زخم پای دیابتی یکی از مهم ترین عوارض دیابت است که معمولاً با مشکلات کوچک و بدون درد شروع می شود و در صورت عدم تشخیص به موقع می تواند منجر به عفونت و حتی قطع عضو شود. خوشبختانه با چند عادت ساده می توان از اکثر موارد پیشگیری کرد. مانند چک کردن روزانه پاها، انتخاب کفش مناسب و کنترل منظم قند خون. مراقبت از پاها قرار نیست سخت یا پیچیده باشد، فقط نیاز به پشتکار و توجه دارد. در این مقاله از پزشکتان همراه شما هستیم تا به تفصیل موضوع پیشگیری از زخم پای دیابتی را بررسی کنیم.
انجام مراقبتهای روزانه ساده از پا میتواند نقش مهمی در پیشگیری از زخم پای دیابتی داشته باشد. از جمله چک روزانه پا، شستشو و خشک کردن مناسب و برخی مراقبت از پوست. این چک لیست کوتاه اساسی ترین و مهم ترین دفاع در برابر زخم پای دیابتی در مراحل اولیه است. در ادامه، هر مرحله را با جزئیات بیشتر و مرحله به مرحله توضیح خواهیم داد.
معاینه و مشاهده منظم پاها
شستن و خشک کردن صحیح پاها
مراقبت از پوست پا
کفش و جوراب مناسب
مدیریت مشکلات میخچه، میخچه و ناخن
جلوگیری از سوختگی و صدمات جزئی
کنترل قند خون
کنترل فشار خون و چربی و ترک سیگار
معاینه های دوره ای پا
یک برنامه ساده 5 دقیقه ای پا می تواند نقش مهمی در پیشگیری از ابتلا به دیابت داشته باشد. از جمله چک روزانه پا، شستشو و خشک کردن مناسب و کمی مراقبت از پوست.
1. نگاه دقیق به پا و لمس آن
اولین و مهمترین قدم در پیشگیری از زخم پای دیابتی، دیدن و لمس پاهایتان است. بسیاری از بیماران دیابتی به دلیل نوروپاتی دیابتی به خوبی احساس درد یا گرما و سرما نمی کنند. همین مسئله باعث میشود که یک بریدگی کوچک یا تاول برای روزها مورد توجه قرار نگیرد.
هر روز، ترجیحاً شبها قبل از خواب، با دقت به کف پا، بین انگشتان پا، پاشنه پا و پهلوها نگاه کنید. اگر خم شدن سخت است، از آینه استفاده کنید یا از یکی از اعضای خانواده بخواهید که به شما کمک کند. به دنبال قرمزی، ترک خوردگی، تاول، تغییر رنگ یا ترشح باشید. پس از نگاه کردن، پا را لمس کنید. سرمای غیرمعمول، گرمای بیش از حد یا سفتی در برخی نقاط می تواند نشانه مشکل باشد. این تماس ساده یکی از موثرترین راهها برای پیشگیری از زخم پای دیابتی است.
2. پاهای خود را به درستی بشویید و خشک کنید
شستن پاها باید بخشی از برنامه روزانه شما باشد، اما نه بیش از حد یا نادرست. پاهای خود را با آب ولرم و مواد شوینده ملایم بشویید. آب داغ می تواند باعث سوختگی شود، به خصوص اگر احساس در پاهای شما کاهش یابد. زمان شستشو باید کوتاه باشد و از خیساندن طولانی مدت پا خودداری کنید زیرا باعث ضعیف شدن پوست می شود.
بعد از شستن، پا را به آرامی با یک حوله نرم، به خصوص بین انگشتان پا خشک کنید. رطوبت باقی مانده بین انگشتان، محیط مناسبی را برای عفونت ایجاد می کند. به یاد داشته باشید که پیشگیری از زخم پای دیابتی نه تنها به تمیزی مربوط می شود، بلکه به انجام صحیح این موارد ساده نیز بستگی دارد.
3. مراقبت از پوست پا
پوست خشک و ترک خورده یکی از دروازه های اصلی عفونت است. استفاده منظم از کرم مرطوب کننده پا نقش مهمی در پیشگیری از زخم پای دیابتی دارد. بهترین زمان استفاده از کرم بعد از شستن و خشک کردن پا می باشد. کرم را روی کف پا، پاشنه و انگشتان پا بمالید، اما کرم را بین انگشتان پا نزنید.
رطوبت در این ناحیه می تواند خطر قارچ و عفونت را افزایش دهد. اگر ترک های عمیق یا دردناک دارید، حتما با پزشک یا پرستار زخم مشورت کنید. مراقبت از زخم پای دیابتی یا پوست پا قبل از اینکه آسیب ببیند ممکن است ساده به نظر برسد، اما این نکته کوچک می تواند تفاوت بزرگی در پیشگیری از زخم پای دیابتی ایجاد کند.
