دکتر زهرا سبک رو - بیستم آبان ۱۴۰۴

آندومتریوز: علائم، علل، روش‌های تشخیص و درمان

یکی از بیماری های شایع در زنان بیماری آندومتریوز است. این بیماری باعث رشد بافتی شبیه به لایه داخلی رحم (آندومتر) در قسمت بیرونی می شود. میتوان گفت این رشد نامتعارف در بیشتر موارد لوله های فالوپ یا بافت پوشاننده لگن را درگیر می کند. این بافت نیز دقیقا مانند رحم تحث تاثیر هرومونهای دوره قاعدگی قرار میگیرد.

در دوره سیکل این بافت مانند رحم ضخیم می شود. سپس حالت تجزیه و خونریزی به خود می گیرد، اما به دلیل محل رشد نامناسب، ضایعات این خونریزی نمی توانند از بدن دفع شوند. این موضوع منجر به التهاب، چسبندگی و درد های طولانی لگنی می گردد.

فهرست مطالب

آندومتریوز چیست؟

تعریف و ماهیت بیماری

این بیماری یک اختلال در کارکرد بدن است. ماهیت کلی این بیماری بافتهای خارج از رحمی هستند. این بافتها معمولا در تخمدان ها، لوله های فالوپ و دیواره لگن به مجود می آیند. در موارد بسیار نادر این بیماری در سایر اندهم ها مانند روده یا مثانه نیز ظاهر میشود. در زمان قاعدگی عکس العمل این بافت دقیقا مانند رحم است. اما به دلیل وجود آن در بیرون از رحم زمان ریزش و خونریزی باعث التهاب و در برخی موارد منجر به ناباروری می شوند.

نحوه بروز بافت آندومتر خارج از رحم

هنوز به طور دقیق علت آندومتریوز مشخص نیست، اما چند نظریه در مورد آن وجود دارد. یکی از نظریه های اصلی در مورد این بیماری بازگشت محتوایات قاعدگی به درون حفره لگن است. این محتویات حاوی سلول های آندومتر هستند و این سلول ها به بافتهای اطراف می چسبند.

نظریه دوم معتقد است که این بیماری بر اثر اختلال در سیستم ایمنی بدن ایجا می شود. گردش خون بافتهای رحم را به نقاط دیگر بدن منتقل می کند، به همراه این خون مقادیری از سلول های رحمی نیز انتقال پیدا کرده و بافت را در نقاط دیگر بدن ایجاد می کند.

علائم آندومتریوز

دردهای لگنی و قاعدگی شدید

از علائم شایع آندومتریوز، دردهای مزمن لگنی و قاعدگی‌های شدید است. دردها در بیشتر موارد چند روز قبل از سیکل شروع می شود و معمولا تا پایان آن ادامه دارد. با گذشت زمان درد شدید تر می شود و نوع گستردگی آن ممکن است به قسمت کمر و پایین شکل سرایت کند. برخی از افراد مبتلا از درد بین قاعدگی نیز شکایت کرده اند.

درد هنگام رابطه جنسی

درد در هنگام یا پس از رابطه جنسی مشکلی شایع در میان زنان مبتلا به این بیماری است. بافتهای اندومتریوز در هنگام دخول تحریم می شوند و ایجاد در می کنند. شدت درد را مقدار درگیری و محل بافت تایین می کند.

مشکلات گوارشی و ادراری

یکی دیگر از تاثیرات بیماری آندومتریوز مشکلات دفع ادرار و ناراحتی های گوارش است. این بیماری میتواند در بدن عوارضی مانند نفخ و یبوست ایجاد کند. دفع دردناک ادرار یا مدفوع، وجود خون در ادرار و مدفوع، خصوصا در زمان قائدگی شایع است. این علائم خصوصا زمانی که بافت آندومتریوز روده یا مثانه را درگیر کرده باشد قابل مشاهده است.

خستگی مزمن و تغییرات خلقی

علائم این بیماری آندومتریوز پایدار هستند، این پایداری می تواند منجر به اختلال در خواب، خستگی مزمن و تغییرات خلقی شود. انرژی پایین در این بیماران باعث تشدید علائم روانی می شود.

علل و عوامل خطر آندومتریوز

عوامل ژنتیک

تحقیقات تایید می کند که سابقه خانوادگی یکی از مهم ترین عوامل ریسک ابتلا به این بیماری است. مبتلا بودن فامیل درجه یک به آندومتریوز احتمال ابتلا را چند برابر افزایش می دهد. ژن می تواند بر پاسخ سیستم ایمنی و سلول های رحمی تاثیر گذارد. این عوامل زمینه را برای رشد آندومتریال در بخش بیرونی رحم فراهم می نماید.

