زردی نوزاد یکی از شایع ترین مشکلات در روزهای اول تولد است و بسیاری از والدین آن را تجربه می کنند. در بیشتر موارد، زردی نوزاد طبیعی، موقت و بی ضرر است و بدون نیاز به درمان خاصی برطرف می شود. با این حال، در برخی شرایط، زردی میتواند نشانهای از یک مشکل جدی باشد و در صورت بیتوجهی، عوارض خطرناکی برای نوزاد ایجاد کند.
شناخت علائم خطرناک زردی نوزاد به والدین کمک می کند تا در زمان مناسب به پزشک مراجعه کنند و از آسیب های جدی و حتی دائمی جلوگیری کنند. در این مقاله به طور کامل توضیح می دهیم که زردی نوزاد چیست، چه زمانی خطرناک می شود و چه علائمی را نباید نادیده گرفت.
یرقان نوزاد چیست و چرا رخ می دهد؟
یرقان نوزاد زردی پوست و سفیدی چشم است که به دلیل افزایش ماده ای به نام بیلی روبین در خون نوزاد اتفاق می افتد. بیلی روبین نتیجه تجزیه طبیعی گلبول های قرمز خون است و کبد مسئول حذف آن است.
در نوزادان، به ویژه در روزهای اول زندگی، کبد هنوز به طور کامل رشد نکرده است و ممکن است نتواند به درستی بیلی روبین را دفع کند. در نتیجه، سطح بیلی روبین افزایش می یابد و زردی ظاهر می شود.
تفاوت بین زردی طبیعی و زردی خطرناک
بیشتر نوزادان از زردی فیزیولوژیکی رنج می برند که معمولاً:
- از روز دوم یا سوم تولد شروع می شود
- شدت آن خفیف تا متوسط است
- به تدریج طی 1 تا 2 هفته کاهش می یابد
اما زردی خطرناک زمانی رخ می دهد که:
- خیلی زود (در 24 ساعت اول تولد) ظاهر می شود
- شدت آن به سرعت افزایش می یابد
- بلند مدت
- با علائم غیرعادی همراه باشد
در چنین شرایطی، معاینه فوری توسط متخصص اطفال ضروری است.
یرقان در نوزاد را زردی پوست و سفیدی چشم می گویند که دلیل افزایش ماده ای به نام بیلی روبین در خون نوزاد است.علائم خطرناک زردی نوزاد
والدین باید به برخی از علائم هشداردهنده حساس باشند. مشاهده هر یک از علائم زیر می تواند نشانه ای از زردی شدید یا غیر طبیعی باشد:
1. زردی در 24 ساعت اول پس از تولد
اگر زردی نوزاد در روز اول تولد ظاهر شود، طبیعی نیست و می تواند نشانه ناسازگاری خونی، عفونت یا بیماری های زمینه ای باشد.
2. زردی شدید و گسترده پوست
زردی که محدود به صورت نیست و از صورت به سینه، شکم، بازوها و پاها گسترش مییابد میتواند نشانه بیلی روبین بالا باشد.
3. زردی بسیار شدید سفیدی چشم
زردی واضح و شدید سفیدی چشم یکی از علائم مهم زردی شدید است که نباید نادیده گرفته شود.
4. بی حالی و خواب آلودگی غیر طبیعی
کودکی که بیش از حد خوابآلود است، به سختی از خواب بیدار میشود، یا به محیط اطراف واکنش نشان نمیدهد، ممکن است زردی خطرناکی داشته باشد.
5. کاهش یا توقف تغذیه
کودکی که تمایل کمی به شیر دادن نشان میدهد، ضعیف میمکد یا دفعات شیر خوردنش کاهش یافته است، نیاز به ارزیابی فوری دارد.
6. گریه های زیر و غیر معمول
گریههای تند، بلند یا غیرعادی میتواند نشانهای از تأثیر زردی شدید بر سیستم عصبی نوزاد باشد.
7. تیره شدن ادرار
ادرار نوزاد معمولاً باید بی رنگ یا زرد روشن باشد. ادرار تیره می تواند نشانه ای از زردی غیرطبیعی یا مشکلات کبدی باشد.
8. مدفوع بی رنگ یا خاکستری
مدفوع کودک باید رنگ طبیعی داشته باشد. مدفوع بسیار سبک یا بی رنگ می تواند نشانه ای از اختلال دفع بیلی روبین باشد.
چرا زردی شدید خطرناک است؟
اگر سطح بیلی روبین بیش از حد افزایش یابد و به موقع درمان نشود، ممکن است وارد مغز کودک شود و عارضه ای جدی به نام مایع جمجمه مغزی نخاعی ایجاد کند. این وضعیت می تواند منجر به موارد زیر شود:
- آسیب مغزی دائمی
- اختلالات شنوایی
- مشکلات حرکتی
- تأخیر در رشد
- و در موارد شدید، مرگ
خبر خوب این است که با تشخیص زودهنگام، زردی شدید کاملاً قابل درمان است.
تعیین شدت زردی فقط با نگاه کردن به پوست نوزاد کافی نیست.کودکان در معرض خطر بالاتر زردی شدید
برخی از نوزادان نسبت به سایرین بیشتر مستعد ابتلا به زردی خطرناک هستند، از جمله:
- نوزادان نارس
- کودکان با وزن کم هنگام تولد
- ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد
- سابقه زردی شدید در کودک قبلی
- تغذیه ناکافی با شیر مادر
- وجود عفونت یا بیماری های زمینه ای
در این نوزادان، نظارت دقیق و مراجعه زودتر به پزشک اهمیت بیشتری دارد.
یرقان خطرناک چگونه تشخیص داده می شود؟
تعیین شدت زردی فقط با نگاه کردن به پوست نوزاد کافی نیست. متخصص اطفال از روش های زیر استفاده می کند:
- اندازه گیری زردی با دستگاه مخصوص روی پوست
- آزمایش خون برای تعیین دقیق سطح بیلی روبین
بر اساس سن، وزن و سطح بیلی روبین کودک، تصمیمی در مورد نیاز به درمان گرفته میشود.
درمان زردی شدید نوزاد
درمان زردی به شدت آن بستگی دارد و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- افزایش دفعات تغذیه نوزاد
- فتوتراپی (نور درمانی) که روشی مطمئن و موثر است
- در موارد نادر، تبادل خون
درمان باید زیر نظر پزشک انجام شود و از روش های خانگی و غیر علمی پرهیز شود.
نقش والدین در پیشگیری از عوارض زردی
والدین نقش مهمی در تشخیص زودهنگام زردی خطرناک دارند. اقدامات مهم عبارتند از:
- توجه به رنگ پوست و چشم نوزاد
- بررسی رفتار، خواب و تغذیه نوزادان
- در صورت مشاهده علائم غیرعادی به پزشک مراجعه کنید
- تست های توصیه شده را پیگیری و انجام دهید
طبق گفته دکتر. کامبس هرمان مقدم، متخصص اطفال، هرگونه شک به زردی شدید را جدی گرفته و معاینات پزشکی را به تعویق نیندازید.
خلاصه
زردی در نوزادان در بیشتر موارد طبیعی و بی ضرر است، اما گاهی اوقات می تواند نشانه یک مشکل جدی باشد. شناخت علائم خطرناک زردی در نوزاد، مراجعه به موقع به پزشک و انجام درمان صحیح نقش اساسی در پیشگیری از عوارض خطرناک و دائمی دارد. آگاهی والدین مهمترین عامل در حفظ سلامت نوزاد در اولین روزهای حساس زندگی است.
