فلج خواب چیست؟

فلج خواب پدیده ای است که در آن فرد از نظر ذهنی هوشیار و بیدار است، اما نمی تواند برای مدت کوتاهی حرکت کند یا صحبت کند. این حالت اغلب در زمان گذار بین خواب و بیداری رخ می دهد و ممکن است از چند ثانیه تا چند دقیقه طول بکشد. اگرچه فلج خواب یک تجربه ترسناک و آزاردهنده است، اما اغلب خطرناک نیست و به بدن آسیب نمی رساند.

از نظر تاریخی و فرهنگی، این تجربه در بسیاری از جوامع با افسانه ها و باورهای محلی توضیح داده شده است. مثلاً در فرهنگ ایرانی از فلج خواب به عنوان بختک یاد می شود و در بسیاری از فرهنگ های دیگر به عوامل اخروی مانند حمله موجودات اهریمنی یا جادو نسبت داده می شود. این در حالی است که از دیدگاه علم پزشکی فلج خواب یک پدیده نسبتاً شایع است و حدود 20 درصد از افراد حداقل یک بار در طول زندگی خود آن را تجربه می کنند. در خواب معمولی REM، مغز حالتی به نام «آتونی عضلانی» ایجاد می کند، به این معنی که ماهیچه های ارادی بدن به طور موقت فلج می شوند تا فرد نتواند حرکات رویاهای خود را در دنیای واقعی انجام دهد. فلج خواب زمانی رخ می دهد که آتونی پس از بیدار شدن ادامه یابد و فرد نتواند بدن خود را حرکت دهد در حالی که کاملاً از محیط اطراف خود آگاه است.

محققان این حالت خواب دارای ویژگی‌های آمیخته‌ای از حالت هشیاری و حالت هشیاری تلقی می‌شوند. در همان زمان در این شرایط با وجود فلج شدن بدن، مغز همچنان فعال است و می تواند تحت تاثیر تصاویر و تجربیات حسی دنیای رویا قرار گیرد. به همین دلیل بسیاری از افراد در هنگام فلج خواب دچار توهمات چندحسی واضح، واضح و گاه ترسناک می شوند.

تفاوت فلج خواب و کابوس با سایر اختلالات خواب

فلج خواب و کابوس دارای تفاوت های اساسی هستند که مهم ترین سطح هوشیاری رخ می دهد. کابوس ها رویاهای واضح و آزاردهنده ای هستند که در طول خواب REM و بیهوشی رخ می دهند. از سوی دیگر، فلج خواب حالتی مختلط است که در آن فرد از محیط واقعی آگاه است، اما همزمان تصاویر و تجربیاتی شبیه رویا را تجربه می کند. فلج خواب اغلب در ابتدای به خواب رفتن یا هنگام بیدار شدن از خواب رخ می دهد، در حالی که کابوس ها اغلب در ساعات پایانی شب رخ می دهند.

فلج خواب با خواب شفاف و برخی اختلالات خواب مانند نارکولپسی (اختلال خواب عصبی) متفاوت است. در خواب شفاف، شخص می داند که در حال دیدن خواب است و گاهی اوقات می تواند بر محتوای خواب تسلط نسبی داشته باشد، اما احساس ضعف جسمانی و فلج را تجربه نمی کند. فلج خواب ممکن است به عنوان یک پدیده مستقل رخ دهد، اما گاهی اوقات آن را یکی از علائم نارکولپسی می دانند. نارکولپسی یک اختلال عصبی است که در آن مغز قادر به تنظیم صحیح چرخه خواب و بیداری نیست. برخلاف فلج خواب ساده، نارکولپسی با خواب‌آلودگی شدید در طول روز و حملات ناگهانی خواب همراه است.

علائم و نشانه‌های فلج خواب

علائم و شاخص اصلی فلج خواب، آتونیا است که عبارت است از ناتوانی موقتی تنه، ناتوانی در تکلم یا حرکت دادن لب. در این شرایط، فرد کاملاً از محیط اطراف خود آگاه است و اغلب می تواند چشمان خود را حرکت دهد، اما سایر قسمت های بدن فرد احساس بی حرکتی یا "یخ زدگی" می کند. این تجربه اغلب با ترس شدید، هراس یا احساس درماندگی کامل همراه است.

در فلج خواب، توهماتی مانند وجود موجودی تهدید کننده یا شیطانی در اتاق، توهم فشار بر قفسه سینه همراه با احساس خفگی، یا توهم حرکت و تعادل مانند احساس شناور شدن یا ترک بدن فرد را آزار می دهد. البته این توهمات موقتی هستند و با نوع توهمات اختلالات روانی شدید مانند اسکیزوفرنی تفاوت دارند. همچنین، علائم فیزیکی دیگری مانند عرق کردن، سردرد، درد عضلانی و شنیدن صداهای غیرعادی مانند خش خش یا وزوز نیز ممکن است در هنگام فلج خواب رخ دهد.

