بیش فعالی در کودکان (ADHD): علائم، دلایل و درمان

• ۲۳ مهر ۱۴۰۴
• ۱۱ دقیقه

بيش فعالی در كودكان مسئله‌ای است که بسياري از والدين، مربيان و معلمان با آن روبرو هستند، اما گاهی آن را اشتباه تفسير می‌كنند يا از آن غافل می‌مانند. كودكی كه انرژی زیادی دارد، مدام در حال حركت است، تمرکز ندارد و رفتارهای ناگهانی نشان می‌دهد ممكن است مبتلا به بیش فعالی باشد. در اين مقاله قصد داریم به زبانی ساده اما علمی، بيش فعالي در كودكان را بررسی کنیم، علائم آن را بشناسيم، دلايل بروز آن را درك كنيم، روش‌های تشخيص و درمان آن را بشناسيم و راهكارهايي براي مديريت بهتر اين وضعيت ارائه دهيم. با ما همراه باشيد تا دید بازتری نسبت به اين موضوع پيدا كنيد.

چند درصد از کودکان به اختلال کم‌توجهی-بیش فعالی مبتلا می‌شوند؟

اختلال کم‌توجهی-بیش فعالی در کودکان (ADHD) یکی از شایع‌ترین اختلالات رفتاری دوران کودکی است که طبق پژوهش‌های جهانی، بین ۵ تا ۱۰ درصد از کودکان به نوعی از آن مبتلا هستند. در ایران نیز آمارها نشان می‌دهد که حدود یک کودک از هر ده کودک علائم این اختلال را تجربه می‌کند. این مسئله نشان می‌دهد که آگاهی والدین از علائم بیش فعالی کودکان و روش‌های تشخیص و درمان ADHD در کودکان اهمیت زیادی دارد. در کل باید از همان ابتدای کودکی توجه به رشد عاطفی و رشد رفتاری کودک را داشته باشید چرا که اختلال اضطراب جدایی در کودکان نیز اگر با مهارت پدر و مادر ترتیب اثر داده نشود کودک با مشکلات رفتاری زیاد در آیند مواجه می‌شود.

آیا بیش فعالی در دختران و پسران متفاوت است؟

اختلال کم‌توجهی-بیش فعالی در کودکان (ADHD) از جمله اختلالات رفتاری شایع است که بسیاری از والدین را نگران می‌کند. با اینکه این مشکل در هر دو جنس دیده می‌شود، پژوهش‌ها نشان داده‌اند که پسران بیشتر از دختران به ADHD مبتلا می‌شوند. اما تفاوت مهم‌تر در نحوه بروز علائم بیش فعالی کودکان است، نه فقط در میزان شیوع.

تعريف بيش فعالی در كودكان

بیش فعالی در کودکان نوعی اختلال رفتاری عصبی است كه معمولا در كودكی آغاز می‌شود و در صورت عدم شناسايی و درمان، می‌تواند تا بزرگسالی ادامه يابد. كودكان مبتلا به اين اختلال، توانايي تمركز بر يك موضوع خاص را ندارند، كنترل هيجانات برایشان دشوار است و حرکات بدنی زیادی دارند. بیش فعالی معمولا با كمبود توجه نیز همراه است و در بسیاری از مواقع به آن اختلال كم‌توجهی – بیش فعالی نيز گفته می‌شود.

علائم و نشانه‌های بیش فعالی در کودکان

شناسائی علائم بيش فعالی در كودكان گام نخست برای كمك به كودك است. اين علائم ممكن است در محيط خانه، مدرسه يا ميان دوستان آشكار شود. از جمله مهم‌ترين علائم اين اختلال می‌توان به موارد زير اشاره كرد:

• ناتوانی در نشستن طولانی در يك مكان

• قطع کردن صحبت دیگران

• بی‌قراری مداوم

• ناتوانی در تمرکز بر تكاليف يا بازی‌ها

• فراموشی مکرر وسایل شخصی

• رفتارهای ناگهانی و بدون فکر قبلی

• ضعف در پیروی از دستورالعمل‌ها

وجود چند مورد از اين علائم به معنی ابتلای قطعی بيش فعالی در كودكان نيست. اما اگر اين رفتارها به صورت مداوم و در محيط‌های مختلف تكرار شود، نياز به بررسی تخصصی خواهد بود. اما مهم ترین مسئله واکنش پدر و مادر در برخورد با فرزند است چرا که صبر و بردباری آنها میتواند بهترین روش ها برای کنترل خشم در کودکان را تقویت کند.

