عمل جراحی است که در آن به جای یک برش بزرگ، چند برش بسیار کوچک ایجاد می شود.در عمل لاپاراسکوپی (Laparoscopic) از وسیله ای به نام لاپاراسکوپ استفاده می شود. این وسیله یک دوربین ویدئویی کوچک و یک لامپ کوچک دارد که وقتی بدن را وارد می کند، تصاویر را به نمایشگر ارسال می کند و می تواند داخل بدن را ببیند. بدون این دستگاه باید عمل جراحی باز شود که در آن برش خیلی بزرگتری ایجاد شود. به همین دلیل به عمل جراحی هایی که با لاپاراسکوپ انجام می شود، کم تهاجمی گفته می شود…
لاپاراسکوپی چیست؟
عمل لاپاراسکوپی نوعی از عمل است که طی آن، یک لوله ی نازک و چراغ دار درون یک برش در شکم یا لگن زنان قرار داده می شود تا اندام های شکمی را مشاهده کرد. عمل لاپاراسکوپی برای یافتن مشکلاتی مانند کیست تخمدان، چسبندگی لگن، آلودگی و فیبروئیدها (توده ها)ی رحمی و … مورد استفاده قرار می گیرد. بخشی از بافت آن ناحیه به عنوان نمونه برای بیوپسی (برداشتن بافت) با استفاده از لوله یا لاپاروسکوپ برداشته می شود.
در ادامه، انواع اعمالی که از طریق لاپاراسکوپی امکان پذیر است را مشاهده می کنید.
- درمان کیست تخمدان
- برداشتن رحم
- درمان ناباروری
- درمان چسبندگی لگن
تخمدان ها دو اندام کوچک در دو طرف رحم هستند که هورمون های استروژن تولید می کنند که باعث قاعدگی می شود. هر ماه تخمدان ها یک تخمک آزاد می کنند. این تخمک ها که به طور بالقوه بارور هستند، راه خود را از لوله فالوپ به رحم باز می کنند. این چرخه آزادسازی تخمک تخمک گذاری نامیده می شود. در ادامه این مقاله قصد داریم به علل ایجاد کیست، انواع و درمان آن با کمک جراحی لاپاراسکوپی کیست تخمدان بپردازیم.
برداشتن رحم یا هیسترکتومی با هیسترکتومی لاپاراسکوپیک یک روش جراحی است که در آن رحم به طور کامل برداشته می شود. رحم در واقع قسمتی است که جنین در دوران بارداری در آن رشد می کند. این عمل یکی از راه های پیشگیری از بارداری محسوب می شود
لاپاراسکوپی را می توان برای یافتن و درمان عوارضی مانند کیست، چسبندگی، فیبروم، آندومتریوز و عفونت هایی که ممکن است باعث ناباروری شده باشد، استفاده کرد. همچنین در حین لاپاراسکوپی، پزشک می تواند مشکل را درمان کند یا در صورت نیاز بافت های مورد نظر را خارج کند. در مواردی که پزشک نتواند مشکل ناباروری را از طریق آزمایش یا هیستروسکوپی تشخیص دهد، ممکن است جراحی لاپاراسکوپی را برای بررسی بیشتر توصیه کند.
زنان به دلیل ساختار بدنی خاص خود باید بیشتر مراقب سلامتی خود باشند. ناراحتی خانم ها یکی از شایع ترین مشکلاتی است که می تواند بدن خانم ها را آزار دهد، بنابراین باید نسبت به علائم حتی اگر کوچک باشند حساس باشید و به موقع به آنها عمل کنید. لوله های فالوپ یکی از مهم ترین اندام های داخل لگن هستند و وظیفه برداشتن تخمک و انتقال آن به رحم را دارند. لقاح در داخل این لوله ها انجام می شود، بنابراین سلامت لوله های رحمی تاثیر زیادی در باروری خانم ها دارد و هرگونه اختلال در لوله های رحمی به هر دلیلی می تواند منجر به ناباروری شود. در ادامه این مقاله قصد داریم به بررسی درمان چسبندگی لگن در زنان به کمک لاپاراسکوپی بپردازیم.
جراحی لاپاراسکوپی برای چه مواردی استفاده می شود؟
عمل لاپاراسکوپی برای موارد مختلفی استفاده می شود که مهمترین آنها به شرح زیر است:
1-معاینه و درمان کیست تخمدان
هدف از جراحی لاپاراسکوپی برداشتن کامل کلیه کیست های تخمدان است، اما در صورت عدم امکان برداشتن کلیه کیست های تخمدان، کیست یا تخمدان درگیر در کیسه ای محافظ قرار داده می شود که امکان پاره شدن و سپس برداشتن کیست تخمدان را بدون ایجاد و انتشار آلودگی و عفونت فراهم می کند. کیست های بدخیم تخمدان معمولاً با لاپاراتومی برداشته می شوند.