متن انگلیسی: برای محافظت از پاهای خود، یک فرد مبتلا به دیابت نباید با پای برهنه راه برود، با جوراب بدون کفش راه نرود و با دمپایی با کف نازک چه در خانه یا بیرون راه نرود. این همچنین شامل هر نوع کفش باز دیگری می شود که خطر آسیب مستقیم پوست توسط یک جسم خارجی را افزایش می دهد. ترجمه فارسی: برای محافظت از پا، فرد دیابتی هرگز نباید با پای برهنه راه برود، با جوراب بدون کفش راه برود و دمپایی نازک بپوشد. چه در داخل و چه در خارج از منزل. هر نوع کفش دم باز یا هر چیزی که اجازه می دهد جسم خارجی مستقیماً با پوست تماس پیدا کند، خطر آسیب دیدگی و جای زخم را افزایش می دهد و باید از آن اجتناب کرد. noopener">iwgdfguidelines
کفش و جوراب مناسب برای پیشگیری از زخم پای دیابتی
انتخاب کفش نامناسب یکی از شایع ترین علل زخم پای دیابتی است. کفش های تنگ، باریک یا سفت می توانند بدون اینکه مردم متوجه شوند باعث ایجاد فشار و زخم شوند. کفش مناسب باید اندازه دقیق پا، پنجه پهن و کفی نرم داشته باشد. قبل از پوشیدن کفش، داخل آن را بررسی کنید.
وجود سنگریزه، کف تاشو یا اجسام خارجی میتواند باعث آسیب جدی شود. این عادت ساده بخش مهمی از پیشگیری از زخم پای دیابتی است. جوراب هم مهم نیست. جوراب های نخی یا دیابتی، بدون درز و تنگ، بهترین انتخاب هستند. هر روز جوراب را عوض کنید و از پوشیدن جوراب خیس خودداری کنید.
متن انگلیسی: متخصصین پا توصیه میکنند که جورابهای تمیز و خشکی را بپوشید که نوارهای کشسانی تنگ نداشته باشند، که ممکن است جریان خون را در پا محدود کند. پزشکان به افراد مبتلا به دیابت توصیه میکنند که از راه رفتن با پای برهنه و پوشیدن صندل، که پاهای شما را در معرض ترکش، بتن یا شن قرار میدهد که ممکن است پا را خراش یا تحریک کند، خودداری کنند. همچنین بهتر است پابرهنه راه نروید و صندل باز نپوشید، زیرا پا در تماس با اجسام کوچک، ماسه یا سطوح سخت آسیب پذیر می شود و ممکن است خراشیده یا تحریک شود.
مدیریت مشکلات میخچه، میخچه و ناخن
پینه و میخچه اگرچه در نگاه اول بی ضرر به نظر می رسند، اما می توانند نقطه شروع زخم در بیماران دیابتی باشند. هرگز پینه یا ذرت را با تیغ، قیچی یا مواد شیمیایی جدا نکنید. این امر خطر زخم و عفونت را افزایش می دهد. ناخن ها را صاف و نه خیلی کوتاه نگه دارید. گوشه های ناخن را گرد نکنید تا در پوست فرو نرود.
اگر دید یا دست شما به اندازه کافی دقیق نیست، بهتر است این کار توسط متخصص انجام شود. مراقبت صحیح از ناخن ها و پینه ها بخش مهمی از پیشگیری از زخم پای دیابتی است که معمولا دست کم گرفته می شود.
پیشگیری از سوختگی و جراحات جزئی
افراد دیابتی به دلیل کاهش حس بیشتر مستعد سوختگی هستند. استفاده از بطری آب گرم، بخاری، بخاری یا حتی راه رفتن با پای برهنه روی زمین گرم می تواند خطرناک باشد و احتمال عفونت زخم پای دیابتی را افزایش دهد. از جوراب برای گرم کردن پاهای خود استفاده کنید، نه منبع حرارت مستقیم. همیشه کفش یا دمپایی مناسب در خانه و بیرون بپوشید تا از آسیب های جزئی جلوگیری شود. به یاد داشته باشید که هیچ آسیبی در دیابت کوچک نیست. پیشگیری از زخم پای دیابتی به معنای جدی گرفتن این جزئیات است.
کنترل پزشکی برای پیشگیری از زخم پای دیابتی
اساسی ترین بخش پیشگیری از زخم پای دیابتی، کنترل منظم پزشکی است. این به معنای مراقبت از قند خون، فشار خون، چربی و معاینات دوره ای پا است. اینها ممکن است ساده به نظر برسند، اما مستقیماً بر سلامت عروق، بهبود زخم و پیشگیری از عفونت تأثیر میگذارند. در ادامه هر قسمت را جداگانه و با جزئیات بیشتر توضیح خواهیم داد تا بتوانید به راحتی در زندگی روزمره خود از آن استفاده کنید.