فلج؟

علت دقیق فلج خواب هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما کمبود خواب و خواب نامنظم از مهم ترین عوامل خطر محسوب می شوند. افرادی مانند دانش‌آموزان، کارگران شیفت یا افرادی که دچار جت لگ هستند، بیشتر مستعد فلج خواب هستند، زیرا چرخه خواب و بیداری آنها به طور منظم مختل می‌شود. خوابیدن به پشت نیز می تواند احتمال فلج خواب را افزایش دهد. سایر عوامل موثر عبارتند از:

• سطح سلامت روان:استرس بالا، اضطراب، اختلال دوقطبی و اختلال استرس پس از سانحه به شدت با فلج خواب مرتبط هستند.
• بیماری های زمینه ای: مشکلاتی مانند آپنه انسدادی خواب و فشار خون بالا می توانند در ایجاد فلج خواب نقش داشته باشند. مصرف و برخی داروها مانند داروهای کنترل علائم ADHD می تواند باعث فلج خواب شود.
• ژنتیک: شواهدی وجود دارد که نشان می دهد فلج خواب ممکن است در خانواده ها ارثی باشد و یک عامل ژنتیکی داشته باشد.

اگر برای شناسایی علت دقیق فلج خواب نیاز به مشورت با یک متخصص دارید، به وب سایت DoctorDoctor مراجعه کنید. دکتر دکتر دسترسی به روانپزشک آنلاین و داروخانه آنلاین را برای شما فراهم کرده است تا بتوانید بدون اتلاف وقت از مجرب ترین متخصصان سلامت روان در ایران کمک بگیرید.

بیشترین عوارض خواب برای افراد چیست؟ فلج عوارض پزشکی جدی ندارد و اغلب بی ضرر است. با این حال، حدود 10 درصد از افرادی که به طور مکرر فلج خواب را تجربه می کنند، ممکن است اضطراب شدید قبل از خواب را تجربه کنند. ترس از فلج مکرر خواب می تواند باعث اجتناب از خواب شود و این موضوع منجر به کمبود خواب مزمن و بدتر شدن مشکل می شود.

چرخه نامناسب خواب باعث خواب آلودگی روزانه می شود و این جریان بر کار، مطالعه و زندگی اجتماعی فرد تأثیر می گذارد. همچنین، احساسات ناخوشایند تجربه شده در فلج شدید خواب ممکن است ادامه یابد و باعث ایجاد حالت های اضطراب و افسردگی در روز بعد شود. اگرچه فلج خواب به بدن آسیبی نمی رساند، اما اثر روانی آن می تواند کیفیت زندگی فرد را کاهش دهد و باعث بروز 25 علائم مهم افسردگی و به سایر انواع اختلالات روانی دامن می زند.

آیا فلج خواب خطرناک است؟

فلج خواب اغلب بی ضرر و بدون آسیب فیزیکی است. اگرچه تجربه عدم توانایی حرکت یا صحبت در هنگام بیداری ترسناک به نظر می رسد، از نظر پزشکی، فلج خواب فقط یک اختلال خواب است و یک اورژانس پزشکی محسوب نمی شود. بیشتر موارد فلج خواب از چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد و خود به خود از بین می‌رود، بدون عوارض فیزیکی طولانی‌مدت.

فلج خواب و مرگ، واقعیت یا افسانه

اینکه فلج خواب می‌تواند باعث مرگ شود، فقط یک افسانه است. مقالات پزشکی همیشه فلج خواب را یک پدیده بی ضرر ارزیابی کرده اند. با این حال، ترسناک بودن فلج خواب باعث شده است که بیش از 100 فرهنگ مختلف برای آن توضیحاتی اخروی مانند حمله شیاطین ایجاد کنند و آن را مرگبار و مرتبط با موجودات شیطانی بدانند.

علیرغم ترس شدید مردم و پیشینه خطای فرهنگی، هیچ مورد ثبت شده ای از مرگ مستقیماً از خود فلج خواب وجود ندارد. ترس از مرگ اغلب ناشی از توهم فشردگی قفسه سینه است که در آن فرد فشار زیادی را روی قفسه سینه خود احساس می کند یا در حال خفگی است. اگرچه این احساس واقعی و شدید است، اما دیافراگم همچنان در هنگام فلج خواب به طور طبیعی عمل می کند و هیچ مشکلی برای سلامتی ایجاد نمی کند.

درمان و پیشگیری از sleep فلج

فلج خواب اغلب با بهبود بهداشت خواب و داشتن یک سبک زندگی منظم برای تثبیت چرخه خواب مدیریت می شود. کارشناسان توصیه می کنند که بزرگسالان 7 تا 9 ساعت خواب باکیفیت در شبانه روز داشته باشند و حتی در تعطیلات آخر هفته زمان خواب و بیداری منظمی داشته باشند.

از دیگر روش های پیشگیری موثر می توان به اجتناب از خوابیدن به پشت، مدیریت استرس با تکنیک های تمرکز حواس، آرامش، و کاهش مصرف محرک هایی مانند کافئین، الکل و نیکوتین قبل از خواب اشاره کرد. همچنین، اگر فلج خواب رخ دهد، می توان با تمرکز بر حرکت آهسته بخشی از بدن، مانند انگشتان یا کف پا، بر احساس فلج خواب غلبه کرد.