در مورد کیست های تخمدان بسیار بزرگ و ظاهراً خوش خیم، انتخاب روش جراحی بحث برانگیز است. روش سنتی در این موارد یک برش طولی و کوتاه برای برداشتن کامل کیست تخمدان است. برخی از افراد اکنون اجازه می دهند تخمدان از طریق یک سوراخ کوچک با روش تخلیه کیست لاپاراسکوپی خارج شود.
با این حال، نقطه ضعف این روش برای از بین بردن کیست تخمدان این است که احتمال ریزش سلول های سرطانی به داخل حفره شکمی وجود دارد. در حال حاضر از لاپاراسکوپی برای برداشتن کیست های سرطانی تخمدان با اندازه کوچک تا متوسط (تا حدود 12 سانتی متر) استفاده می شود.
برداشتن کیست خوشخیم - مانند کیست درموئید، عملکردی یا آندومتر - در بیمارانی که میخواهند تخمدانها را برای باروری در آینده یا به دلایل دیگر حفظ کنند، به روش لاپاروسکوپی و با حفظ تخمدان انجام میشود.
2-معاینه و درمان چسبندگی لگن
با استفاده از هیستروسکوپی که یک آندوسکوپی تشخیصی داخل رحمی است، تحت بیهوشی عمومی و با وسیله ای شبیه تلسکوپ که از طریق دهانه رحم وارد حفره می شود، رحم از نظر وجود چسبندگی داخل رحمی بررسی می شود. این روش کاربرد درمانی نیز دارد. با هیستروسکوپی می توان چسبندگی ها را از بین برد، پولیپ های رحم را برداشت و چندین بیوپسی انجام داد.
همچنین با روش هیسترسونوگرافی باز یا انسداد لوله های رحمی بررسی می شود. در این روش با قرار دادن یک لوله باریک در دهانه لوله فالوپ و تزریق سرم نرمال سالین و انجام همزمان سونوگرافی می توان در مورد عبور مایع از لوله های رحمی و رها شدن آنها در حفره لگن که دلیل باز شدن لوله های رحمی است اطلاعاتی به دست آورد. اگر چسبندگی اطراف لوله فالوپ باشد، می توان آن را با جراحی یا لاپاراسکوپی باز کرد. برخی از زنان پس از باز شدن چسبندگی باردار می شوند.
کسانی که در اطراف و داخل لوله چسبندگی دارند و از اندومتریوز رنج می برند در معرض حاملگی خارج رحمی مخصوصا حاملگی داخل رحمی قرار می گیرند که یکی از اورژانس های مامایی است و خطراتی را به همراه دارد. چه بیماری هایی می توانند باعث افزایش میزان چسبندگی رحم شوند؟
یکی از بیماری هایی که می تواند احتمال چسبندگی رحم را افزایش دهد آندومتریوز است که در آن بافت داخل رحم در خارج از رحم کاشته می شود و می تواند باعث چسبندگی های زیادی در داخل لگن شود یا عفونت های ناشی از سل و همچنین در افرادی که آپاندیسیت قدیمی دارند و دیر درمان شده یا سوراخ شده است،
همچنین در زنانی که جراحی شکم انجام داده اند یا به عنوان نمونه روده خود تحت عمل جراحی قرار گرفته اند، ممکن است چسبندگی در لگن و شکم ایجاد شود. ایجاد بیماری های شکمی مانند آپاندیسیت در افراد اجتناب ناپذیر است و هیچکس نمی تواند از آن پیشگیری کند، اما توصیه می کنیم در اسرع وقت برای هر نوع بیماری اقدام و از پیشرفت آن جلوگیری شود.
3- برداشتن رحم
حذف رحم با جراحی لاپاراسکوپی یکی از کم تهاجمی ترین جراحی های زنان است که توسط متخصص زنان و زایمان انجام می شود.
رحم زنان عضوی حساس است و جنین را در دوران بارداری درون خود نگه می دارد. این عضو بیماری های خاص خود را دارد، برخی از این بیماری ها با دارو و برخی دیگر با جراحی قابل درمان هستند، اما در شرایط خاص مانند وجود علائم سرطان رحم، متخصص زنان با بیمار برای خارج کردن این عضو از بدن مشورت می کند.
