منظور از روانشناسی کودک چیست و چه تأثیری بر رشد آنها دارد؟
سید محمد امین جزایری
تهرانروانشناس
منظور از روانشناسی کودک چیست و چه تأثیری بر رشد و تربیت کودک دارد؟
تاثیرگذارترین و حیاتی ترین مرحله برای شکل گیری شخصیت دوران کودکی است، بنابراین شناخت روانشناسی فرزندان برای والدین ضروری است. با روانشناسی کودک باید تمام حالات و حرکات کودک را بررسی کنیم و سعی کنیم در طول رشد مشکلی پیش نیاید.
روانشناسی کودک می تواند به والدین، مربیان، معلمان و همه افرادی که با کودکان در تماس هستند کمک کند تا نقشی قدرتمند در تربیت و رشد کودکان داشته باشند. در این مقاله پاسخ سوال روانشناسی کودک به طور کامل پاسخ داده شده است. با هم به بررسی نکات مهم در زمینه تربیت کودک می پردازیم.
روانشناسی کودک چیست؟
در پاسخ به سوال روانشناسی کودک که چیست؟ باید گفت که روانشناسی کودک شاخه ای از روانشناسی بالینی است که به بررسی چگونگی رشد و پرورش از بدو تولد تا نوجوانی می پردازد. روانشناسی کودک جنبه های مختلف رشد کودک از جمله رشد فیزیکی، شناختی، اخلاقی، عاطفی و اجتماعی را مورد مطالعه قرار می دهد. در این زمینه با تکنیک هایی که پیشنهاد می شود والدین بهترین عکس العمل و رفتار را نسبت به فرزند خود نشان خواهند داد. در ادامه کودک نیز بازخورد مطلوبی خواهد داشت و رشد و تربیت او مسیر درستی را طی خواهد کرد. همچنین زمانی که محیط مساعدی برای رشد کودکان فراهم شود، استعدادها و توانایی های آنها زودتر نمایان می شود.
موضوعات اصلی روانشناسی کودک
برای دانستن بیشتر در مورد روانشناسی کودک، باید بدانیم که مباحث اصلی روانشناسی کودک به چه مواردی اشاره دارد. در ادامه به 5 حوزه اصلی این شاخه از روانشناسی خواهیم پرداخت.
1. رشد
رشد جسمی، عاطفی و شناختی باید توسط روانشناس بررسی شود تا در صورت وجود مشکل، سریعتر با آن مقابله کند.
2. نقاط عطف
شناخت نقاط عطف دوران کودکی در سنین مختلف کودک به روانشناس کمک می کند تا رشد طبیعی کودک را درک کند و توانایی حل مشکلات احتمالی را داشته باشد.
نقاط عطف فیزیکی
به توسعه مهارت های حرکتی مربوط می شود.
نقاط عطف شناختی
به استعداد کودک در تفکر، حل مشکلات و یادگیری اشاره دارد.
نقاط عطف عاطفی و اجتماعی
توانایی کودک برای بیان عواطف و احساسات و همچنین بازخورد اجتماعی.
نقاط عطف ارتباط
مهارت های ارتباط کلامی و غیرکلامی کودک.
3. رفتار
همزمان با کسب استقلال کودکان، سطح تنش و تفاوت های رفتاری بین آنها و والدینشان افزایش می یابد. روانشناسی کودک به بررسی ریشه های این اختلالات می پردازد. پس از شناسایی ریشه های اصلی مشکلات، راه حل های درمانی را اجرا می کنند.
ریشه های احتمالی در اختلالات رفتاری می تواند شامل اختلالات مغزی، ژنتیک، رژیم غذایی و رفتار و عملکرد والدین و خانواده باشد. مسائل و مشکلات رفتاری ممکن است موقت یا دائمی باشند. مشکلات موقت بیشتر به موقعیت های استرس زا مربوط می شود. مانند تولد خواهر یا برادر یا جدایی والدین. از سوی دیگر، برخی از رفتارهای پرخاشگرانه و خصمانه دائمی هستند.
