برای دریافت نوبت با شماره 66565325(021) تماس بگیرید.

اختلال خواندن | علل، نشانه‌ها و درمان‌های نوین در کلینیک نورالی

بیماری‌ها و اختلالات
»
اختلال خواندن
»
اختلال خواندن | علل، نشانه‌ها و درمان‌های نوین در کلینیک نورالی

نویسنده: مصطفی عسگری‌نژاد
دسته‌بندی: اختلال خواندن

عناوین اصلی این محتوا

توانایی خواندن، سنگ بنای آموزش و تعامل موفق در دنیای امروز است، اما برخی افراد در مسیر یادگیری این مهارت حیاتی با موانع جدی روبه‌رو می‌شوند. این چالش، که اغلب به عنوان اختلال خواندن (Dyslexia) شناخته می‌شود، یک تفاوت عصبی رشدی است که بر پردازش زبان تاثیر می‌گذارد و نباید آن را با تنبلی یا کمبود هوش اشتباه گرفت. شناخت به موقع و اقدام درمانی صحیح برای مقابله با اختلال خواندن، کلید دستیابی افراد به پتانسیل کامل فرد در مدرسه، محل کار و زندگی روزمره است.

منظور از اختلال خواندن چیست؟

اختلال خواندن یک ناتوانی یادگیری خاص (Specific Learning Disability) است که ریشه در عملکرد مغز دارد و اساسا بر توانایی فرد در رمزگشایی کلمات تاثیر می‌گذارد. تحقیقات نشان می‌دهد که این اختلال بیشتر به دلیل تفاوت در نحوه پردازش فونولوژیک (Phonological Processing) در قشر مغز رخ می‌دهد. به عبارت ساده‌تر، مغز در برقراری ارتباط بین حروف نوشتاری (گرافیم‌ها) و صدای متناظر آن‌ها (فونِم‌ها) دچار مشکل می‌شود. این تفاوت در ناحیه‌ای از مغز که مسئول تبدیل زبان دیداری به زبان شنیداری است (مانند ناحیه وِرنیکه)، باعث می‌شود یادگیری خواندن یک چالش جدی باشد.

مهم‌ترین نشانه‌های اختلال خواندن

تشخیص زودهنگام اختلال خواندن می‌تواند تاثیر چشمگیری بر موفقیت تحصیلی و اعتماد به نفس فرد داشته باشد. نشانه‌های این وضعیت در سنین مختلف و در افراد گوناگون به شکل‌های متفاوتی بروز می‌کند. با وجود اینکه هیچ دو فردی تجربه کاملا یکسانی از این اختلال ندارند، برخی الگوهای رفتاری و شناختی مشترک وجود دارد که والدین و مربیان باید به آن‌ها توجه کنند. در ادامه به سه مورد از بارزترین این نشانه‌ها می‌پردازیم که می‌تواند به شما در شناسایی بهتر این چالش کمک کند.

مشکلات در تشخیص آواها و حروف

یکی از اصلی‌ترین مشکلات افراد مبتلا، دشواری در آگاهی واج‌شناختی (Phonological Awareness) است، به این معنی که نمی‌توانند آواهای کوچک سازنده کلمات را شناسایی و دستکاری کنند. آن‌ها در تفکیک کلمات شبیه به هم (مثل “در” و “بر”) یا ترکیب صداها برای ساختن یک کلمه مشکل دارند. گاهی این چالش با وضعیت‌هایی مانند کمبود توجه یا حتی بیش فعالی (ADHD) همراه می‌شود که تشخیص را سخت‌تر می‌کند، اما تمرکز اصلی این افراد، بر عدم توانایی در تبدیل نمادهای دیداری به زبان صوتی است.

علائم این بخش شامل این موارد است:

دشواری در قافیه‌سازی: ناتوانی در تشخیص یا ساختن کلماتی که دارای آوای یکسان هستند
جابه‌جایی صداها: مخلوط کردن ترتیب آواها در کلمات (مانند گفتن “لِپ” به جای “پل”)

کُندی و خطاهای زیاد در روخوانی متن

روخوانی برای این افراد اغلب با سرعت بسیار پایین، مکث‌های مکرر و خطاهای فراوان همراه است، که نشان‌دهنده تلاش شدید مغز برای رمزگشایی هر کلمه به جای خواندن روان است. این وضعیت خواندن آهسته و پرزحمت (Dysfluent Reading) نامیده می‌شود که باعث خستگی سریع خواننده شده و به‌طور مستقیم بر درک مطلب تاثیر می‌گذارد. اگر کودک شما در خواندن متون طولانی دچار اضطراب شدید می‌شود یا دائم کلمات را حدس می‌زند، احتمال وجود اختلال خواندن را جدی بگیرید.

دشواری در املا و نوشتن کلمات

مشکلات املایی (Spelling Difficulties) و نارسایی نوشتن، که گاهی دیسگرافیا (Dysgraphia) نامیده می‌شود، با اختلال خواندن همبستگی بالایی دارد. این افراد در به خاطر سپردن توالی حروف و همچنین بازتولید آن‌ها هنگام نوشتن مشکل دارند. آن‌ها اغلب در املای کلمات رایج اشتباه می‌کنند، حروف را حذف یا جابه‌جا می‌کنند، یا از فونتیک کلمات برای نوشتن استفاده می‌نمایند. این چالش می‌تواند در بزرگسالی نیز ادامه پیدا کند و عملکرد تحصیلی و شغلی را تحت تاثیر قرار دهد.

