ عصب صوتی و غدد پاراتیروئید حین برداشتن غدد لنفاوی

به گفته دکتر سید احمد فنایی حفظ سلامت عصب راجعه حنجره (RLN) و غدد پاراتیروئید حین برداشتن غدد لنفاوی مرکزی (لنفادنکتومی سانترال)، ضرورت بسیاری دارد. جراح باید مسیر دقیق عصب راجعه حنجره را در ناحیه جراحی به دقت پیگیری و شناسای  کند و آن را به ‌طور کامل از غدد لنفاوی و بافت‌های مرکزی جدا سازد.

در بسیاری از موارد، عصب ممکن است در عمق و زیر غدد لنفاوی پنهان شده باشد؛ بنابراین اگر عصب به صورت دقیق شناسایی نشود و مستقیماً تحت دید قرار نگیرد، احتمال دارد به ‌صورت ناخواسته در حین برداشتن بافت‌ها دچار آسیب، کشیدگی یا حتی قطع شدگی گردد. هیچ غده لنفاوی نباید بدون تأیید موقعیت دقیق عصب از ناحیه خود برداشته شود.

همچنین جهت تضمین عملکرد صحیح و جلوگیری از آسیب‌های پنهان لازم است در پایان عمل با استفاده از دستگاه عصب ‌سنج، هم عصب راجعه حنجره (در بخش پروگزیمال و دیستال) و هم عصب واگ (Vagus Nerve) مورد ارزیابی قرار گیرند تا از صحت عملکرد آنها اطمینان حاصل شود.

دوره نقاهت بعد از جراحی غدد لنفاوی گردن

مدت زمان بهبودی بعد از عمل جراحی غدد لنفاوی از فردی به فرد دیگر متفاوت است و به عواملی مانند وسعت عمل، تعداد غدد برداشته شده و شرایط عمومی سلامتی بیمار بستگی دارد. به طور کلی بهبودی اولیه طی ۲ تا ۴هفته پس از جراحی حاصل می‌شود.

در طول این دوره، طبیعی است که احساس درد، ورم و سفتی در ناحیه گردن داشته باشید. این علائم با مصرف منظم داروهای مسکن و رعایت دقیق دستورالعمل‌های پزشک به تدریج کاهش می‌یابد. در برخی موارد که جراحی با درمان‌های تکمیلی مانند شیمی‌ درمانی یا پرتودرمانی همراه است، روند بهبودی کامل ممکن است تا چند ماه به طول بینجامد.

 آمادگی‌های قبل از جراحی غدد لنفاوی

• اطلاعات پزشکی خود را به طور کامل در اختیار پزشک‌تان قرار دهید.
• اگر باردار هستید یا احتمال آن را می‌دهید، حتماً این مسئله را با جراح‌تان در میان بگذارید.
• نام تمام داروهایی که مصرف می‌کنید (از جمله داروهای بدون نسخه، ویتامین‌ها، مکمل‌ها و داروهای گیاهی) را به پزشک بگویید.
• ۵ تا ۷ روز قبل از جراحی (با توجه به توصیه پزشک) مصرف داروهای رقیق ‌کننده خون مانند آسپرین، ایبوپروفن، ناپروکسن، وارفارین و کلوپیدوگرل را قطع کنید.
• در مورد مصرف داروهای مجاز در روز جراحی از پزشک‌تان سوال کنید.
• از نیمه ‌شب قبل از جراحی، از خوردن و نوشیدن هرگونه غذا یا مایعات خودداری کنید.
• داروهایی که پزشک اجازه مصرف آنها را داده، با مقدار کمی آب میل کنید.

مراقبت های بعد از جراحی غدد لنفاوی

• پس از جراحی برای به هوش آمدن به اتاق ریکاوری منتقل می‌شوید.
• سر تخت شما با زاویه کمی بالا نگه داشته می‌شود.
• یک لوله (آنژیوکت) برای دریافت مایعات و تغذیه داخل ورید شما قرار می‌گیرد.
• ممکن است تا ۲۴ ساعت اول نتوانید چیزی بخورید یا بنوشید.
• داروهای مسکن و آنتی‌بیوتیک به شما تزریق می‌شود.
• لوله درن برای تخلیه مایعات از گردن شما خارج می‌شود.
• پرستاران در همان روز جراحی به شما کمک می‌کنند تا از تخت بلند شوید و کمی حرکت کنید.
• ممکن است فیزیوتراپی را از همان زمان یا پس از ترخیص از بیمارستان شروع کنید.

ترخیص و پیگیری:

• اکثر بیماران پس از ۲ تا ۳ روز از بیمارستان مرخص می‌شوند.
• شما باید ۷ تا ۱۰ روز پس از جراحی برای معاینه پیگیری به جراح خود مراجعه کنید.

توجه به نکات مراقبتی صحیح در طول دوره نقاهت پس از جراحی، نقش کلیدی در تسریع روند بهبودی و جلوگیری از عوارض احتمالی ایفا می‌کند.

مراقبت از زخم:

• در صورت استفاده از چسب بخیه، ناحیه جراحی را تمیز و خشک نگه دارید. به چسب دست نزنید و اجازه دهید تا پس از چند روز خودش کنده شود.
• در صورت داشتن بخیه، روزی دو بار پماد آنتی‌ بیوتیک (مانند باسیتراسین) و وازلین را روی محل بخیه‌ها بمالید تا زمانی که کشیده شوند.

