me.

کولیت اولسروز چیست؟ بررسی علل، علائم و روش‌های درمان تخصصی

کولیت اولسروز (کولیت اولسراتیو) یکی از بیماری‌های بیماری مزمن روده است که ممکن است روده بزرگ (کولون) و راست‌روده (رکتوم) را درگیر می‌کند. این بیماری می تواند کیفیت زندگی فرد را به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار دهد، زیرا با علائمی مانند اسهال مکرر، درد شکم، خستگی و گاهی اوقات خونریزی همراه است. آگاهی دقیق از ماهیت بیماری، علل احتمالی، علائم و درمان های موجود به بیماران و خانواده ها کمک می کند تا تصمیمات آگاهانه تری برای مدیریت بیماری بگیرند. در این مقاله سعی شده است تصویری جامع از کولیت اولسراتیو به زبان علمی اما ساده ارائه شود. به نحوی که هم برای بیماران و هم برای مخاطب عام قابل درک باشد.

کولیت اولسراتیو چیست؟

کولیت اولسراتیو یک بیماری التهابی روده (IBD) است که با التهاب مزمن و زخم‌های سطحی در پوشش روده بزرگ مشخص می‌شود. این التهاب معمولا از ناحیه راست روده شروع می شود و ممکن است به طور مداوم به قسمت های بالاتر روده بزرگ گسترش یابد. برخلاف بیماری کرون که می‌تواند هر بخشی از دستگاه گوارش را تحت تاثیر قرار دهد، کولیت اولسراتیو محدود به روده بزرگ است.

ماهیت مزمن این بیماری به این معنی است که فرد دوره‌های بهبودی (سکوت بیماری) و دوره‌هایی از عود علائم را تجربه می‌کند. همچنین، شدت بیماری می تواند از خفیف تا شدید متفاوت باشد.

انواع کولیت اولسراتیو

کولیت اولسراتیو بر اساس محل درگیری روده به چندین نوع تقسیم می شود:

پروکتیت اولسروز: التهاب محدود به رکتوم است و معمولاً علائم خفیف‌تری دارد.
پروکتوسیگموئیدیت: رکتوم و قسمت سیگموئید کولون درگیر هستند.
کولیت سمت چپ: التهاب از رکتوم تا قسمت نزولی روده بزرگ گسترش می یابد.
پانکولیت: کل روده بزرگ درگیر است و معمولاً علائم شدیدتری ایجاد می کند.

شناخت نوع کولیت اولسراتیو در انتخاب روش درمان و پیش آگهی بیماری بسیار مهم است.

علل کولیت اولسراتیو

علت دقیق کولیت اولسراتیو هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما تحقیقات نشان می دهد که ترکیبی از عوامل زیر در این بیماری نقش دارند:

اختلال سیستم ایمنی: در کولیت اولسراتیو، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلول های سالم روده حمله می کند و باعث التهاب مزمن می شود. این پاسخ ایمنی غیرطبیعی یکی از مهم ترین علل بیماری در افراد مختلف محسوب می شود.
عوامل ژنتیکی: افرادی که سابقه خانوادگی بیماری های التهابی روده دارند بیشتر مستعد ابتلا به کولیت هستند. وجود ژن های خاص می تواند حساسیت فرد را افزایش دهد. با این حال، ژنتیک به تنهایی یک عامل قطعی در نظر گرفته نمی شود.
عوامل محیطی: عوامل محیطی مانند رژیم غذایی نامناسب، استرس مزمن، مصرف برخی داروها (مانند آنتی بیوتیک ها) و تغییرات میکروبی روده ممکن است در بروز یا تشدید بیماری نقش داشته باشند.
سبک زندگی: استعمال دخانیات، عدم تحرک بدنی و استرس روانی شدید می تواند بر روند بیماری تأثیر بگذارد، اگرچه نقش دقیق هر یک هنوز در حال بررسی است.

علائم و نشانه های کولیت اولسراتیو

شدت و نوع علائم در افراد مختلف متفاوت است و به میزان درگیری روده بستگی دارد. از مهمترین علائم کولیت می توان به موارد زیر اشاره کرد:

اسهال مکرر، گاهی اوقات همراه با خون یا مخاط
درد و گرفتگی شکم
احساس فوریت برای اجابت مزاج
خستگی مزمن و کاهش انرژی
کاهش وزن ناخواسته
تب خفیف در موارد شدید

در کودکان و نوجوانان، کولیت اولسراتیو می‌تواند باعث اختلالات رشد و بلوغ شود که نیاز به توجه ویژه پزشکی دارد.