هیسترکتومی با روش های مختلفی انجام می شود، قدیمی ترین روش جراحی باز است، یعنی پزشک یک برش عرضی یا طولی در شکم ایجاد می کند و بافت شکم را جدا می کند و به رحم می رسد و عمل را انجام می دهد.
در هیسترکتومی لاپاراسکوپی، هیچ برش طولی و عرضی بزرگی وجود ندارد و قرار نیست دستهای جراح مستقیماً وارد حفره شکم شوند، اما این عمل توسط ابزارهای جراحی انجام میشود که از طریق یک برش کوچک وارد میشوند.
4-پیشگیری از بارداری
روش های مختلفی برای جلوگیری از بارداری وجود دارد. هر یک از زوجین با توجه به ترجیحات و شرایط خود تصمیم می گیرند از یکی از آنها استفاده کنند. هر روشی برای جلوگیری از بارداری مزایا و معایب خاص خود را دارد. در هر کدام از آنها درصدی خطا برای بارداری ناخواسته وجود دارد. در واقع برای انتخاب روش پیشگیری مناسب باید با توجه به میزان خطر بارداری هر کدام و مزایا و معایب آنها تصمیم بگیرید. البته در صورت داشتن شرایط خاص، مشورت با پزشک ضروری به نظر می رسد.
روش های مسدود کردن روش هایی هستند که از رسیدن اسپرم به تخمک جلوگیری می کنند. این روش ها شامل موارد زیر است:
کاندوم مردانه: کاندومهای مردانه که عموماً از لاتکس ساخته شدهاند، بیش از 80 درصد در پیشگیری از بارداری مؤثر هستند. علاوه بر این، از انتقال عفونت های جنسی نیز جلوگیری می کنند. کاندوم زنانه: کاندومهای زنانه مشابه کاندومهای مردانه هستند و تقریباً 79٪ محافظت دارند. دیافراگم: دیافراگم یک وسیله مسدود کننده اسپرم است که در داخل واژن قرار می گیرد و هر بار قبل از استفاده از اسپرم کش استفاده می شود. استفاده از دیافراگم و اسپرم کش احتمال بارداری را تقریبا 90% کاهش می دهد. کلاه رحم: درپوش رحم یک فنجان سیلیکونی است که در انتهای واژن قرار می گیرد. در واقع این کلاه دهانه رحم را می پوشاند تا اسپرم به تخمک نرسد. این روش بین 70 تا 85 درصد از بارداری جلوگیری می کند. اسفنج ضد بارداری: اسفنج ضد بارداری حاوی اسپرم کش مانند یک کلاه در انتهای واژن قرار می گیرد تا از رسیدن اسپرم به رحم جلوگیری کند. استفاده از اسفنج بین 76 تا 88 درصد قدرت پیشگیری دارد. کش اسپرم: اسپرم کش یک ماده شیمیایی است که اسپرم را غیرفعال می کند. اثربخشی اسپرم کش 71 درصد است.
5-درمان ناباروری
با توجه به علت اصلی ناباروری، گزینه های مختلفی برای درمان ناباروری وجود دارد. درمان ها معمولاً با روش های کم تهاجمی شروع می شوند و زمانی استفاده می شوند که سایر روش ها با شکست مواجه شوند. پزشک با بررسی تست های ناباروری زوجین، توصیه های لازم را برای انتخاب بهترین روش درمانی به فرد ارائه می دهد. برخی از درمانهای کمتر تهاجمی تا تهاجمیترین درمانها در زیر خلاصه میشوند:
درمانهای دارویی:
در مواردی که عدم تعادل هورمونی یا کاهش ذخایر هورمونی باعث ناباروری شود، معمولاً از درمان دارویی برای بهبود باروری استفاده میشود. مصرف داروهای باروری می تواند دستگاه تناسلی زن و مرد را در مسیر درستی قرار دهد. حتی در مواردی که ناباروری با علت نامعلومی تشخیص داده شده است، استفاده از داروها ممکن است به فرد کمک کند تا به طور طبیعی باردار شود.
تلقیح داخل رحمی اسپرم یا iui:
اگر اسپرم مرد فقط به کمک کمی برای رسیدن به تخمک نیاز دارد، قرار دادن نمونه اسپرم در رحم در زمان مناسب میتواند شانس باردار شدن را افزایش دهد. این روش تلقیح داخل رحمی اسپرم یا iui نام دارد. در مواردی که اسپرم نتواند به تخمک برسد معمولا این روش پیشنهاد می شود. در این روش نمونه اسپرم مرد از طریق واژن زن از طریق ابزاری وارد رحم می شود. این روش را می توان با یا بدون داروهای باروری برای تحریک تخمک گذاری انجام داد.
