بزاق مایعی کلیدی در دهان است که با آنزیم‌ها و ترکیبات محافظ خود هضم اولیه غذا را آسان‌تر کرده، مینای دندان را تقویت می‌کند و تعادل pH محیط دهان را حفظ می‌کند. هر گونه کاهش در ترشح بزاق می‌تواند به خشکی دهان، افزایش پوسیدگی و مشکلات لثه منجر شود. در ادامه نقش بزاق در سلامت دهان و روش افزایش آن را بررسی می‌کنیم. **ترکیب بزاق** بزاق عمدتاً از آب تشکیل شده اما حاوی مواد زیر نیز هست: - الکترولیت‌هایی مانند سدیم، پتاسیم، کلسیم و منیزیم - آنزیم‌های آمیلاز و لیزوزیم که در هضم کربوهیدرات‌ها و ضدعفونی باکتری‌ها نقش دارند - موکوپروتئین‌ها که به مرطوب نگه‌داشتن سطح دهان کمک می‌کنند - عوامل ضد میکروبی و آنتی‌بادی‌هایی مانند ایمنوگلوبولین A برای مقابله با عوامل بیماری‌زا **وظایف اصلی بزاق** وظیفه اصلی بزاق ترشح آنزیم آمیلاز برای هضم اولیه نشاسته در دهان است. بزاق لایه محافظی روی مینای دندان ایجاد می‌کند که از اسیدها و باکتری‌های پوسیدگی‌زا جلوگیری می‌کند. این ماده به مرطوب نگه‌داشتن مخاط دهان و زبان کمک کرده و از خشکی و تحریکات ناشی از اصطکاک جلوگیری می‌کند. تنظیم پی‌اچ محیط دهان توسط یون‌های بافر کننده بزاق، یکی از کلیدهای حفظ تعادل اسید و باز و جلوگیری از تحلیل مینا است. **اهمیت در پیشگیری از بیماری‌های دهان** ترشح کافی بزاق عامل مهمی در پیشگیری از بیماری‌های زیر است: - پوسیدگی دندان که با شست‌وشوی باکتری‌ها و خنثی‌سازی اسیدها کاهش می‌یابد - التهاب و خونریزی لثه که با تسهیل پاک‌سازی پلاک‌های میکروبی کمتر اتفاق می‌افتد - برفک دهانی که با حضور عوامل ضدعفونی‌کننده بزاق کمتر رشد می‌کند - بوی بد دهان که با رقیق کردن ترکیبات بویای تولیدشده توسط باکتری‌ها کاهش می‌یابد **عوامل موثر بر کاهش ترشح بزاق** ۱. کم‌آبی بدن ناشی از مصرف ناکافی مایعات یا تعریق زیاد. ۲. برخی داروها مانند آنتی‌هیستامین‌ها، ضدافسردگی‌ها و داروهای ضد پرفشاری خون. ۳. بیماری‌های مزمن مثل سندرم شوگرن، دیابت و بیماری‌های خودایمنی. ۴. افزایش سن که به‌طور طبیعی میزان ترشح غدد بزاقی را کاهش می‌دهد. ۵. استرس و اضطراب که با تحریک سیستم عصبی سمپاتیک تولید بزاق را متوقف می‌کند. **روش‌های افزایش ترشح بزاق** ### **۱. هیدراتاسیون مناسب** نوشیدن دست‌کم ۸ لیوان آب در روز نخستین قدم برای حفظ تولید کافی بزاق است. مصرف آب‌های معدنی حاوی الکترولیت به حفظ تعادل یونی بزاق نیز کمک می‌کند. همچنین **تاثیر آب بر پوسیدگی دندان** را باید جدی گرفت. ### **۲. تحریک مکانیکی با جویدن** جویدن آدامس بدون قند یا استفاده از نبات‌های کم‌شکر باعث تحریک غدد بزاقی و افزایش جریان بزاق می‌شود. پیشنهاد می‌شود آدامس‌های حاوی زایلیتول انتخاب کنید که علاوه بر تحریک بزاق، از پوسیدگی دندان نیز پیشگیری می‌کنند. ### **۳. استفاده از غذاها و نوشیدنی‌های تحریک‌کننده** لیمو، پرتقال، نارنج و سایر مرکبات کم‌شیرین ترشح بزاق را تحریک می‌کنند. نوشیدنی‌های گرم و ملایم مثل دمنوش زنجبیل یا نعناع با تحریک آزادسازی بزاق همراه هستند. ### **۴. ماساژ غدد بزاقی** با استفاده از نوک انگشتان می‌توانید محل غدد پاروتید (در کنار گوش) و غدد زیرلوزی (در کف دهان) را به‌آرامی ماساژ دهید. این کار به افزایش جریان خون در ناحیه و ترشح بیشتر بزاق کمک می‌کند. ### **۵. تنظیم داروها و مراجعه به پزشک** اگر داروهایی مصرف می‌کنید که عامل خشکی دهان هستند، با پزشک درباره تعدیل دوز یا جایگزینی آن دارو مشورت کنید. در موارد شدید ممکن است پزشک داروهای محرک ترشح بزاق مثل فروزمایستین را تجویز کند. ### **۶. تمرینات تنفسی و مدیریت استرس** تنفس عمیق و منظم، مدیتیشن و یوگا با کاهش سطح استرس سمپاتیکی در بدن ترشح بزاق را تسهیل می‌کنند. استفاده از تکنیک‌های آرام‌سازی قبل از وعده‌های غذایی نیز مؤثر است. ### **۷. مکمل‌ها و تغذیه** مصرف مکمل‌های ویتامین B و ویتامین C می‌تواند سلامت غدد بزاقی را بهبود دهد. مواد مغذی لازم مانند روی و سلنیوم در غذاهایی مثل ماهی، غلات سبوس‌دار و حبوبات به ترشح بهتر بزاق کمک می‌کنند. همچنین این را بدانید** کمبود ویتامین D و کلسیم بر استحکام دندان** تاثیر گذار است. ### **سخن پایانی** بزاق فراتر از یک مایع ساده هضم‌کننده غذا است. این مایع خودجوش محافظ طبیعی دهان بوده و از دندان‌ها، لثه و مخاط دهان در برابر تهدیدات خارجی دفاع می‌کند. توجه به هیدراتاسیون، رعایت سبک زندگی کم‌استرس و تغییرات کوچک در رژیم غذایی می‌تواند به‌سادگی ترشح بزاق را افزایش دهد و از مشکلات دهانی پیشگیری کند. ### **