آسیب مینیسک زانو؛ وقتی ضربه ای کوچک به درد بزرگی تبدیل می شود

منیسک زانو یکی از مهمترین اجزای مفصل زانو است که نقش اساسی در جذب فشار، ثبات مفصل و توزیع یکنواخت وزن بدن دارد. آسیب یا پارگی منیسک یکی از شایع ترین مشکلات زانو به خصوص در ورزشکاران و افرادی است که فعالیت های بدنی سنگینی دارند. درک ساختار و عملکرد این قسمت از زانو می تواند در پیشگیری و درمان موثر آن بسیار مفید باشد.

منیسک زانو چیست و چه نقشی دارد؟

دو منیسک در هر زانو وجود دارد: منیسک داخلی (مدیال) و منیسک خارجی (جانبی). این ساختارها از غضروف فیبری تشکیل شده و بین استخوان ران (فمور) و استخوان ساق پا (تیبیا) قرار می گیرند. شکل آنها هلالی است و مانند یک بالشتک طبیعی برای جذب فشار روی زانو عمل می کنند.

نقش های اصلی مینیسک عبارتند از:

• جذب و توزیع نیرو بر روی زانو هنگام راه رفتن یا دویدن
• افزایش ثبات مفصل زانو و جلوگیری از لیز خوردن استخوان ها
• کاهش اصطکاک بین استخوان ها در حین حرکت
• کمک به تغذیه غضروف مفصل با توزیع مایع سینوویال

آسیب یا پارگی منیسک چگونه رخ می دهد؟

پارگی مینیسک معمولاً در نتیجه حرکات چرخشی ناگهانی، پیچش زانو یا فشار بیش از حد روی مفصل رخ می‌دهد. این آسیب در ورزش هایی مانند فوتبال، بسکتبال، اسکی و ورزش های رزمی بسیار شایع است. در افراد مسن، به دلیل فرسایش تدریجی غضروف و تغییرات دژنراتیو، حتی حرکات ساده ممکن است منجر به پارگی مینیسک شود.

مهمترین علل آسیب منیسک عبارتند از:

• چرخش سریع زانو در حالی که پا روی زمین ثابت است
• بلند کردن اجسام سنگین یا اسکات طولانی
• ضربه مستقیم به زانو در حین ورزش یا تصادف
• تغییرات دژنراتیو ناشی از افزایش سن

انواع پارگی مینیسک

پارگی‌های منیسک از نظر شکل و مکان به چند نوع تقسیم می‌شوند:

• پارگی طولی (طولی): در امتداد محور مینیسک رخ می‌دهد و گاهی ممکن است بخشی از منیسک جدا شده و در مفصل گیر کند.
• پارگی شعاعی: از لبه داخلی منیسک به سمت مرکز حرکت می کند.
• پارگی فلپ: قسمت کوچکی از منیسک جدا شده و ممکن است باعث قفل شدن زانو شود.
• پارگی پیچیده: ترکیبی از چندین نوع پارگی در قسمت‌های مختلف منیسک است.

علائم آسیب منیسک زانو

علائم پارگی منیسک ممکن است بلافاصله پس از آسیب ظاهر نشود و در برخی موارد درد و تورم با تاخیر چند ساعته ظاهر می شود. از جمله علائم رایج:

• درد در قسمت داخلی یا خارجی زانو بسته به نوع منیسک آسیب دیده
• احساس "قفل شدن" یا "گیرکردن" زانو هنگام حرکت
• تورم و التهاب در اطراف مفصل زانو
• کاهش دامنه حرکتی و مشکل در خم کردن یا صاف کردن زانو
• احساس کلیک یا صدا در زانو هنگام حرکت

تشخیص آسیب منیسک

تشخیص دقیق آسیب منیسک بر عهده پزشک ارتوپد است که از ترکیبی از معاینه فیزیکی و روش‌های تصویربرداری استفاده می‌کند. تست هایی مانند تست مک موری و آپلی تست برای بررسی وضعیت منیسک انجام می شود.