جراحی:
در مواردی که لولههای فالوپ مسدود شده یا زن مبتلا به آندومتریوز، فیبروم، مشکلات آناتومیکی اندامهای تناسلی یا کیست تخمدان باشد، پزشک میتواند با لاپاراسکوپی یا عمل شکم عریض مشکل باروری را با دقت بیشتری تشخیص دهد و همچنین در حین عمل با باز کردن لولههای فالوپ یا با باز کردن مجدد لولهها مشکل باروری را حل کند.
روشهای کمک باروری (هنر):
اگر مشکل باروری ناشی از تعداد کم اسپرم یا انسداد لولههای فالوپ یا سایر عواملی است که از اتصال تخمک و اسپرم جلوگیری میکند و درمانهای دیگر کمکی نکرده است، پزشک ممکن است روش پیشرفتهتر و مدرنتری را توصیه کند که در آن تخمک و اسپرم یا تخمک بارور شده، که جنین بیرون از بدن است، رشد میکند.
لقاح خارج رحمی یا IVF
این یکی از رایج ترین روش های کمک باروری است که معمولاً برای همه افراد مبتلا به مشکلات ناباروری استفاده می شود. در برخی از تکنیک های IVF، از تکنیکی به نام میکرواینجکشن (icsi) برای بارور کردن تخمک و اسپرم استفاده می شود که در آن اسپرم به داخل تخمک تزریق می شود.
نحوه انجام لاپاراسکوپی
بسیاری از شما در مورد نحوه انجام این جراحی سوال دارید؟
همانطور که گفتیم لاپاراسکوپی یا جراحی لاپاراسکوپی یک عمل جراحی است که با استفاده از وسیله ای به نام لاپاراسکوپ انجام می شود. لاپاراسکوپ یک لوله نازک و چرخان با دوربین و سایر ابزارهای جراحی است که از طریق سوراخ کوچکی در بدن وارد می شود. این روش نیاز به برش های بزرگ در بدن را کاهش می دهد و زمان بهبودی را بهبود می بخشد و درد و عوارض بعد از جراحی را کاهش می دهد.
برای انجام جراحی لاپاراسکوپی، بیمار به طور کلی تحت بیهوشی عمومی یا موضعی است. سپس پزشک معمولاً از طریق جراحی کوچک و دقیق، یک یا چند سوراخ کوچک در قسمتهای مختلف بدن ایجاد میکند. از این سوراخ ها به عنوان مسیری برای ورود به لاپاراسکوپ و سایر ابزارهای جراحی استفاده می شود.
لاپاراسکوپی که از طریق یکی از سوراخها، معروف به "حفره اصلی" وارد میشود، ویدئویی از داخل بدن ایجاد میکند. این تصاویر به صفحه نمایش یا مانیتور منتقل می شوند که به پزشک اجازه می دهد تا ناحیه درمان را از نزدیک ببیند. با توجه به تصاویر، پزشک می تواند جراحی لاپاراسکوپی انجام دهد.
سپس ابزارهای جراحی مانند برش، پینوسکوپ یا لیزر از طریق سوراخهای دیگر وارد میشوند تا جراحی و درمان لازم انجام شود. بسته به نوع جراحی از ابزارهای مختلفی استفاده می شود.
پس از جراحی، سوراخ ها معمولاً با بخیه یا چسب مخصوص بسته می شوند. در برخی موارد، ممکن است به یک دستگاه تخلیه موقت برای خارج کردن مایع یا هوای اضافی از بدن نیاز باشد.
لاپاراسکوپی در زمینه های مختلف پزشکی از جمله جراحی اندام های داخلی مانند کبد، کلیه، رحم و مثانه، جراحی ترمیم مفاصل، جراحی قلب و عروق، جراحی مغز و اعصاب و غیره استفاده می شود. توصیه میشود جزئیات و دستورالعملهای مربوط به لاپاراسکوپی را برای شرایط خاص خود با پزشک خود در میان بگذارید.
مراقبت پس از عمل لاپاراسکوپی
افرادی که جراحی لاپاراسکوپی انجام داده اند باید پس از انجام این جراحی یک سری نکات مراقبتی را رعایت کنند. در ادامه توضیحاتی در این خصوص ارائه کرده ایم:
مراقبت پس از جراحی لاپاراسکوپی به نوع جراحی و ناحیه درمان بستگی دارد. اما به طور کلی، اقدامات احتیاطی زیر می تواند در بیشتر موارد مفید باشد:
- استراحت و توقف فعالیت های سنگین: پس از جراحی لاپاراسکوپی، بهتر است فعالیت های سنگین و ورزش را برای مدت معینی محدود کنید و به بدن خود فرصت بهبودی بدهید.
