طرحواره بدبینی و منفیگرایی چیست و چگونه درمان میشود؟
محمد پیریزی
تهرانمشاور و روانشناس
طرحواره بدبینی و منفیگرایی چیست و چگونه درمان میشود؟
طرحواره بدبینی و منفیگرایی چیست و چگونه درمان میشود؟طرحواره بدبینی و منفیگرایی: دشمن پنهان شادی در زندگی شما
دیدگاه منفی نسبت به زندگی و برداشتهای بدبینانه از خود یا اطرافیان، ذهن فرد را همواره آمادهی پذیرش اتفاقات ناخوشایند میکند و او را در وضعیت پرتنشی قرار میدهد. این نوع نگاه باعث فاصلهگرفتن فرد از دیگران و اجتناب از موقعیتهایی میشود که نسبت به آنها حس منفی دارد.
زمانی که این ذهنیت منفیگرا تقریباً تمام جنبههای زندگی را تحت تأثیر قرار دهد و بهشکل اغراقآمیزی ادامه یابد، احتمال ابتلا به طرحواره منفینگری و بدبینی وجود دارد. اگر میخواهید بدانید طرحواره بدبینی و منفیگرایی چیست، چگونه بهوجود میآید و چطور میتوان با آن مقابله کرد، ادامهی مطلب را از دست ندهید.
طرحواره بدبینی و منفیگرایی چیست؟
در برخی افراد، ذهن بهگونهای شرطی شده که بیشتر روی ناکامیها، خطرات و شکستها تمرکز کند تا فرصتها و لحظههای مثبت. اگر این نگاه بدبینانه به بخش غالب شخصیت تبدیل شود، فرد ممکن است دچار طرحواره بدبینی و منفیگرایی شود. در این حالت، دید کلی فرد به زندگی، تصمیمگیری و ارتباط با دیگران اغلب با ترس از پیامدهای منفی، ناامیدی و بدبینی مزمن همراه است.
طرحواره بدبینی و منفیگرایی معمولاً در دوران کودکی و در خانوادههایی شکل میگیرد که یا فضای شاد و امنی برای بازی و خودانگیختگی کودک فراهم نبوده یا والدین خودشان با دیدی منفی به زندگی نگاه میکردهاند. گاهی هم اتفاقات ناگهانی مثل ورشکستگی، بیماری یا از دستدادن خانه، حس امنیت را در کودک از بین میبرد و در نتیجه او بهجای اعتماد و امید، محتاط و همیشه آماده برای مواجهه با بدترینها رشد میکند.
در بزرگسالی، این ذهنیت ممکن است باعث شود فرد از تصمیمگیری بترسد، دائم در حالت شکایت یا نگرانی باشد و حتی نتواند از موفقیتهایش لذت ببرد. اطرافیان هم معمولاً از چنین فردی فاصله میگیرند، چون جو ارتباطی با او مملو از انرژی منفی است.
درمان طرحواره بدبینی و منفیگرایی با کمک طرحوارهدرمانی امکانپذیر است. درمانگر کمک میکند تا فرد ریشههای این بدبینی را در گذشتهی خود بشناسد، با حالتهای دفاعی ناسالمش آشنا شود و یک بخش بزرگسال سالم درونی بسازد که بتواند تهدیدها را واقعبینانه بسنجد و به زندگی با دیدی روشنتر نگاه کند. هدف این است که فرد یاد بگیرد احساس امنیت را از درون تأمین کند، نه از ترسها و پیشبینیهای منفی.
ویژگیهای شخصیتی افراد با طرحواره بدبینی و منفیگرایی
افرادی که درگیر طرحواره بدبینی و منفیگرایی هستند، اغلب با ویژگیهایی شناخته میشوند که آنها را در چرخهای از ترس، نگرانی و دوری از لذت زندگی گرفتار میکند. ویژگیهای شاخص این افراد بهشرح زیر است:
۱. ذهنیت فاجعهساز
تمایل دائمی به تصور بدترین حالت ممکن، حتی در موقعیتهای عادی و بیخطر.
۲. دلمشغولی مزمن نسبت به اتفاقات بد
نگرانی دائمی نسبت به آینده، بدون توجه به شواهد واقعبینانه.
۳. اجتناب از چالش بهدلیل ترس از شکست
این افراد اغلب از موقعیتهای جدید و فرصتهای رشدی اجتناب میکنند، چون احتمال شکست یا طردشدن را بسیار زیاد میدانند.
۴. تمرکز بر خطرات و نادیدهگرفتن فرصتها
در برخورد با هر موضوعی، اولویت ذهنی آنها بررسی مشکلات و تهدیدهاست، نه جنبههای مثبت یا امیدبخش.
۵. احساس ناتوانی و ضعف درونی
بهدلیل افکار منفی مزمن، اعتمادبهنفس در آنها تضعیف شده و خود را فاقد توانمندی لازم میدانند.