در صورت نیاز، MRI (تصویربرداری تشدید مغناطیسی) بهترین راه برای مشاهده نوع، محل و شدت پارگی منیسک است. در موارد خاص، پزشک ممکن است از آرتروسکوپی تشخیصی نیز استفاده کند.

درمان آسیب منیسک زانو

درمان بسته به نوع، اندازه و محل پارگی متفاوت است. گاهی اوقات آسیب های جزئی را می توان بدون جراحی و با استراحت و فیزیوتراپی درمان کرد، اما در موارد شدید ممکن است جراحی لازم باشد.

1. درمان غیر جراحی

• استراحت و اجتناب از فشار روی زانو: استفاده از عصا برای کاهش وزن روی مفصل.
• کمپرس سرد: با قرار دادن یخ روی زانو به مدت ۲۰ دقیقه هر ساعت، تورم و درد را کاهش دهید.
• بانداژ فشاری: استفاده از زانوبند مخصوص برای تثبیت مفصل.
• بالا نگه داشتن پا: با قرار دادن پا در سطحی بالاتر از قلب به کاهش تورم کمک کنید.
• فیزیوتراپی: تمرینات ویژه برای تقویت عضلات اطراف زانو و بازیابی دامنه حرکتی.

2. درمان جراحی (آرتروسکوپی)

اگر پارگی گسترده باشد یا در نواحی با جریان خون ضعیف باشد، پزشک جراحی آرتروسکوپی را پیشنهاد می‌کند. در این روش با برش های کوچک و استفاده از دوربین ظریف، جراح می تواند قسمت آسیب دیده راترمیم یا خارج کند. این عمل معمولاً سرپایی است و دوره نقاهت کوتاهی دارد.

انواع جراحی عبارتند از:

• ترمیم مینیسک (ترمیم مینیسک): در مواردی که پارگی در نواحی دارای خون وجود دارد.
• منیسککتومی (برداشتن بخشی از منیسک):در صورت آسیب شدید یا پارگی غیرقابل جبران.

مراقبت پس از جراحی

بعد از جراحی، بیمار معمولاً با یک برنامه فیزیوتراپی سختگیرانه روبرو می شود. هدف از توانبخشیبازگرداندن قدرت عضلات ران، ثبات زانو و جلوگیری از خشکی مفصلاست. بیمار باید از حرکات ناگهانی و چمباتمه پرهیز کند و طبق نظر پزشک به تدریج فعالیت های روزانه را شروع کند.

عوارض جانبی احتمالی در صورت عدم درمان منیسک

• تخریب تدریجی غضروف مفصل زانو و بروز آرتریت اولیه
• کاهش ثبات مفصل و احساس شلی زانو
• درد مزمن و محدودیت دائمی حرکت
• ورم مکرر زانو در فعالیت های ساده

پیشگیری از آسیب منیسک زانو

پیشگیری همیشه آسانتر از درمان است. با رعایت چند نکته ساده می توانید احتمال آسیب به منیسک را به حداقل برسانید:

• گرم کردن بدن قبل از شروع ورزش و حرکات کششی مناسب
• از چرخش های ناگهانی یا توقف های سریع در حین ورزش اجتناب کنید
• استفاده از کفش مناسب با ضربه گیر
• تقویت عضلات چهارسر ران و همسترینگ برای حمایت از مفصل زانو
• کاهش وزن اضافی برای جلوگیری از فشار بیش از حد به زانو

خلاصه نهایی

منیسک زانو یکی از اجزای حیاتی در عملکرد طبیعی مفصل است و آسیب به آن می‌تواند باعث درد، تورم و محدودیت حرکت شود. تشخیص به موقع و درمان اولیه از پیشرفت آسیب و آرتریت زودرس جلوگیری می کند. اگر هنگام راه رفتن یا ورزش دچار درد زانو، قفل شدن یا تورم ناگهانی شدید، بهتر است در اسرع وقت به متخصص ارتوپدی مراجعه کنید. درمان صحیح می تواند زانوی شما را به حرکتی صاف، پایدار و بدون درد بازگرداند.