نشانه‌های این چالش عبارتند از:

نوشتن برعکس حروف: نوشتن “ب” به جای “د” یا برعکس کردن برخی اعداد
خطای دیداری: ناتوانی در تشخیص اشتباهات املایی رایج خود پس از نوشتن متن

روش‌های پیشرفته و کلیدی برای درمان اختلال خواندن

خوشبختانه با پیشرفت‌های چشمگیر در حوزه نوروساینس (Neuroscience)، امروزه روش‌های درمانی متعددی برای کمک به افراد دارای اختلال خواندن وجود دارد که فراتر از مداخلات آموزشی سنتی عمل می‌کنند. هدف اصلی این روش‌ها، تغییر الگوهای ناسالم مغزی و تقویت مسیرهای عصبی مسئول خواندن و تمرکز است. در ادامه به چهار مورد از کاربردی‌ترین درمان‌های تخصصی می‌پردازیم که می‌تواند برای کاهش علائم اختلال یادگیری موثر باشد.

نوروفیدبک (Neurofeedback) برای بهبود تمرکز

نوروفیدبک یک روش آموزش مغزی است که به فرد می‌آموزد فعالیت الکتریکی مغز (Brain Activity) خود را تنظیم کند. در درمان اختلال خواندن، این روش بر تقویت امواج مغزی مرتبط با تمرکز پایدار و پردازش اطلاعات متمرکز است. از آنجایی که اغلب این افراد در حفظ توجه و تمرکز برای مدت طولانی (به ویژه هنگام خواندن) مشکل دارند و گاهی علائمی مشابه بیش فعالی نشان می‌دهند، نوروفیدبک می‌تواند به بهبود عملکردهای اجرایی مغز و در نتیجه افزایش سرعت و دقت خواندن کمک کند.

رفتار درمانی شناختی (CBT Therapy) و مدیریت استرس

اختلال خواندن می‌تواند منجر به سرخوردگی، اضطراب و کاهش شدید اعتماد به نفس (Low Self-Esteem) شود، خصوصا زمانی که فرد با همسالان خود در محیط آموزشی مقایسه می‌شود. رفتار درمانی شناختی یا CBT یک رویکرد روان‌درمانی است که به افراد کمک می‌کند الگوهای فکری منفی خود را شناسایی و تغییر دهند. این درمان برای مدیریت اضطراب عملکرد (Performance Anxiety) ناشی از خواندن و تقویت مکانیسم‌های مقابله‌ای (Coping Mechanisms) در برابر چالش‌های روزمره بسیار مفید است.

تحریک مغناطیسی مغز (rTMS)

تحریک مغناطیسی مغز تکرارشونده (Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation) یا rTMS یک روش غیرتهاجمی است که از میدان‌های مغناطیسی برای تحریک هدفمند سلول‌های عصبی (Neural Cells) در نواحی خاص مغز استفاده می‌کند. در مورد اختلال خواندن، این روش می‌تواند برای تنظیم فعالیت قشر گیجگاهی (Temporal Lobe) و مناطق فرونتال (Frontal Regions) که در پردازش زبان و ارتباط فونولوژیک نقش دارند، به کار رود. rTMS می‌تواند به افزایش انعطاف‌پذیری عصبی (Neuroplasticity) و بازسازی مسیرهای مغزی آسیب‌دیده کمک نماید.

بیوفیدبک (Biofeedback)

بیوفیدبک یک روش درمانی است که به فرد امکان می‌دهد عملکردهای فیزیولوژیکی بدن مانند ضربان قلب، تنش عضلانی یا دمای پوست را که معمولا ناخودآگاه هستند، کنترل کند. از آنجایی که استرس و اضطراب ناشی از اختلال خواندن می‌تواند باعث برانگیختگی بیش از حد سیستم عصبی (Over-arousal) شود، بیوفیدبک کمک می‌کند تا فرد یاد بگیرد چگونه با کاهش تنش فیزیکی، آرامش بیشتری هنگام مواجهه با وظایف خواندن داشته باشد. این روش به ویژه برای کنترل پاسخ‌های استرسی که می‌تواند شبیه علائم بیش فعالی بروز کند، موثر است.

درمان اختلال خواندن در کلینیک نورالی

اختلال خواندن یک نقص شخصیتی نیست، بلکه یک چالش نوروبیولوژیکی می‌باشد که با ابزارهای علمی و تخصصی قابل مدیریت و بهبود است. با ترکیب درمان‌های آموزشی، شناختی و نوروتراپی می‌توان مسیرهای عصبی را بازنویسی کرد و قابلیت‌های فرد را برای مقابله با این اختلال به‌شدت تقویت نمود. کلینیک مغز و اعصاب نورالی با بهره‌گیری از به‌روزترین تکنولوژی‌های تشخیصی و درمانی آماده ارائه خدمات به شما عزیزان است. اگر شما یا عزیزانتان با چالش‌های یادگیری یا علائم اختلال خواندن روبرو هستید، وقت را از دست ندهید و برای ارزیابی دقیق و تدوین یک برنامه درمانی شخصی‌سازی‌شده با ما تماس بگیرید.