نگاهی به عملکرد دستگاه rTMS و روش تحریک مغناطیسی مغز
دکتر ملیکا اکبری مهر
تهرانمتخصص مغز و اعصاب و متخصص مغز و اعصاب
درمان اختلالات عصبی پیچیده همیشه یکی از چالش های اصلی علم پزشکی بوده است. در این میان رویکردهای جدید و غیرتهاجمی توانسته افق های جدیدی را در مسیر بهبودی بیماران بگشاید. دستگاه rTMS به عنوان یکی از پیشرفته ترین فناوری ها در زمینه علوم اعصاب، به تنظیم فعالیت نواحی خاصی از مغز با استفاده از پالس های مغناطیسی کمک می کند. درک صحیح از عملکرد این فناوری پیشرفته اولین گام برای بهره مندی از مزایای درمانی آن است و دستگاه rTMS را به گزینه ای امیدوارکننده برای بسیاری از بیماران تبدیل کرده است.
دستگاه RTMS چیست و چگونه کار می کند؟
تحریک مغناطیسی مغز یا rTMS (تحریک مغناطیسی ترانس کرانیال تکراری) یک روش درمانی پیشرفته است که بر فعالیت الکتریکی سلول های عصبی بدون نیاز به جراحی یا بیهوشی تأثیر می گذارد. اساس این فناوری تولید میدان های مغناطیسی متمرکز و ارسال آنها به مناطق خاصی از قشر مغز است. این فرآیند به بهبود یا تعدیل عملکرد شبکه های عصبی درگیر در بیماری های مختلف مانند افسردگی، اضطراب و وسواس کمک می کند. در ادامه به بررسی بیشتر جنبه های مختلف این فناوری می پردازیم.
مکانیسم تحریک مغناطیسی مغز
عملکرد این فناوری بر اساس قانون القای الکترومغناطیسی فارادی است. در این روش یک سیم پیچ بر روی سر بیمار قرار می گیرد و پالس های مغناطیسی کوتاهی تولید می کند. این پالس ها بدون مانع از جمجمه عبور می کنند و جریان الکتریکی ضعیفی را در سلول های عصبی (نورون ها) در ناحیه مورد نظر القا می کنند. این جریان الکتریکی باعث دپلاریزاسیون یا هیپرپلاریزه شدن نورون ها و در نتیجه افزایش یا کاهش فعالیت آن ها می شود که به آن neuromodulation می گویند.
تفاوت بین rTMS و سایر روش های درمانی
برخلاف روشهایی مانند الکتروشوک درمانی (ECT) که نیاز به بیهوشی عمومی دارد و کل مغز را تحت تأثیر قرار میدهد، دستگاه rTMS کاملاً غیرتهاجمی است و تنها ناحیه خاصی از مغز را به صورت متمرکز هدف قرار میدهد. همچنین در مقایسه با درمان دارویی، این روش عوارض سیستمیک مانند مشکلات گوارشی یا افزایش وزن ندارد. بیمار در طول جلسه درمان کاملاً بیدار است و می تواند بلافاصله پس از جلسه به فعالیت های روزانه خود بازگردد.برنامه های اصلی دستگاه RTMS
این فناوری جدید و غیرتهاجمی، با هدف قرار دادن دقیق مدارهای مغزی، برای درمان طیف وسیعی از اختلالات عصبی و روانپزشکی، بهویژه در مواردی که به درمانهای دارویی مرسوم پاسخ خوبی ندادهاند، تأیید شده و مورد استفاده قرار گرفته است.
مهم ترین کاربردهای درمانی آن شامل موارد زیر است:
- درمان افسردگی اساسی:به ویژه در بیمارانی که به داروهای ضد افسردگی مقاوم هستند
- کنترل علائم اختلال وسواس فکری اجباری (OCD): با هدف قرار دادن مدارهای مغزی مرتبط
- توانبخشی پس از سکته: برای بهبود عملکرد حرکتی و کاهش اسپاسم عضلانی
ایمنی و موارد منع درمان rTMS
ایمنی روش بالا است، اما RTMS برای همه افراد مناسب نیست. وجود هر گونه قطعات فلزی غیر قابل جابجایی در سر یا گردن، مانند گیره های آنوریسم یا کاشت حلزون، یک منع قطعی است. همچنین افرادی که سابقه تشنج یا صرع دارند حتما این موضوع را به پزشک خود اطلاع دهند. ارزیابی دقیق توسط متخصص قبل از شروع درمان، سلامت و ایمنی کامل بیمار را در طول فرآیند تضمین می کند.