اگر فرزند شما با بیش فعالی دست و پنجه نرم می‌کند، وقت آن است که به کمک متخصصان باتجربه کلینیک مهربد مسیر درمان را آغاز کنید. تیم روانشناسان و روانپزشکان ما با استفاده از روش‌های نوین دارویی و رفتاردرمانی، برنامه‌ای شخصی‌سازی شده برای هر کودک طراحی می‌کنند تا تمرکز، کنترل هیجانات و مهارت‌های اجتماعی او بهبود یابد. همین امروز با کلینیک مهربد تماس بگیرید و قدم اول را برای رشد سالم و شاد فرزندتان بردارید!

دلايل بيش فعالی در كودكان

علت دقيق بيش فعالی در كودكان هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما تحقيقات عوامل متعددی را در شكل‌گيری اين اختلال موثر می‌دانند:

1. ژنتيک: كودكانی كه در خانواده‌شان سابقه بیش فعالی وجود دارد، بيشتر در معرض خطر هستند.

1. نقايص مغزی: برخی مطالعات نشان می‌دهند كه نواحی خاصی از مغز اين كودكان با اختلال در كاركرد مواجه است.

1. محرك‌های زيست‌محيطی: قرار گرفتن در معرض مواد سمی مانند سرب در دوران كودكی می‌تواند نقش داشته باشد.

1. مصرف دخانيات يا الكل توسط مادر در دوران بارداری

آگاهی از اين عوامل كمك می‌كند تا والدين بتوانند پيش‌بينی دقيقی نسبت به رفتار كودك خود داشته باشند. اگر علاقه مند به تربیت اصولی کودک هستید میتوانید مقاله افسردگی در کودکان را مطالعه کنید.

تفاوت علائم بیش فعالی کودکان در دختران و پسران

پسران معمولا علائم آشکار تری دارند. تحرک زیاد، رفتارهای پرخطر و پرحرفی از نشانه‌های بارز در پسران است که باعث می‌شود والدین و معلمان سریع‌تر متوجه مشکل شوند. در مقابل، دختران اغلب دچار نوع کم‌توجه ADHD می‌شوند، یعنی ممکن است خیالبافی، حواس‌پرتی، فراموش‌کاری یا گوش ندادن به معلم از علائم آن‌ها باشد. به همین دلیل، اختلال کم‌توجهی-بیش فعالی در کودکان دختر معمولا دیرتر تشخیص داده می‌شود.

چرا تفاوت ADHD میان دختران و پسران اهمیت دارد؟

تشخیص نادرست یا دیرهنگام در دختران باعث می‌شود که آن‌ها مدت طولانی‌تری بدون درمان بمانند و در نتیجه مشکلاتی مانند اضطراب، کاهش اعتمادبه‌نفس و افت تحصیلی در آینده بروز کند. آگاهی از این تفاوت‌ها کمک می‌کند تا والدین، معلمان و مشاوران آموزشی با دیدی دقیق‌تر به علائم بیش فعالی کودکان نگاه کنند و در صورت مشاهده نشانه‌های غیرمعمول، سریع‌تر اقدام به ارزیابی تخصصی نمایند.