4. رشد عاطفی
در زمینه رشد عاطفی، مدیریت و کنترل هیجانات یکی از مهم ترین و حساس ترین امور در رشد کودک است. در این زمینه ابتدا دلایلی که کودک در ابراز احساسات مشکل دارد شناسایی می شود، سپس راهکارهایی برای یادگیری پذیرش احساسات و درک رابطه بین احساسات و رفتار آموزش داده می شود.
5. بعد اجتماعی رشد کودک
فرایند اجتماعی شدن شامل کسب مهارت هایی است که کودکان را قادر می سازد تا با دیگران ارتباط موثر برقرار کنند. بعد اجتماعی رشد کودک ارتباط تنگاتنگی با رشد عاطفی کودک دارد. کیفیتی که فرزندان در روابط خود با والدین خود دارند تأثیر گسترده ای در جامعه خواهد داشت. یکی از مواردی که تاثیر مثبتی بر روابط کودکان در جامعه دارد، شناخت ارزش های آنهاست. برخی عوامل می توانند در رشد مهارت های اجتماعی کودک اختلال ایجاد کنند. وضعیت اجتماعی و اقتصادی خانواده، میزان توجه و محبت کودک و همچنین میزان حضور در اجتماع و ارتباط با سایر فرزندان نمونه هایی از این عوامل است.
مراحل رشد و تکامل کودکان
برای بررسی صحیح رفتار کودک و انجام روانشناسی کودک، شناخت مراحل رشد و تکامل کودکان ضروری است.
شیرخوارگی (از تولد تا یک سالگی)
در این مرحله، کودکان رشد فیزیکی بسیار سریعی دارند و مهارتهای حرکتی اولیه را یاد میگیرند.
اوایل کودکی (۱ تا ۳ سالگی)
در این بخش، کودک مهارت های حرکتی ظریف را می آموزد و شروع به یادگیری زبان و درک مفاهیم می کند.
دوران کودکی (۳ تا ۷ سالگی)
در این مرحله کودک مهارت های شناختی خود را تقویت می کند و شروع به یادگیری مفاهیم اولیه می کند. همچنین در این قسمت کودک سعی می کند با همسالان خود بازی کند.
آخرین فرزند (7 تا 12 ساله)
در آخرین مرحله کودکی، رشد جسمی و شناختی سریع اتفاق می افتد و کودک شروع به شناخت هویت خود می کند.
نوجوانی (12 تا 18 سال)
در این مرحله، کودک رشد فیزیکی و هورمونی گسترده ای را تجربه می کند و به تدریج از والدین خود مستقل می شود.
رویکردهای روانشناسی کودک که باید بدانیم
انواع رویکردهای روانشناسی کودکان که باید بدانیم عبارتند از:
رفتاری، اجتماعی، انسانی، رشدی، روانی، فراشناختی، روان درمانی و غیره.
هر یک از رویکردهای فوق، فرد را با دیدگاه و نگرش متفاوتی ارزیابی میکند و از هر کدام برای درمان برخی از اختلالات روانی کودکان استفاده میشود.
در ادامه، چند رویکرد مهم را بررسی میکنیم:
رویکرد رفتاری
در این رویکرد، تمرکز ما بر رفتارهای قابل مشاهده و لمس کردن و متعاقباً تغییر رفتار کودک است.
رویکرد شناختی
در رویکرد شناختی، ما بر فرآیندهای شناختی و تفکر کودک تمرکز میکنیم.
رویکرد اجتماعی فرهنگی
تمرکز بر تأثیر و نقش جامعه و فرهنگ در تربیت فرزندان
رویکرد انسان گرایانه
در این رویکرد، باید مراقب نیازهای اساسی کودک باشیم.
رویکرد روانکاوی
برای روانکاوی، ما بر مراحل رشد روانشناختی کودک و شکل گیری شخصیت او تمرکز می کنیم.
