منظور از عکس CBCT دندان چیست؟ | بررسی مزایا و کاربردهای آن

مقالات آموزشی

فهرست مطالب

عکس CBCT دندان، یا توموگرافی کامپیوتری با پرتو مخروطی، یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های تصویربرداری در دندانپزشکی مدرن است. این تکنیک با ارائه تصاویر سه‌بعدی و با کیفیت بالا، به دندانپزشکان این امکان را خواهد داد تا تشخیص‌ها و برنامه‌ریزی‌های درمانی دقیق‌تری انجام دهند.

ما در ادامه این مقاله از وبسایت دکتر نجمه تحویلدارنژاد، قصد داریم به طور جامع به بررسی عکس CBCT دندان و کاربردهای آن در دندانپزشکی بپردازیم. تا انتها با ما همراه باشید.

CBCT دندان چیست؟

CBCT مخفف عبارت “Cone Beam Computed Tomography” به معنای “توموگرافی کامپیوتری با پرتو مخروطی” است. در این روش، دستگاه تصویربرداری با چرخش ۳۶۰ درجه حول سر بیمار، پرتوهای ایکس را به صورت مخروطی ارسال و تصاویر متعددی از زوایای مختلف ثبت می‌کند.

سپس این تصاویر توسط نرم‌افزارهای پیشرفته به یک تصویر سه‌بعدی تبدیل می‌شوند که جزئیات دقیقی از ساختارهای دندانی، استخوان‌های فک و بافت‌های نرم را نمایش می‌دهد.

بیشتر بخوانید» در صورتی که از کجی و نامنظم بودن دندان های خود رنج می برید و به دنبال بهترین روش برای صاف و مرتب کردن دندان هایتان هستید، پیشنهاد می کنیم به مطب دکتر نجمه تحویلدارنژاد، متخصص ارتودنسی در مشهد، مراجعه کنید تا از خدمات مشاوره تخصصی و ارتودنسی با بهترین قیمت و کیفیت بهره مند شوید. به منظور بهره مندی از این خدمات، روی لینک داده شده کلیک کنید.

کاربردهای عکس CBCT در دندانپزشکی

عکس CBCT در حوزه‌های مختلف دندانپزشکی کاربردهای گسترده‌ای دارد:

برنامه‌ریزی ایمپلنت دندان

برای کاشت موفقیت‌آمیز ایمپلنت، آگاهی دقیق از ساختار و تراکم استخوان فک ضروری است. تصاویر سه‌بعدی CBCT به دندانپزشک اجازه می‌دهد تا موقعیت دقیق ایمپلنت را تعیین کرده و از برخورد با ساختارهای حیاتی مانند اعصاب و سینوس‌ها جلوگیری کند.

ارزیابی دندان‌های نهفته و نهفتگی دندان عقل

دندان‌ نهفته به‌ویژه دندان‌های عقل، ممکن است باعث بروز مشکلاتی شوند. با استفاده از CBCT، موقعیت دقیق این دندان‌ها و تاثیر آن‌ها بر ساختارهای مجاور به‌خوبی مشخص خواهد شد.

تشخیص بیماری‌های فک و صورت

CBCT در تشخیص کیست‌ها، تومورها و ناهنجاری‌های ساختاری فک و صورت بسیار مؤثر است. این تصاویر با دقت بالا به پزشکان امکان خواهند داد تا برنامه‌ریزی درمانی مناسبی را انجام دهند.

بررسی مشکلات مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ)

اختلالات مفصل گیجگاهی-فکی می‌توانند منجر به درد و ناراحتی شوند. تصاویر CBCT به دندانپزشک کمک خواهد کرد تا ساختار مفصل را به‌دقت بررسی کند و درمان مناسبی را پیشنهاد دهد.

بیشتر بخوانید» دلایل نیاز به رادیولوژی دهان و دندان چیست؟

ارزیابی کانال‌های ریشه در درمان‌های اندودنتیکس

در درمان ریشه، شناخت دقیق ساختار و انحنای کانال‌های ریشه اهمیت بالایی دارد. تصاویر سه‌بعدی CBCT این اطلاعات را با جزئیات کامل فراهم می‌کنند.