تفاوت درمان اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی در کودکان دختر و پسر

درمان ADHD در کودکان معمولا شامل مجموعه‌ای از روش‌هاست؛ مانند رفتاردرمانی، آموزش مهارت‌های تمرکز، مشاوره خانوادگی و گاهی دارودرمانی. اما در انتخاب روش درمان باید به تفاوت‌های جنسیتی نیز توجه شود. برای مثال، دخترانی که اضطراب بیشتری دارند به درمان‌های آرام‌سازی و شناختی‌رفتاری پاسخ بهتری می‌دهند، در حالی که پسران ممکن است به برنامه‌های کنترل رفتار و تخلیه انرژی نیاز بیشتری داشته باشند.

در حالی که اختلال کم‌توجهی-بیش فعالی در کودکان در پسران شایع‌تر است، دختران نیز از این اختلال در امان نیستند. تفاوت در نوع بروز علائم بیش فعالی کودکان می‌تواند باعث شود بسیاری از موارد در دختران تشخیص داده نشود. شناخت این تفاوت‌ها و اقدام سریع برای درمان ADHD در کودکان، کلید موفقیت در بهبود تمرکز، رفتار و رشد اجتماعی آن‌هاست.

تشخیص بيش فعالی در كودكان

به طور كلى اختلال نقص توجه يا بيش فعالی در كودكان مى تواند توسط يك روانشناس يا روانپزشك معتبر تشخيص داده شود. بنابراين اگر كودك شما مشكوك به اين بيمارى است توصيه مى شود تا هرچه سریعتر به بهترين گروه روانشناسى و روانپزشكى مراجعه كرده تا پس از تاييد و تشخيص روند درمان هرچه سریعتر آغاز شود. لازم است به خاطر داشته باشيد كه عدم تشخيص و درمان اختلال نقص توجه و بيش فعالى در سنين كودكى مى تواند منجر به عواقب و عوارض جبران ناپذيرى در سلامت روانى فرزند شما در آینده و بزرگسالی شود.

روند تشخيص معمولا شامل موارد زير است:

• گفت‌وگو با والدين و معلم كودك

• بررسی سابقه خانوادگی

• انجام آزمون‌های روان‌شناختی

• مشاهده رفتار كودك در شرايط مختلف

• در بسیاری از موارد، والدين ممكن است بی‌توجهی يا شیطنت كودك را با بيش فعالی اشتباه بگيرند. بنابراين نظر يك متخصص برای تشخيص دقيق ضروری است.

نوآوری‌ها در تشخیص و درمان ADHD در کودکان

در سال‌های اخیر، مطالعات جدید درباره اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی در کودکان تحولات چشمگیری را نشان داده‌اند. پژوهش‌ها ثابت کرده‌اند که این اختلال تنها یک مشکل رفتاری نیست، بلکه ترکیبی از عوامل ژنتیکی، عصبی و محیطی در بروز آن نقش دارد. نوآوری‌های نوین مانند درمان‌های مبتنی بر نوروفیدبک، بازی‌درمانی دیجیتال و برنامه‌های آموزش تمرکز با هوش مصنوعی، افق‌های تازه‌ای برای درمان ADHD در کودکان گشوده‌اند. همچنین مطالعات مغز با استفاده از تصویربرداری پیشرفته، به درک بهتر از نحوه عملکرد مغز کودکان مبتلا کمک کرده و زمینه را برای روش‌های درمانی دقیق‌تر فراهم کرده است. این یافته‌ها نویدبخش آینده‌ای هستند که در آن علائم بیش‌فعالی کودکان زودتر شناسایی و با مداخلات موثرتر کنترل خواهند شد. مثلا استفاده از EEG و هوش مصنوعی برای تشخیص ADHD – یکی از مقالات جدید سایت معتبر arXiv.org: با عنوان

«Classification of ADHD and Healthy Children Using EEG Based Multi-Band Spatial Features Enhancement» منتشر شده در خصوص راهکارهای جدید و درمانی برای بیش فعالی در کودکان.