روند درمان با RTMS چگونه است؟
روند درمان با این روش کاملاً ساختار یافته و بر اساس نیاز هر فرد طراحی شده است. این روند از ارزیابی های اولیه شروع شده و تا پایان جلسات درمانی زیر نظر دقیق متخصص ادامه می یابد. موفقیت درمان به شدت به تشخیص صحیح، تعیین دقیق ناحیه مورد نظر و تنظیم پروتکل درمانی مناسب بستگی دارد. در ادامه مراحل مختلف این فرآیند درمانی را بررسی می کنیم تا تصویر واضح تری از آن به دست آوریم.
مراحل قبل از شروع درمان
اولین قدم مراجعه به متخصص مغز و اعصاب برای ارزیابی دقیق بالینی است. در طول این جلسه، پزشک سابقه پزشکی شما را بررسی می کند و در صورت لزوم، تصویربرداری عملکردی مانند الکتروانسفالوگرام (QEEG) را تجویز می کند. نقشه مغز به متخصص کمک می کند تا الگوی فعالیت الکتریکی مغز شما را تجزیه و تحلیل کند و ناحیه دقیقی از مغز را که باید با دقت بالا تحریک شود مشخص کند. پس از آن، پروتکل درمانی خاص شما طراحی خواهد شد.
تجربه یک جلسه درمانی با RTMS
در طول جلسه، روی یک صندلی راحت می نشینید و متخصص سیم پیچ دستگاه را روی ناحیه خاصی از سر شما قرار می دهد. با شروع درمان، پالس های مغناطیسی ارسال می شود و ممکن است ضربان ملایم و ریتمیک یا صدای کلیک را روی پوست سر خود احساس کنید. هر جلسه معمولا بین 20 تا 40 دقیقه طول می کشد و در این مدت شما کاملا بیدار و هوشیار هستید. درمان RTMS دردناک نیست و به خوبی توسط بیماران تحمل می شود.
نکات مهم بعد از جلسات درمانی
برای دستیابی به بهترین نتیجه درمانی و تضمین ایمنی، رعایت نکاتی بعد از هر جلسه ضروری است. پیگیری منظم و همکاری با تیم درمان در یک مرکز rtms در تهران که معتبر باشد، نقش اساسی در موفقیت درمان دارد.
این نکات مهم عبارتند از:
- عوارض جانبی را گزارش دهید: عوارض جانبی معمولاً خفیف و موقتی هستند اما باید به متخصص گزارش شوند
- رعایت برنامه درمانی: برای تکمیل دوره درمانی، حضور منظم در تمام جلسات برنامه ریزی شده الزامی است
- ادامه درمان های دیگر: عدم قطع دارو یا سایر روش های درمانی بدون مشورت با پزشک معالج
تعداد و فواصل جلسات درمانی
درمان با این روش معمولاً یک فرآیند دوره ای است و در یک جلسه خلاصه نمی شود. یک دوره استاندارد اغلب شامل جلسات روزانه (پنج روز در هفته) بین چهار تا شش هفته است. البته تعداد دقیق جلسات و فواصل آنها به نوع اختلال، شدت بیماری و پاسخ فردی بیمار به درمان بستگی دارد. پس از ارزیابی های اولیه، پزشک متخصص یک برنامه درمانی کاملا شخصی برای هر بیمار طراحی می کند.
کلینیک مغز و اعصاب; آخرین مرحله در مسیر بهبود با rTMS
دستگاه rTMS ابزاری قدرتمند و دقیق برای تعدیل فعالیت مغز و درمان اختلالات مقاوم است که می تواند کیفیت زندگی را بدون عوارض جانبی شدید داروها به میزان قابل توجهی بهبود بخشد. اما اثربخشی این درمان به تخصص تیم درمان و کیفیت تجهیزات بستگی دارد. کلینیک مغز و اعصاب نورعلی با بهره گیری از متخصصین مجرب در بخش های علوم اعصاب، مغز و اعصاب و روانشناسی و همچنین با استفاده از جدیدترین دستگاه ها آماده ارائه خدمات تشخیصی و درمانی مبتنی بر rTMS، نقشه برداری مغز و نوروفیدبک می باشد.
سؤالات متداول
آیا درمان با RTMS دردناک است؟
نه، این روش دردناک نیست. بیماران فقط ضربه ملایمی را روی پوست سر خود احساس می کنند که به سرعت به آن عادت می کنند.
هزینه هر جلسه درمان RTMS چقدر است؟
هزینه به پروتکل درمان و تعداد جلسات مورد نیاز بستگی دارد. برای اطلاع دقیق از هزینه ها بهتر است با کلینیک تماس بگیرید.
آیا درمان rTMS عوارض جانبی دارد؟
شایع ترین عارضه سردرد خفیف و موقت بعد از جلسه است. عوارض جدی تری مانند تشنج بسیار نادر هستند و با ارزیابی اولیه دقیق قابل پیشگیری هستند.