1. کنترل قند خون
قند خون بالا روند بهبود زخم را مختل می کند و خطر عفونت را افزایش می دهد. کنترل منظم قند خون عامل اصلی پیشگیری از زخم پای دیابتی است. رعایت رژیم غذایی، مصرف منظم داروها و بررسی قند خون طبق توصیه پزشک نقش مستقیمی در سلامت پا دارد. هرچه قند خون پایدارتر باشد، وضعیت پوست و رگ های خونی پا بهتر است. بسیاری از زخم ها از پاها شروع نمی شوند، بلکه از قند کنترل نشده شروع می شوند.
حتی اگر هیچ علامتی ندارید، معاینات دوره ای پا توسط پزشک یا پرستار آموزش دیده ضروری است. این معاینات می توانند مشکلات پنهان را زود تشخیص دهند. در افراد دیابتی حداقل سالی یکبار معاینه کامل پا و در افراد پرخطر بیشتر اوقات ضروری است. تشخیص زودهنگام کلید اصلی پیشگیری از زخم پای دیابتی است.
اقدام پیشگیرانه
توضیح کوتاه روش پیگیری
معاینه روزانه پاها
هر روز پاها (کف پا، بین انگشتان، ترک خوردگی، قرمزی، ترک خوردگی، ترک خوردگی پاها، ترک خوردگی، ترک خوردگی پاها) را بررسی کنید. در صورت نیاز از آینه یا کمک دیگران استفاده کنید.
شستن و خشک کردن صحیح پاها
با آب ولرم و مواد شوینده ملایم، بدون خیساندن طولانی مدت بشویید. خشک کردن ملایم، به خصوص بین انگشتان پا
مرطوب کردن پوست سالم پا
استفاده روزانه از کرم مرطوب کننده در کف پا و پا. از گذاشتن کرم بین انگشتان پا خودداری کنید.
پوشیدن کفش مناسب
کفش های سایز، پنجه پهن، کفی نرم. قبل از پوشیدن کفش، داخل کفش را از نظر سنگریزه یا اشیاء خارجی بررسی کنید.
استفاده از جوراب مناسب
جوراب های نخی یا مخصوص دیابتی، بدون درز و کش سفت؛ تعویض روزانه و پرهیز از جوراب خیس
اجتناب از پابرهنه راه رفتن
حتی در منزل نیز باید از دمپایی یا کفش مناسب استفاده کرد. راه رفتن با پای برهنه ممنوع است
کنترل منظم قند خون
اندازه گیری طبق برنامه، استفاده منظم از داروها و رعایت رژیم غذایی برای حفظ قند خون ثابت
مدیریت ناخن ها، پینه ها و میخچه ها
نباید خیلی کوتاه و کوتاه باشد. میخچه و پینه فقط باید توسط متخصص برداشته شوند.
پیشگیری از سوختگی و آسیب
عدم استفاده از کیسه آب گرم، بخاری یا آب داغ. گرم کردن پاها فقط با جوراب
ویزیت دوره ای به پزشک
معاینه پا بر اساس نظر پزشک (حداقل سالی یک بار یا بیشتر در افراد در معرض خطر)
کنترل فشار خون و چربی خون
بهبود خون رسانی و اصلاح روش زندگی پا
ترک سیگار
برای کاهش آسیب عروقی و بهبود ترمیم بافت، سیگار را ترک کنید
در این جدول روش های مدیریت و پیشگیری از زخم پای دیابتی بررسی شده است.
پیشگیری از زخم پای دیابتی در افراد پرخطر
افرادی که سابقه زخم، قطع عضو، نوروپاتی شدید یا بیماری عروقی دارند در گروه پرخطر قرار دارند. این افراد باید مراقبت دقیق تری داشته باشند. برخی انواع زخم پای دیابتی خطرناکتر هستند. استفاده از کفش طبی، معاینات منظم تر و آموزش تخصصی مراقبت از پا برای این گروه ضروری است. کوچکترین تغییر در پا را باید جدی گرفت. در افراد پرخطر، پیشگیری از زخم پای دیابتی یک توصیه نیست، بلکه یک ضرورت روزانه است.
نتیجه گیری
پیشگیری از زخم پای دیابتی یک سری عادات ساده اما ثابت است. نگاه کردن، شستن، مرطوب کردن، انتخاب کفش مناسب و کنترل پزشکی با هم معنا دارند. بیشتر زخم ها به طور ناگهانی ایجاد نمی شوند. آنها نتیجه بی توجهی های کوچک و مکرر هستند. با آگاهی و مراقبت می توان تا حد زیادی از این عارضه پیشگیری کرد. پاها در دیابت نیاز به توجه بیشتری دارند. توجهی که می تواند کیفیت زندگی را حفظ کند.