بهترین دارو برای بیماران سکته مغزی یک مفهوم نسبی است و به نوع سکته مغزی (ایسکمیک یا هموراژیک)، زمان شروع علائم و وضعیت بیمار بستگی دارد. برای پیشگیری ثانویه از سکته مغزی مکرر، داروهای ضد پلاکت (مانند آسپرین یا کلوپیدوگرل) و داروهای ضد انعقاد (مانند آپیکسابان یا ریواروکسابان) نقش کلیدی در بیماران منتخب دارند. منابع معتبر تاکید می کنند که هیچ دارویی برای همه "بهترین" نیست و انتخاب بر اساس قضاوت پزشک است. این مقاله پزشک با هدف بررسی دقیق داروهای موثر در مرحله حاد و پیشگیری به همراه زمان بندی و عوارض احتمالی گردآوری شده است تا بیماران و خانواده ها آگاهی لازم را کسب کنند.
در ساعات اولیه سکته مغزی ایسکمیک، هدف اصلی بازگرداندن جریان خون به مغز و جلوگیری از گسترش آسیب عصبی است. پس از تشخیص با معاینه عصبی و تصویربرداری مغز، درمان دارویی باید بدون تاخیر آغاز شود. مهمترین عامل موفقیت در این مرحله زمان است. هرچه درمان زودتر شروع شود، احتمال بهبود عملکرد عصبی بیشتر می شود. به همین دلیل پروتکل های اورژانس در مراکز درمانی نقش مهمی در کنترل وضعیت بیمار دارند.
متن انگلیسی: تزریق داخل وریدی فعال کننده پلاسمینوژن بافت نوترکیب (TPA) درمان استاندارد طلایی برای سکته مغزی ایسکمیک است. دو نوع TPA آلتپلاز (Activase) و tenecteplase (TNKase) هستند. تزریق TPA معمولاً از طریق ورید بازو در سه ساعت اول انجام می شود. ترجمه فارسی: تزریق داخل وریدی فعال کننده پلاسمینوژن بافت نوترکیب (TPA) درمان استاندارد طلایی برای سکته مغزی ایسکمیک است. دو نوع TPA عبارتند از Alteplase (Activase) و TNKase (TNKase). تزریق TPA معمولا از طریق ورید بازو در سه ساعت اول انجام می شود.
بیماران بستری و بی حرکت پس از سکته مغزی مستعد ترومبوز ورید عمقی هستند. برای پیشگیری، داروهای ضد انعقاد با دوز پیشگیرانه تجویز می شود. هپارین با وزن مولکولی پایین در مرحله بستری بیشتر رایج است، در حالی که داروهای ضد انعقاد خوراکی جدید (DOACs) معمولاً در طول درمان و بر اساس علت سکته مغزی در برخی بیماران و همچنین شدت سکته مغزی و نظر متخصص استفاده میشوند.
طبقه دارویی
نمونهها
نحوه عمل (مکانیسم اصلی)
استفاده بالینی اصلی
Thrombolytics Tenecteplase
فعال شدن پلاسمینوژن و انحلال مستقیم لخته خون در داخل شریان مغزی
Clopoidt. تجمع پلاکتی و پیشگیری از تشکیل لخته جدید
مرحله حاد خفیف، TIA و پیشگیری ثانویه
درمان ضد پلاکتی دوگانه (کوتاه مدت)
آسپرین + کلوپیدوگرل
بازدارندگی همزمان مسیرهای مختلف کاهش خطر پلاکتی. سکته مجدد در سکته مغزی خفیف یا TIA پرخطر
ضد انعقاد
هپارین، وارفارین، DOACs
مهار عوامل انعقادی و جلوگیری از تشکیل ترومبوز
سکته قلبی با منشاء قلبی ( فیبریلیاسیون مهارکننده ها، ARBs
کاهش فشار خون و آسیب مزمن عروقی
پیشگیری از سکته مغزی مکرر (نه درمان حاد)
داروهای کنترل گلوکز و تب
انسولین، استامینوفن
جلوگیری از متابولیسم عصبی و دفع کراسه آسیب
مراقبت های حمایتی در مرحله حاد
داروهای پیشگیری از ترومبوز وریدی عمقی (DVT)
هپارین با دوز پیشگیرانه
جلوگیری از لخته شدن در وریدهای عمقی اندام
در بعد از تحرک سکته مغزی
این جدول حاوی لیستی از داروهای بیماران سکته مغزی است.
داروهایی برای جلوگیری از سکته مغزی مکرر پس از سکته مغزی یا TIA
بعد از گذراندن مرحله حاد، تمرکز درمان بر پیشگیری ثانویه است. هدف اصلی کاهش خطر تشکیل لخته و کنترل عوامل خطر مانند فشار خون، دیابت و چربی خون خواهد بود. انتخاب دارو در این مرحله مراقبت از بیمار سکته مغزی در منزل بستگی به علت سکته، وجود بیماری های قلبی و میزان خطر خونریزی دارد و معمولاً یک درمان طولانی مدت در نظر گرفته می شود.