مزایای استفاده از CBCT در دندانپزشکی

استفاده از CBCT در دندانپزشکی مزایای متعددی دارد که در ادامه به مهم‌ترین آنها اشاره خواهیم کرد:

دقت بالا: تصاویر سه‌بعدی با وضوح بالا، تشخیص و برنامه‌ریزی درمانی را بهبود می‌بخشند.
کاهش خطا: با اطلاعات دقیق‌تر، احتمال بروز خطا در تشخیص و درمان کاهش می‌یابد.
زمان کوتاه تصویربرداری: فرآیند اسکن CBCT در مدت زمان کوتاهی انجام می‌شود و برای بیمار راحت است.
نمایش جزئیات بیشتر: برخلاف تصاویر دوبعدی، CBCT امکان مشاهده جزئیات ساختاری را در تمامی زوایا فراهم می‌کند.

تفاوت بین CBCT و رادیوگرافی پانورامیک (OPG)

رادیوگرافی پانورامیک (OPG) تصاویر دوبعدی از کل فک و دندان‌ها ارائه می‌دهد؛ در حالی که CBCT تصاویر سه‌بعدی با جزئیات بیشتر فراهم می‌کند. عکس OPG برای بررسی‌های کلی مناسب است؛ اما در مواردی که نیاز به دقت و جزئیات بالاتری وجود دارد، CBCT ترجیح داده می‌شود.

هزینه و دسترسی به خدمات CBCT در ایران

هزینه انجام CBCT در ایران بسته به مرکز تصویربرداری و تجهیزات مورد استفاده متفاوت است. به‌طور معمول، هزینه این تصویربرداری در سال ۱۴۰۳ برای هر نیم‌فک حدود ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ تومان برآورد می‌شود. با پیشرفت تکنولوژی، مراکز دندانپزشکی بیشتری در ایران به دستگاه‌های CBCT مجهز شده‌اند؛ اما همچنان توصیه می‌شود قبل از مراجعه، از وجود این امکانات در مرکز مورد نظر اطمینان حاصل کنید.

نکات ایمنی و ملاحظات مربوط به CBCT

اگرچه CBCT دقت بالایی دارد، اما مانند سایر روش‌های تصویربرداری با اشعه ایکس، باید ملاحظات ایمنی رعایت شود. دوز اشعه در CBCT بیشتر از رادیوگرافی‌های معمولی است؛ بنابراین استفاده از آن باید تنها در موارد ضروری و با تجویز دندانپزشک انجام شود. همچنین، استفاده از محافظ‌های سربی جهت کاهش تابش به بافت‌های حساس توصیه خواهد شد.

خطرات و عوارض جانبی عکس CBCT

همانطور که تا به اینجا آموختیم عکس CBCT (Cone Beam Computed Tomography) یک روش تصویربرداری پیشرفته است که در دندانپزشکی، فک و صورت و برخی از رشته‌های پزشکی کاربرد زیادی دارد. این روش با ارائه تصاویر سه‌ بعدی دقیق، به تشخیص بهتر و برنامه‌ریزی درمانی کمک می‌کند. اما مانند هر روش تصویربرداری دیگر، CBCT نیز بی‌خطر نیست و ممکن است با عوارض یا خطراتی همراه باشد که آگاهی از آن‌ها برای بیماران و پزشکان ضروری است.

قرارگیری در معرض پرتو ایکس

مهم‌ترین نگرانی درباره CBCT، میزان تابش پرتو ایکس به بدن است. هرچند دوز اشعه در CBCT نسبت به CT اسکن‌های معمولی کمتر است، اما همچنان بیشتر از عکس‌برداری‌های ساده دندان (مانند پانورامیک یا بایت‌وینگ) می‌باشد. قرارگیری مکرر در معرض این اشعه می‌تواند احتمال آسیب به سلول‌ها یا حتی افزایش خطر بروز سرطان در درازمدت را کمی بالا ببرد؛ به‌خصوص در کودکان یا افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند.

محدودیت در استفاده برای برخی افراد

افراد باردار باید تا حد امکان از انجام عکس CBCT خودداری کنند، مگر در شرایط کاملاً ضروری و با نظر پزشک. هرچند محافظت با شیلد سربی انجام می‌شود، اما هرگونه قرارگیری غیرضروری در معرض پرتو برای جنین خطرناک محسوب می‌شود.