۶. خودانتقادی و سرزنش مداوم
گفتوگوی درونی آنها اغلب پر از سرزنش، تحقیر خود و باورهای منفی نسبت به کفایت شخصی است. (یانگ، جفری، ۱۳۹۶، طرحوارهدرمانی: راهنمای درمان اختلالات شخصیت، اضطراب و افسردگی بر پایه طرحوارهها، ترجمهی حمید پورشریفی و زهرا اندوز، انتشارات ارجمند.)
ریشههای شکلگیری طرحواره بدبینی و منفیگرایی
ریشههای شکلگیری طرحواره بدبینی و منفیگرایی در دوران کودکی و تجربیات اولیه نهفته است:
۱. محیط خانوادگی پرتنش و نامطمئن
رشد در خانوادهای که همواره بر مشکلات، خطرها و ناکامیها تأکید داشته، سبب میشود کودک دنیا را مکانی تهدیدآمیز درک کند.
۲. والدین بدبین یا افسرده
اگر والدین خودشان دارای دیدی منفی به زندگی بودهاند (مثلاً مدام از آینده نگران بوده یا انتظار اتفاقات بد را داشتهاند)، این الگو به کودک منتقل میشود.
۳. بیثباتی یا از دستدادنهای مهم در کودکی
تجربههایی مانند مرگ والد، ورشکستگی مالی، مهاجرت اجباری، بیماری سخت یا طلاق ممکن است پایهگذار این طرحواره باشند.
۴. بیتوجهی به جنبههای مثبت زندگی
در خانوادههایی که تفریح، بازی، خنده و تشویق کمرنگ یا غایب بوده، کودک یاد میگیرد فقط روی جنبههای تهدیدآمیز تمرکز کند.
۵. تشویق به «محتاط بودن» بهجای «امیدواری»
برخی والدین بهقصد محافظت از کودک، مدام او را از خطرات آگاه میکنند، اما این هشدارهای مداوم به کودک یاد میدهد که همیشه باید نگران باشد.
۶. انتقادهای مکرر و سختگیرانه
اگر کودک مداوماً با انتقادهای تحقیرآمیز یا ترس از شکست تربیت شود، ذهن او بهتدریج بر «چه چیزی ممکن است اشتباه پیش برود» تمرکز خواهد کرد.
راهکارهای مقابله با طرحواره بدبینی و منفیگرایی
اگر حس میکنید ذهنتان بیشتر درگیر پیشبینیهای تلخ و سناریوهای ناامیدکننده است، احتمال دارد طرحواره بدبینی و منفیگرایی در شما فعال شده باشد. البته تشخیص دقیق و درمان اصولی این مسئله نیازمند همراهی یک طرحوارهدرمانگر حرفهای است، زیرا ممکن است در کنار طرحواره بدبینی و منفیگرایی، اختلالاتی مانند افسردگی یا وسواس نیز وجود داشته باشد. با این حال، برخی اقدامات خودیاری میتوانند به کاهش آثار این الگو کمک کنند:
۱. تمرین نوشتن نکات مثبت روزانه
بهجای ماندن در باتلاق افکار منفی، هر روز چند مورد از اتفاقات کوچک اما مثبت روزتان را یادداشت کنید. این تمرین ساده بهمرور زاویه دید شما را تغییر میدهد و ذهن را به دیدن نیمهی روشن زندگی عادت میدهد. حتی نوشتن یک جمله شکرگزاری روزانه هم میتواند مسیر ذهنیتان را آرامآرام اصلاح کند.
۲. جستوجوی معنا در دل بحرانها
یاد بگیرید در هر اتفاق ناخوشایند، فرصتی برای رشد یا درسی نهفته ببینید. پایان یک شغل، جدایی از یک رابطه یا حتی شکست در یک هدف، همگی میتوانند مقدمهای برای اتفاقات بهتر باشند؛ اگر نگاهتان را تغییر دهید.
۳. تمرین واقعبینی بهجای بدبینی
ذهن شما ممکن است عادت کرده باشد پیامدها را بدتر از آنچه هستند تصور کند. در این مواقع، از خودتان بپرسید: «آیا شواهد واقعی برای این ترس وجود دارد؟» یا «آیا احتمال دارد نتیجهای متفاوت رقم بخورد؟» بازگشت به منطق میتواند از اغراقهای ذهن جلوگیری کند.
۴. جملات انگیزشی کافی نیست
اگرچه جملاتی مانند «من میتوانم» یا «همهچیز درست میشود» ظاهراً مثبتاند، اما برای ذهنی که بهطرز عمیقی با بدبینی آغشته شده کافی نیستند. در این موارد، مداخلات تخصصی رواندرمانی و بهخصوص طرحوارهدرمانی، رویکردی عمیقتر و مؤثرتر است که ریشهی این افکار را هدف قرار میدهد.