1. تک درمانی ضد پلاکت
پس از پایان درمان دوگانه ضد پلاکتی، تک درمانی ضد پلاکتی به عنوان درمان اصلی ادامه می یابد. این روش تعادل خوبی بین جلوگیری از لخته شدن خون و کاهش خطر خونریزی ایجاد می کند. آسپرین، کلوپیدوگرل یا ترکیب آسپرین-دی پیریدامول گزینه های رایجی هستند و انتخاب نهایی بر اساس تحمل بیمار و سابقه عوارض انجام می شود.
متن انگلیسی: فعال کننده پلاسمینوژن بافتی (tPA) به عنوان یک درمان اضطراری رایج در طول سکته مغزی استفاده می شود. برای این درمان، tPA به داخل ورید تزریق می شود تا بتواند به سرعت به لخته خون برسد. tPA برای همه استفاده نمی شود. به افرادی که در معرض خطر بالای خونریزی مغزی هستند، tPA داده نمی شود. ترجمه فارسی: فعال کننده پلاسمینوژن بافتی (tPA) به عنوان یک درمان اورژانسی برای سکته مغزی استفاده می شود. برای این درمان، tPA به داخل ورید تزریق می شود تا به سرعت به لخته خون برسد. tPA برای همه نیست. tPA به افرادی که در معرض خطر بالای خونریزی مغزی هستند داده نمیشود.
در بیمارانی که سکته مغزی ناشی از فیبریلاسیون دهلیزی یا آمبولی قلبی دارند، داروهای ضد انعقاد نقش عمده ای دارند. این داروها به طور قابل توجهی خطر سکته مغزی مکرر را کاهش می دهند. DOAC ها و وارفارین بر اساس وضعیت بیمار انتخاب می شوند.
کنترل دقیق فشار خون یکی از مهمترین عوامل در کاهش عود سکته است. ACEI و ARB در بیماران دیابتی و غیر دیابتی بسیار موثر هستند. در صورت نیاز، دیورتیک ها یا مسدود کننده های کانال کلسیم اضافه می شود. همچنین کنترل مناسب قند خون از آسیب بیشتر عروقی جلوگیری می کند.
انتخاب دارو بر اساس علت سکته
انتخاب دارو بر اساس علت سکته مغزی خواهد بود. سکته مغزی ناشی از تصلب شرایین، آمبولی قلبی یا اختلالات انعقادی هر کدام درمان متفاوتی دارند. همچنین برخی داروها مانند اپیوئیدها، داروهای آنتی کولینرژیک یا آنتی سایکوتیک ها خطر سکته مغزی را افزایش می دهند و باید در بیماران پرخطر با احتیاط مصرف شوند. برخی از مطالعات مشاهده ای یک ارتباط احتمالی را گزارش کرده اند، اما یک رابطه علی قطعی ثابت نشده است.
نتیجه گیری
بهترین دارو برای بیماران سکته مغزی وجود ندارد و درمان دارویی بر اساس نوع سکته مغزی (ایسکمیک یا هموراژیک)، زمان شروع علائم و وضعیت بیمار تعیین می شود. طبق دستورالعمل AHA/ASA 2026 برای مدیریت حاد سکته مغزی ایسکمیک، آلتپلاز یا تنکتپلاز به عنوان ترومبولیتیک داخل وریدی موثرترین گزینه برای انحلال لخته در بیماران واجد شرایط در یک بازه زمانی مناسب (تا 4.5 ساعت یا بیشتر در موارد منتخب با تصویربرداری پیشرفته) و بهبود نتایج عملکردی هستند. تنکت پلاس به دلیل تزریق سریعتر و آسان تر، جایگزین مناسبی برای آلتپلاز محسوب می شود. در پیشگیری ثانویه، داروهای ضد پلاکتی مانند آسپرین یا کلوپیدوگرل (یا ترکیبی کوتاه مدت در موارد خاص)، استاتینهای با شدت بالا (مانند آتورواستاتین 80 میلیگرم) برای کاهش LDL-C زیر 70 میلیگرم در دسیلیتر و داروهای ضد فشار خون برای هدف قرار دادن <130.80 میلیگرم جیوه ضروری هستند. اگر علائم سکته مغزی (مانند فلج ناگهانی، گفتار نامفهوم یا تاری دید) رخ داد، بلافاصله برای ارزیابی سریع (CT/MRI) و درمان مناسب (ترومبولیز، ترومبکتومی یا مدیریت حمایتی) به بخش اورژانس مراجعه کنید. این رویکرد سریع آسیب مغزی را به حداقل می رساند و شانس بهبودی را افزایش می دهد.