نقش تجربه اپراتور در دقت و سلامت تصویربرداری

اگر اپراتور دستگاه تجربه کافی نداشته باشد یا پارامترهای تنظیم دستگاه به‌درستی انتخاب نشود، ممکن است تصویر با کیفیت پایین ثبت شود و نیاز به تکرار آن باشد؛ که این تکرار باعث افزایش دریافت پرتو خواهد شد.

احتمال بروز نتایج نادرست یا تفسیر اشتباه

در برخی موارد، ممکن است ناهنجاری‌های بی‌اهمیت در تصاویر دیده شود که منجر به نگرانی بیمار یا انجام بررسی‌های بیشتر و غیرضروری شود. همچنین اگر تصاویر توسط افراد غیرمتخصص تفسیر شود، امکان تشخیص نادرست وجود دارد.

جمع‌ بندی

عکس CBCT دندان به‌ عنوان یکی از نوآوری‌های مهم در دندانپزشکی، با ارائه تصاویر سه‌بعدی و دقیق، نقش بسزایی در بهبود تشخیص و درمان‌های دندانی ایفا می‌کند. این تکنیک با مزایایی همچون دقت بالا، کاهش خطا و نمایش جزئیات بیشتر، به دندانپزشکان امکان می‌دهد تا برنامه‌ریزی‌های درمانی موثرتری داشته باشند. با این حال، به دلیل دوز بالاتر اشعه، استفاده از آن باید با دقت و تنها در موارد ضروری صورت گیرد.

سوالات متداول درباره عکس CBCT دندان

1- CBCT چیست و چه تفاوتی با رادیوگرافی معمولی دندان دارد؟

CBCT یک تصویربرداری با اشعه ایکس به‌صورت پرتو مخروطی است که امکان تولید تصاویر سه‌بعدی از دندان، فک، بافت نرم و مسیرهای عصبی را فراهم می‌کند.

2- در چه مواردی انجام CBCT توصیه می‌شود؟

برای برنامه‌ریزی ایمپلنت، تشخیص ریشه‌های دندان، بررسی فک و سینوس‌ها، ارتودنسی سخت یا پیچیده و زمانی که رادیوگرافی معمولی کافی نیست، کاربرد دارد.

3- آیا تصویربرداری CBCT خطر تابش بیشتری از رادیوگرافی دندان دارد؟

بله، نسبت به رادیوگرافی دندان معمولی تابش بیشتری دارد، اما نسبت به سی‌تی‌اسکن پزشکی کمتر است و باید فقط وقتی ضرورت دارد انجام شود.

4- آیا آمادگی خاصی برای انجام CBCT نیاز است؟

معمولا نیاز به آمادگی خاصی نیست، اما باید اجسام فلزی مثل جواهرات یا بریس‌ها را خارج کنید تا تصویر بهتری حاصل شود.

5- آیا CBCT برای همه بیماران مناسب است؟

نه، مثلا در بارداری یا زمانی که رادیوگرافی ساده کفایت می‌کند، باید احتیاط شود یا گزینه‌های کم‌تر تابش‌دار در نظر گرفته شود.

6- تصویربرداری CBCT چه مزایایی نسبت به عکس دو‌بعدی دارد؟

دید سه‌بعدی از ساختارهای دندان و فک، امکان بررسی دقیق‌تر ریشه‌ها، سینوس‌ها و مسیرهای عصبی و برنامه‌ریزی بهتر درمان را فراهم می‌کند.

درباره نویسنده :

من در سال ۱۳۷۹ در کنکور سراسری دانشگاهها با رتبه ممتاز ( رتبه پنج ) در رشته تجربی پذیرفته شدم و در دانشکده دندانپزشکی مشهد مشغول به تحصیل گردیدم. من در طول دوره تحصیلی از دانشجویان ممتاز این دانشکده بوده و بارها موفق به دریافت تقدیرنامه های علمی شدم ؛ و درنهایت در سال۱۳۸۹ با دفاع از پایان نامه خود در مورد “ تاثیر فاکتور رشد استخوان در مشکلات فکی” موفق به اخذ درجه دکترای تخصصی دندانپزشکی شدم و به عضویت سازمان نظام پزشکی کشور و انجمن متخصصین جهانی ارتودنسی درآمدم.