عوارض جانبی احتمالی کولیت اولسراتیو

اگر به درستی کنترل نشود، کولیت اولسراتیو می تواند منجر به عوارض جدی شود. از جمله این عوارض می توان به موارد زیر اشاره کرد:

کم خونی شدید
سوراخ شدن روده در موارد نادر اما خطرناک
افزایش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ در درگیری های طولانی مدت
پوکی استخوان، به ویژه در بیمارانی که برای مدت طولانی از کورتیکواستروئیدها استفاده می کنند

اینها دلایلی هستند که پیگیری منظم پزشکی در این بیماری بسیار مهم است.

روشهای تشخیص کولیت اولسراتیو

تشخیص دقیق کولیت اولسراتیو به ترکیبی از معاینات بالینی و آزمایش‌های تخصصی نیاز دارد. به طور معمول از روش های زیر برای تشخیص این بیماری در افراد مختلف استفاده می شود:

تاریخچه و معاینه فیزیکی
آزمایش خون برای بررسی التهاب، کم خونی و عفونت
آزمایش مدفوع برای بررسی عفونت
کولونوسکوپی با نمونه برداری (بیوپسی) که دقیق ترین روش تشخیص محسوب می شود
تصویربرداری مانند سی تی اسکن در موارد خاص

درمان کولیت اولسراتیو

هدف اصلی درمان کولیت اولسراتیو کاهش التهاب، کنترل علائم، جلوگیری از عود بیماری و بهبود کیفیت زندگی بیمار است. درمان این بیماری معمولاً به صورت مرحله ای و بر اساس شدت بیماری انجام می شود. از مهم ترین روش های درمان این بیماری در افراد مختلف می توان به موارد زیر اشاره کرد.

درمان های دارویی

اولین قدم در درمان کولیت اولسراتیو استفاده از داروها است. مهمترین داروهای مناسب برای درمان این بیماری در افراد مبتلا به شرح زیر است:

داروهای ضد التهابی (آمینو سالیسیلات ها)
کورتیکواستروئیدها برای کنترل التهاب شدید
داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی
داروهای بیولوژیکی که به طور خاص مسیرهای التهابی را مهار می کنند

در بسیاری از بیماران، درمان کولیت اولسراتیو با درمان دارویی مناسب می‌تواند بیماری را وارد فاز خاموش کند.

درمان جراحی

در موارد شدید یا زمانی که درمان دارویی مؤثر نیست، ممکن است جراحی برای برداشتن بخشی از کولون یا کل کولون توصیه شود. اگرچه جراحی یک روش اساسی است، اما در برخی از بیماران می تواند بیماری را به طور کامل درمان کند.

نقش تغذیه در مدیریت کولیت اولسراتیو

رژیم غذایی نقش حمایتی مهمی در کنترل علائم کولیت اولسراتیو دارد، با این حال، تغذیه به عنوان جایگزینی برای درمان دارویی شناخته نشده است. توصیه های کلی در مورد تغذیه در افراد مبتلا به این شرح است:

مصرف غذاهای کم فیبر در دوره های فعال بیماری
از خوردن غذاهای چرب، تند و فرآوری شده پرهیز کنید
مایعات کافی بنوشید
استفاده از مکمل ها در صورت کمبود ویتامین ها و مواد معدنی

نکته مهم در مورد بیماری کولیت این است که هر بیمار باید رژیم غذایی را با توجه به شرایط خود با مشورت پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم کند.

زندگی با کولیت اولسراتیو

اگرچه کولیت اولسراتیو یک بیماری مزمن در نظر گرفته می شود، بسیاری از بیماران می توانند با درمان مناسب زندگی فعال و عادی داشته باشند. آگاهی، پیگیری منظم پزشکی و پایبندی به درمان نقش کلیدی در کنترل بیماری دارد.

کولیت اولسراتیو یک بیماری مزمن التهابی روده است که نیاز به تشخیص به موقع و درمان اساسی دارد. دانستن علل، علائم و گزینه های درمانی به بیماران کمک می کند تا نقش فعالی در مدیریت بیماری خود داشته باشند. با پیشرفت های پزشکی، امروزه می توان به طور موثر بیماری را کنترل کرد و کیفیت زندگی بیماران را بیش از گذشته بهبود بخشید.

دکتر علیرضا سیما به عنوان متخصص گوارش و کبد در کلینیک بیماری های التهابی روده با اتکا به توان و تخصص بالای خود و همچنین استفاده از تجهیزات و روش های جدید و پیشرفته به افراد مبتلا به بیماری کولون فعال و ادامه زندگی خود کمک می کند.