نقش والدین در تربیت فرزندان
نقش والدین در تربیت فرزندان بسیار حیاتی و گسترده است. بنابراین می توان وظایف والدین را به 2 قسمت تقسیم کرد:
وظایف بدنی والدین در تربیت فرزندان
تامین نیازهای اولیه کودک، از جمله غذا، پوشاک، بهداشت و مسکن
مراقبت از سلامت جسمی و روانی کودک
وظایف جسمی و عاطفی والدین در تربیت فرزندان
ایجاد محیطی امن و بدون استرس برای کودک
ایجاد رابطه سالم با کودکان
کمک به رشد عاطفی و اجتماعی کودک
آموزش مهارت های زندگی به کودکان
چگونه روانشناسی کودک را یاد بگیریم و فرزند خود را به درستی تربیت کنیم؟
دستیابی به دانش کافی در روانشناسی کودک به مطالعه نظریه های مختلف محدود نمی شود. بلکه استفاده از آنها در زندگی روزمره ضروری است. والدین با استفاده از کتاب های معتبر و به روز روانشناسی کودک می توانند رفتار کودک خود را درک کنند، احساسات او را بشناسند و در نهایت از روش های آموزشی مناسب استفاده کنند.
کتاب های آموزشی در زمینه روانشناسی کودکان به والدین کمک می کند تا مراحل رشد را به خوبی بشناسند و در صورت بروز چالش از راهکارهای کاربردی مناسب استفاده کنند.
بهترین کتاب روانشناسی کودکان
| عنوان کتاب | نویسنده | نکات مثبت برای انتخاب کتاب |
| کودک مشکل | کامیون استنلی | حاوی راه حل های عملی برای مدیریت کودکان لجباز و پرخاشگر |
| تربیت ذهن کودکان | جان پی. Strisky | حاوی روش هایی برای بهبود توانایی ذهنی کودکان |
| هوش عاطفی در کودکان | دنیل گلمن و لیندا لانتیری | دارای تمرینات مدیریت استرس و کنترل خشم |
| چگونه با فرزندم صحبت کنم تا او گوش دهد | ادل فابر | یادگیری صحبت کردن با کودک بدون تنش |
اختلالات رفتاری رایج در کودکان
برای پیشگیری و همچنین درمان مشکلات رفتاری کودکان، ابتدا باید آنها را بشناسیم. در ادامه به تعدادی از اختلالات مهم اشاره می کنیم:
افسردگی و دوقطبی
کودک احساس بی انگیزگی و غمگینی می کند و تغییرات خلقی شدیدی از خود نشان می دهد.
اختلالات اضطرابی
کودک اضطراب و نگرانی بیش از حد را تجربه می کند.
اختلال بیش فعالی کمبود توجه
بی قراری، تکانشگری و عدم توجه است و کودک در تمرکز یا کنترل رفتار خود مشکل دارد.
طیف اوتیسم (ASD)
در برقراری ارتباط اجتماعی، زبانی و انجام رفتارهای تکراری مشکل دارد.
اختلال رفتار
کودک رفتارهایی مانند دروغگویی مکرر، تخریب اموال، دعوا یا پرخاشگری شدید و همچنین فرار از مدرسه دارد.
اختلالات خوردن
مشکلات جدی در الگوهای غذا خوردن و نگرش نادرست نسبت به ظاهر بدن.
نافرمانی مخالفان (ODD)
او رفتار سرکشی دارد و با بزرگسالان دعوا می کند و مکرراً عصبانی می شود.
کلام آخر
در پاسخ به این سوال که روانشناسی کودک چیست؟ دریافتیم که روانشناسی کودکان شامل مطالعه رشد و تکامل کودکان از تولد تا نوجوانی است. به این ترتیب با علم روانشناسی کودک می توان جنبه های مختلف رشد کودک اعم از رشد جسمی، عاطفی، اجتماعی و شناختی را بررسی کرد و در صورت بروز مشکل بهترین عملکرد و پاسخ را داشت.
روانشناسی کودک نقش حیاتی در تربیت کودکان دارد، زیرا اساس شخصیت فرد در دوران کودکی شکل می گیرد و تجربیات کودک در این دوران می تواند تاثیر زیادی بر سلامت روحی و جسمی او در بزرگسالی داشته باشد.
برای کسب دانش و تجربه بیشتر در زمینه روانشناسی کودک و راهکارهای آموزشی، با ما همراه باشید.