در پایان، اگر احساس میکنید ذهنتان مدام درگیر افکار منفی و پیشبینی شکست است، بهتر است از یک درمانگر متخصص کمک بگیرید تا به شما کمک کند دیدی تازه نسبت به خود، زندگی و آینده پیدا کنید. تغییر امکانپذیر است، اما گاهی نیاز است کسی از بیرون دستتان را بگیرد.
نتیجهگیری
ذهنیتی که همواره بدترین احتمالات را در نظر میگیرد، فرصت تجربهی شادی، آرامش و امید را از انسان میگیرد. طرحواره بدبینی و منفیگرایی دقیقاً چنین نقشی دارد؛ تمرکز بر خطرها و اشتباهات احتمالی بهجای دیدن جنبههای مثبت زندگی. این طرز فکر میتواند باعث شود فرد در هر موقعیتی احساس نگرانی، ترس از شکست و بیاعتمادی نسبت به آینده داشته باشد.
برای غلبه بر این الگوی ذهنی، نخست باید آن را بشناسید: نشانهها، ریشهها و تأثیراتش بر تصمیمگیریها و روابط روزمره. سپس، با کمک آگاهی و تمرین ذهنآگاهی و شناخت افکار غیرواقعبینانه، گامبهگام میتوان از این چرخه بیرون آمد.
با وجود این، اگر طرحواره بدبینی و منفیگرایی بهشدت در زندگی شما ریشه دوانده، مراجعه به یک متخصص طرحوارهدرمانی میتواند راه را برای تغییرات عمیق و ماندگار هموار کند. این مقاله صرفاً آغاز مسیر آگاهی است؛ مسیر درمان را بهتر است با همراهی یک درمانگر ادامه دهید.
دریافت نوبت:
جهت دریافت مشاوره فردی از متخصصین و مشاورین کلینیک پیروزی کافیست با شمارههای زیر تماس بگیرید:شماره تماس یپروزی:
۰۲۱۷۷۴۳۱۶۴۹
شماره تماس قیطریه: 02126456903
ساعات کار
روزهای هفته 8:00 – 17:00 پنج شنبه با هماهنگی جمعه تعطیلتماس:۰۲۱-۷۷۴۳۱۶۴۹
آخرین مطالب
چرا بعضی ها از صمیمیت فرار می کنند؟ آشنایی با سبک دلبستگی اجتنابی
بهزادی2025-10-16T21:31:24+00:00اکتبر 16th, 2025|بدون ديدگاه
چرا بعضی ها از صمیمیت فرار می کنند؟ آشنایی با سبک دلبستگی اجتنابی یکی از الگوهای رفتاری که ریشه در دوران اولیه زندگی دارد، سبک دلبستگی اجتنابی است. شیوه ای که افراد برای برقراری [...]
تاثیر بخشش خیانت بر سلامت روان و روابط عاطفی
amini2025-08-25T16:04:14+00:00آگوست 21st, 2025|بدون ديدگاه
آیا می توان خیانت را بخشید؟ نگاهی روان شناسانه به بخشش خیانت مواجهه با خیانت در یک رابطه عاطفی می تواند یکی از سنگین ترین و پیچیده ترین تجربه های زندگی باشد. وقتی اعتماد [...]
بازدید روزانه : 3ثبت قرار ملاقات
شما میتوانید از طریق این دکمه، جلسه مشاوره تنظیم نمایید…
ایجاد قرار ملاقات amini2025-08-24T23:11:28+00:00آدرس کلینیک
Tehran Province, Tehran, Piroozi St, MFVR+298, Iranشعبه ۱:
شعبه پیروزی
تهران، خیابان پیروزی، ابتدای بلوار ابوذر، پلاک 1278، طبقه 3 – واحد 7
تماس با ما
شنبه تا چهارشنبه: ساعت 9 الی ۲۱
شماره تماس یپروزی:
۰۲۱۷۷۴۳۱۶۴۹
شماره تماس قیطریه: 02126456903
شعبه ۲:
شعبه قیطریه
بلوار اندرزگو، بین بلوار کاوه و بلوار قیطریه، روبهروی مسجد مفتخر پلاک ۱۳۴، طبقه دوم، واحد ۳
کلینیک پیروزی همیشه کنار شماست تا به رشد و سلامت روانی خود دست یابید…
درباره ما
کلینیک پیروزی، مرکزی است که به رشد شخصی و توسعه فردی اختصاص دارد و روانشناسان ماهر در اینجا نقش بسیار مهمی ایفا میکنند. این حوزه به تربیت افراد برای رسیدن به اهداف و پیروزی در زندگی اختصاص دارد. روانشناسان ما با استفاده از تکنیکهای روانی مدرن و تجارب خود، به ارائه راهکارهایی برای مشکلات روحی و اجتماعی مراجعه کنندگان میپردازند.
خدمات ما
خدمات ما
کلینیک پیروزی
© کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به کلینیک پیروزی میباشد.