انواع بيش فعالی در كودكان

بيش فعالی در كودكان به سه نوع اصلی تقسیم می‌شود:

1. نوع بی‌توجه: در اين نوع، كودك تمركز كافی ندارد، اما بيش‌فعالی حركتی چندانی ندارد. اين نوع بيشتر در ميان دختران مشاهده می‌شود.

1. نوع پرتحرك و تکانشی: در اين نوع، كودك فعاليت بدنی زیادی دارد و رفتارهای ناگهانی از خود نشان می‌دهد.

1. نوع تركيبی: ترکیبی از بی‌توجهی و بيش‌فعالی است كه شايع‌ترين نوع اين اختلال محسوب می‌شود.

شناسائی نوع اختلال كمك زيادی به انتخاب بهترين روش درمانی خواهد كرد.

تفاوت بين كودك پرانرژی و كودك مبتلا به بیش فعالی

بسياری از كودكان به طور طبیعی پرتحرک و پرانرژی هستند، اما همه آنها بيش فعال نيستند. تفاوت اصلی در شدت و پیامدهای اين رفتارهاست. كودك پرانرژی می‌تواند قوانين را رعايت كند، اما كودك بيش فعال معمولا كنترل رفتاری کافی ندارد و در فعاليت‌های روزمره با مشكل مواجه است.

پیامدهای بی‌توجهی به بیش فعالی

اگر بيش فعالی در كودكان بدون مداخله و درمان باقی بماند، ممكن است مشكلات زير ايجاد شود:

• افت تحصيلی

• مشكلات در روابط اجتماعی

• كاهش اعتماد به نفس

• افزايش احتمال ابتلا به اضطراب و افسردگی در نوجوانی و بزرگسالی

• خطر گرایش به رفتارهای پرخطر

به همين دليل تشخيص و درمان به موقع اين اختلال اهميت زيادی دارد.

روش‌های درمان بیش فعالی در کودکان

درمان بیش فعالی معمولا ترکیبی از چند روش است:

۱. دارودرمانی

داروهایی مانند متيل فنيدات و آمفتامين‌ها در كاهش علائم موثرند. البته مصرف دارو بايد تحت نظر پزشک و با نظارت كامل صورت گيرد.

۲. رفتاردرمانی

در اين روش، كودك ياد می‌گيرد كه رفتارهای مناسب‌تری از خود نشان دهد و والدين نيز آموزش می‌بينند چگونه با كودك برخورد كنند.

۳. مشاوره خانواده

در بسیاری از موارد، مشكلات كودك ناشی از شرايط خانوادگی است. به همين دليل آموزش والدين نقش کلیدی دارد.

۴. اصلاح برنامه روزانه

برنامه‌ريزی دقيق برای خواب، غذا، بازی، استراحت و آموزش به كاهش علائم کمک می‌كند.

راهكارهايی برای والدين كودكان مبتلا به بیش فعالی

والدين نقش بسیار مهمی در مديريت رفتارهای كودك مبتلا به بیش فعالی دارند. توجه به نیازهای خاص اين كودكان و استفاده از راهکارهای علمی و عملی می‌تواند به كاهش علائم و بهبود كيفيت زندگی كودك كمك كند. در ادامه چند راهكار كاربردی ارائه می‌شود كه با رعايت آن‌ها می‌توان محيطی آرام‌تر و قابل پيش‌بينی‌تر برای كودك ايجاد كرد:

• ايجاد روتين روزانه منظم: داشتن برنامه ثابت برای خواب، بيداری، غذا، بازی و تكاليف، احساس امنيت و ثبات را در كودك تقويت می‌كند.

• پرهيز از تنبيه بدنی و فرياد زدن: تنبيه‌های شديد نتيجه معكوس دارند. در عوض، استفاده از روش‌های ارتباطی آرام و قاطعانه موثرتر است.

• تشویق رفتارهای مثبت: با استفاده از پاداش‌های ساده مانند برچسب، جدول امتيازی يا كلمات محبت‌آميز می‌توان رفتارهای مثبت را تقويت كرد.