برای افرادی که فلج خواب مکرر یا شدید را تجربه می کنند و از اضطراب قبل از خواب رنج می برند، مداخلات بالینی مانند درمان شناختی رفتاری (CBT) و مدیریت افکار منفی در مورد خواب می تواند کمک کننده باشد. در برخی موارد پزشکی، به‌ویژه زمانی که فلج خواب با سایر اختلالات خواب مرتبط است، پزشک ممکن است داروهای ضد افسردگی یا محرک‌ها را برای تنظیم چرخه REM و کاهش دفعات فلج خواب تجویز کند. بی حرکت شده این تجربه ترسناک، اما بی ضرر است و از نظر فیزیولوژیکی فقط یک اختلال در انتقال بین خواب REM و بیداری است. عواملی مانند کمبود خواب، استرس، خوابیدن به پشت و اختلالات زمینه ای خواب می توانند فلج خواب را تشدید کنند. رعایت بهداشت خواب، داشتن برنامه منظم، اجتناب از محرک ها و تکنیک های تمرکز حواس در بهبود این شرایط مفید است. اما اگر روش‌های اولیه برای شما کارساز نبود و به دنبال راه‌حل مؤثرتری هستید، همین حالا از گزینه دریافت نوبت دکتر حضوری یا آنلاین استفاده کنید و با بهترین و حرفه‌ای‌ترین متخصصان سلامت روان، روان‌شناسان و روان‌پزشکان ایران تماس بگیرید. همچنین در صورت نیاز می توانید داروهای مورد نیاز خود را از داروخانه آنلاین دکتر هام سفارش داده و درب منزل تحویل بگیرید. DoctorDoctor در کنار شماست تا با خیال راحت بر هر گونه چالش جسمی و روحی غلبه کند و کیفیت زندگی شما و عزیزانتان را بهبود بخشد.

سوالات متداول

فلج؟

فلج مکرر خواب اغلب زمانی رخ می دهد که چرخه طبیعی خواب و بیداری مختل شود. عواملی مانند کمبود خواب، برنامه خواب نامنظم، استرس و اضطراب، خوابیدن به پشت، اختلالات خواب مانند خواب آلودگی مکرر و یا سابقه خانوادگی مکرر می تواند باعث ایجاد فلج شود. class="fi-accordion-icon-opened" style="display:none"> آیا فلج خواب می تواند منجر به آسیب فیزیکی شود؟ ترسناک، فلج خواب هیچ خطری برای قلب، ریه ها یا سایر اندام ها ایجاد نمی کند.

icon-accordion چه زمانی باید برای فلج خواب به پزشک مراجعه کرد؟

اگر فلج خواب باعث اضطراب شدید یا ناراحتی شدید در خواب می شود فرد دچار خواب آلودگی شدید در طول روز می شود، ممکن است نشانه ای از یک اختلال خواب زمینه ای مانند نارکولپسی باشد که به مشاوره حرفه ای نیاز دارد. فلج اختلال در چرخه خواب REM است که باعث می شود قفل شدن عضلات حتی پس از بیدار شدن نیز ادامه یابد. عوامل مهم دیگر عبارتند از کم خوابی، خوابیدن به پشت و ژنتیک. فلج خواب در کودکان و نوجوانان را مدیریت کنید؟

مدیریت بیشتر بر بهبود بهداشت خواب تمرکز دارد، مانند داشتن برنامه خواب منظم و اطمینان از 7 تا 9 ساعت خواب در شب. تشویق به خوابیدن به پهلو به جای پشت و آموزش تکنیک های آرام سازی برای مدیریت استرس می تواند بروز فلج خواب را کاهش دهد. style="display:none"> چگونه فلج خواب در طول زندگی فرد تغییر می کند؟

علائم اغلب برای اولین بار در نوجوانی، حدود 17 تا 20 سالگی ظاهر می شوند. پس از شروع، ممکن است در سنین 20 تا 30 سالگی در فرکانس یا شدت آن افزایش یابد.

icon-container چه تکنیک هایی برای کاهش دفعات فلج خواب موثر است؟

موثرترین راه، پرهیز از برنامه خواب منظم، پرهیز از خواب منظم، پرهیز از خواب منظم، پرهیز از مصرف الکل و خوابیدن است. صفحه نمایش قبل از خواب همچنین نخوابیدن به پشت و انجام مدیتیشن یا تنفس عمیق می تواند احتمال فلج خواب را کاهش دهد. آیا داروها می توانند فلج خواب را درمان کنند؟

بله. بسته به شرایط بیمار، پزشک ممکن است داروهای ضدافسردگی مانند SSRI یا ونلافاکسین و محرک‌ها را برای تنظیم چرخه خواب تجویز کند، به‌ویژه زمانی که فلج خواب با نارکولپسی همراه باشد. اما در حال حاضر، داروی خاصی برای درمان فلج خواب ایجاد نشده است.

منابع

Health Direct

WebMD

NCBI

WebMD

بنیاد خواب

بنیاد خواب

‏ class="sp-tags-w">

محتوای این مقاله فقط برای اطلاعات عمومی شماست و به منزله نسخه پزشکی نیست.