مراقبت از درن:

• درن یک لوله کوچک برای تخلیه مایعات اضافی است که در گردن شما قرار داده می‌شود. پرستاران در بیمارستان از آن مراقبت می‌کنند.
• اگر با درن مرخص شدید، باید روزانه سه بار آن را خالی کرده و مقدار مایع آن را اندازه ‌گیری کنید. پرستاران روش انجام این کار را به شما آموزش خواهند داد.
• هنگامی که میزان مایع تخلیه شده طی ۲۴ ساعت به حد مشخصی (معمولاً کمتر از ۲۵ سی ‌سی) رسید، باید برای برداشتن آن با پزشک‌تان تماس بگیرید.

تغذیه و بلع:

• پس از جراحی، بلعیدن ممکن است به دلیل ورم و سفتی گردن دشوار باشد که این حالت طبیعی است.
• ابتدا با مایعات شفاف شروع کنید و به تدریج به غذاهای جامد برسید.
• برای برخی افراد، خم کردن چانه به سمت سینه هنگام بلعیدن یا خوردن غذاهای غلیظ مانند پوره سیب مفید است.
• به علائم ورود غذا یا مایعات به مجرای تنفسی (مانند سرفه شدید هنگام بلع) توجه کنید؛ زیرا این حالت می‌تواند به مشکلات جدی مانند ذات‌الریه آسپیراسیون منجر شود.

فعالیت بدنی و استراحت:

• در هفته‌های اول پس از جراحی از بلند کردن اجسام سنگین و انجام فعالیت‌های پرفشار که به گردن فشار می‌آورند، خودداری کنید.
• پیاده ‌روی‌های سبک و کوتاه را به صورت روزانه را شروع کنید. این کار به بهبود جریان خون و جلوگیری از لخته شدن خون کمک می‌کند؛ اما خودتان را خسته نکنید.
• ممکن است پزشک‌تان به منظور بازیابی انعطاف ‌پذیری و دامنه حرکتی نرمال گردن و شانه برای شما تمرینات فیزیوتراپی تجویز کند.

نحوه خوابیدن:

• هنگام خواب، سر خود را کمی بالاتر از بدن قرار دهید. برای این کار از چند بالش استفاده کنید. این وضعیت به کاهش ورم در ناحیه جراحی کمک می‌کند.
• سعی کنید به پهلوی سمتی که جراحی شده نخوابید تا از هرگونه فشار به محل زخم جلوگیری شود.

مدیریت درد:

• داروهای مسکن که توسط پزشک تجویز شده‌اند را به طور منظم و در زمان‌های مشخص مصرف کنید؛ حتی اگر احساس درد زیادی ندارید. این کار به کنترل درد کمک کرده و از شدید شدن آن جلوگیری می‌کند.
• اگر درد شما با مصرف داروها کاهش نیافت یا شدیدتر شد، حتماً به پزشک خود اطلاع دهید.

عوارض و علائم هشدار دهنده جراحی غدد لنفاوی

انتخاب جراح متخصص و باتجربه، نقش کلیدی در موفقیت جراحی و به حداقل رساندن خطرات احتمالی ایفا می‌کند. یک جراح ماهر و آموزش‌ دیده با تسلط بر آناتومی پیچیده گردن و با استفاده از تجهیزات پیشرفته با دقت بیشتری عمل را انجام می‌دهد و از آسیب به اعصاب، رگ‌های خونی و سایر بافت‌های حیاتی مجاور جلوگیری می‌کند.

دکتر سید احمد فنایی، جراح تیروئید و پاراتیروئید، عمل جراحی برداشتن غدد لنفاوی در گردن را با به روزترین تجهیزات مانند دستگاه عصب سنج، هارمونی و… انجام میدهند. این دستگاه‌ها در کنار مهارت جراح از آسیب به اعصاب صوتی و حنجره جلوگیری میکند و عوارض جراحی را به حداقل میرساند.

در صورت مشاهده هر یک از عوارض زیر، حتماً با پزشک خود تماس بگیرید:

• علائم مربوط به عفونت زخم مانند درد، قرمزی، ترشحات چرکی یا تب
• آسیب عصبی که می‌تواند به بی‌حسی، ضعف یا تغییر در حرکات شانه منجر شود.
• آسیب به رگ‌ها یا اندام‌های مجاور
• لخته شدن خون
• درد غیر قابل تحمل و سفتی شدید
• کبودی
• تجمع مایع (سروما) در زیر پوست گردن
• ورم ناشی از تجمع مایع لنفاوی (لنف ادم) در بافت‌های نرم
• تغییر در شکل گردن

حرف آخر

جراحی غدد لنفاوی گردن یک عمل حساس و تخصصی است که به عنوان بخشی از برنامه درمانی جامع برای مقابله با سرطان به کار می‌رود. این جراحی که انواع مختلفی دارد، با هدف برداشتن غدد لنفاوی درگیر و پیشگیری از گسترش بیماری صورت می‌گیرد. انتخاب یک جراح ماهر و باتجربه و رعایت دقیق نکات مراقبتی قبل و بعد از عمل، نقشی حیاتی در موفقیت درمان و دستیابی به بهترین نتیجه ممکن دارد.

۱۴۰۴-۰۷-۱۸

مطالب مرتبط

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید لغو پاسخ