- داروها و نسخه ها: دستورات پزشک را در مورد استفاده از داروها دنبال کنید. برای کنترل درد، کاهش التهاب و جلوگیری از عفونت، ممکن است مسکن، ضد التهاب یا آنتی بیوتیک مصرف کنید.
- تغذیه و مایعات: از یک رژیم غذایی متعادل و سالم پیروی کنید. ممکن است در روزهای اول پس از لاپاراسکوپی حالت تهوع و استفراغ داشته باشید، در این صورت به پزشک خود اطلاع دهید. به طور کلی می توانید با غذاهای نرم شروع کنید و به تدریج به رژیم غذایی عادی برگردید. همچنین برای جلوگیری از کم آبی بدن، مایعات کافی مانند آب و مایعات سالم بنوشید. مراقبت از محل جراحی: ناحیه جراحی را تمیز و خشک نگه دارید. پوشک یا بانداژ در ناحیه جراحی ممکن است مورد نیاز باشد. بر اساس دستور پزشک، می توانید از کمپرس یخ یا داروهای موضعی برای کاهش درد و تورم استفاده کنید. پیگیری علائم نامطلوب: در صورت بروز هر گونه علائم نامطلوب مانند خونریزی شدید، تب، التهاب شدید، سوء هاضمه شدید یا درد غیرعادی، به پزشک خود اطلاع دهید. همچنین رعایت دستورات پزشک در مورد ویزیت های مراقبتی بعد از لاپاراسکوپی بسیار مهم است.
همیشه مهم است که با پزشک خود در مورد مراقبت های ویژه بعد از جراحی لاپاراسکوپی صحبت کنید. هر بیمار و جراحی ممکن است نیازهای متفاوتی داشته باشند و پزشک بهترین توصیه را برای شما خواهد داشت.
عوارض جراحی لاپاراسکوپی
یک نگرانی برای بسیاری از افراد عوارض لاپاراسکوپی است. همه می خواهند بدانند که آیا جراحی لاپاراسکوپی می تواند دردناک باشد؟
جراحی لاپاراسکوپی معمولاً عوارض کمتری نسبت به جراحی باز دارد. با این حال، برخی از عوارض زیر ممکن است همچنان پس از جراحی لاپاراسکوپی رخ دهد:
- درد: درد خفیف تا متوسط در محل برش های جراحی ممکن است تا چند روز پس از جراحی باقی بماند. استفاده از مسکن برای کنترل درد توصیه می شود. البته قبل از مصرف این داروها حتما با پزشک خود مشورت کنید.
- تورم و التهاب: تورم و التهاب ممکن است در نواحی که لاپاراسکوپ و ابزار جراحی از طریق آن وارد شده است رخ دهد. این علائم معمولاً در چند روز اول پس از عمل به طور طبیعی کاهش می یابد.
- خونریزی: ممکن است کمی خونریزی در محل های سوراخ جراحی رخ دهد. اگر خونریزی شدید یا طولانی است، باید به پزشک خود اطلاع دهید.
- عفونت: احتمال عفونت در نواحی سوراخ جراحی وجود دارد. دستورالعمل های پزشک خود را در مورد مراقبت از ناحیه جراحی و مصرف آنتی بیوتیک برای جلوگیری از عفونت دنبال کنید. مشکلات گوارشی: بعد از لاپاراسکوپی ممکن است مشکلات موقتی مانند تهوع، استفراغ، گاز و سوء هاضمه ایجاد شود. این مشکلات معمولاً در چند روز اول پس از عمل بهبود می یابند.
- مشکلات تنفسی: در برخی موارد، برخی از بیماران ممکن است پس از جراحی لاپاراسکوپی دچار مشکلات تنفسی مانند سرفه یا تنگی نفس شوند. اگر مشکلات تنفسی شدیدی دارید به پزشک خود اطلاع دهید.
اگر عوارض جانبی شدید، طولانی مدت یا نگران کننده دارید، به پزشک خود اطلاع دهید تا معاینه شود. همچنین با رعایت دستورات پزشک و مراقبت های بعد از عمل، می توانید از عوارض و مشکلات بعد از جراحی لاپاراسکوپی جلوگیری کنید.