• كاهش استفاده از وسايل ديجيتال: كاهش زمان استفاده از تلويزيون، تبلت و گوشی، به تمركز بيشتر كودك كمك می‌كند.

• فراهم كردن فرصت برای تخلیه انرژی: كودكان بيش فعال نياز دارند كه انرژی خود را تخليه كنند. ورزش، بازی در فضای باز و فعاليت‌های بدنی بسيار مفيد است.

• ارتباط مداوم با مدرسه: هماهنگی والدين با معلمان و مشاوران مدرسه به ايجاد برنامه‌های يكپارچه و پشتيبان کمک می‌كند.

در نهايت، صبوری و استمرار در اجرای اين راهكارها رمز موفقيت در مديريت بيش فعالی كودك است. كودكی كه با درك، حمايت و نظم تربيت شود، می‌تواند توانايی‌های خود را بهتر نشان دهد و مسير رشد سالم‌تری را طی کند.

نقش مدرسه در شناسايی و حمايت

معلمان در خط مقدم برخورد با كودكان مبتلا به بیش فعالی قرار دارند. مشاهده دقيق رفتار كودك در كلاس، گزارش به والدين، همکاری با مشاور مدرسه و استفاده از روش‌های آموزشی متنوع می‌تواند تاثير بسزايی در بهبود وضعيت كودك داشته باشد.

تغذيه و بيش فعالی

هرچند رابطه مستقيم بين تغذيه و بيش فعالی هنوز به طور كامل ثابت نشده، اما برخی مواد غذايی می‌توانند علائم را تشديد يا كاهش دهند. كاهش مصرف قندهای ساده، نوشابه، مواد نگهدارنده و افزودنی‌ها، و استفاده بيشتر از غذاهای طبيعی مانند سبزيجات، ميوه، ماهی و مغزها می‌تواند مفيد باشد.

ارتباط اختلال خواب و ADHD

مطالعات جدید نشان می‌دهند که اختلالات خواب در کودکان می‌تواند با شدت علائم اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی در کودکان (ADHD) مرتبط باشد. بررسی‌ها نشان داده‌اند کودکانی که دچار مشکلات خواب هستند، ممکن است پرتحرکی، ناتوانی در تمرکز و بی‌قراری بیشتری را تجربه کنند و علائم بیش‌فعالی کودکان در آن‌ها شدیدتر باشد. این یافته‌ها اهمیت ارزیابی خواب در روند درمان ADHD در کودکان را برجسته می‌کند و به والدین و متخصصان کمک می‌کند تا با مدیریت بهتر کیفیت خواب، اثرات رفتاری این اختلال را کاهش دهند. یکی از مطالعات اخیر در این زمینه با استفاده از داده‌های پیشرفته منتشر شده در arXiv، این ارتباط را به صورت علمی مورد بررسی قرار داده است.

نتيجه‌گيری

بيش فعالی در كودكان موضوعی حساس و چند‌بعدی است كه درك درست آن نياز به آگاهی و حوصله دارد. اگر اين اختلال به موقع تشخيص داده شود و با روش‌های علمی مديريت گردد، كودك می‌تواند زندگی موفقي داشته باشد. والدين، معلمان و متخصصان بايد با همكاری يكديگر، مسير رشد و شكوفايی كودك را هموار كنند. آنچه اهمیت دارد، پذيرش تفاوت‌ها و استفاده از راهكارهای مناسب است تا كودكی با اين ويژگی، بتواند توانايی‌های خود را به بهترين شكل ممكن نشان دهد.

افسردگی در زنان + علائم و درمان

افسردگی در زنان یکی از شایع‌ترین اختلالات روانی است که

دلبستگی اضطرابی چیست و چگونه درمان می‌شود؟

دلبستگی اضطرابی یا همان دلبستگی نا ایمن، به الگوی رفتاری

سایکوپت: اختلال روانی که نباید نادیده بگیرید

سایکوپت یا روان‌پریش یکی از اختلالات پیچیده روانی است که