اختلالات هورمونی

اختلالات هورمونی میتوانند منجر به تشدید و ایجاد این مشکل شوند. مقدار بالای استروژن در برخی موارد میتواند در رشد آندومتریوز اثر داشته باشد. زنانی با سطح استروژن بالا در معرض ریسک بیشتری برای ابتلا به این بیماری قرار دارند.

ناهنجاری‌های سیستم ایمنی

نقص در سیستم ایمنی یا ضعف آن در برخی مواقع منجر به ضعف در تخریب سلول های آندومتریال خارج از رحم شود. نتیجه این نقص منجر به تشکیل سلول های ناخواسته می شود. این سلول ها باعث تشکیل بافت های خارج از رحم و مشکل آفرین می شوند.

عوامل محیطی و تغذیه‌ای

یکی دیگر از دلایل بروز آندومتریوز عوامل محیطی است. تماس با مواد شیمیایی، آلودگی هوا احتمال و خطر ابتلا را افزایش می دهد. رژیم غذایی هم نقش مهمی در ابتلا به این بیماری دارد. غذاهای پرچرب، فرآوری شده باعث اختلالات هرمونی شده و ریسک ابتلا به آندومتریوز را افزایش می دهند.

آندومتریوز و ناباروری

اثر آندومتریوز بر عملکرد تخمدان و لوله‌های فالوپ

یکی از شایع ترین علل ناباروری آندومتریوز است. وجود بافت خارج رحمی باعث چسبندگی تخمدانها و قسمتهای دیگر لگن می گردد. این پدیده منجر به اختلال در انتقال تخمک از تخمدان به رحم می شود. کیست‌های اندومتریوما در تخمدان ذخیر این عضو را کاهش می دهند، این امر در کیفیت تخمک های تاثیر مخرب دارد. التهاب مزمن ناشی از این بافت‌ها نیز محیط لگن را برای لقاح و لانه‌گزینی نامناسب می‌کند.

روش‌های درمان ناباروری مرتبط (IUI، IVF)

برخی از زنان مبتلا به بیماری آندومتریوز قادر به بارداری طبیعی نیستند. در بین این افراد روش های کمک باروری مفید هستند. تلقیح داخل رحمی (IUI) برای موارد خفیف مفید است. در موارد حاد که منجر به اختلالات شدیدتر می شود روش IVF توصیه میشود. این روش‌ها شانس باروری را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهند و گزینه‌های مناسبی برای مدیریت ناباروری ناشی از آندومتریوز هستند.

سوالات متداول

آندومتریوز چیست؟

بیماری‌ای است که در آن بافت مشابه رحم در خارج از رحم رشد می‌کند و موجب التهاب، درد لگنی و گاهی ناباروری می‌شود.

علائم شایع آندومتریوز کدام‌اند؟

درد لگنی شدید، درد هنگام رابطه جنسی، قاعدگی‌های سنگین، مشکلات گوارشی و خستگی مزمن از علائم معمول هستند.

چه عواملی خطر ابتلا به آندومتریوز را افزایش می‌دهند؟

سابقه خانوادگی، اختلالات هورمونی، مشکلات سیستم ایمنی و برخی عوامل محیطی و تغذیه‌ای از مهم‌ترین عوامل خطر هستند.

روش‌های درمان آندومتریوز چیست؟

درمان‌ها شامل داروهای هورمونی و مسکن، جراحی برای برداشتن بافت اندومتریوز و روش‌های کمک‌باروری مانند IUI و IVF هستند.

جمع‌بندی

نکات کلیدی

آندومتریوز در دسته بیماری های مزمن قرار دارد. فرایند ایجاد این بیماری شامل ایجاد بافت مشابه آندومتر در خارج از رحم است. این بیماری منجر به التهاب و چسبندگی می شود. این مشکل در نهایت می تواند منتج به ناباروری شود. راههکار های کمک به باروری در این مرحله کاربرد دارند. علائم شایع درد لگنی، در هنگام ارتباط جنسی و مشکلات گوارشی و دفع عستند. عوامل خطر زا شامل سابقه خانوادگی، مشکلات هورمونی و تغذیه ای هستند. سونوگرافی برای تشخیص این بیماری کابرد مهم و قابل قبولی دارد. گزینه دیگر شامل لاپاراسکوپی است. درمان‌ها بسته به شدت و محل درگیری شامل داروهای هورمونی، مسکن‌ها، جراحی و روش‌های کمک‌باروری مانند IUI و IVF می‌باشند.

اهمیت آگاهی و تشخیص زودهنگام

در روند مهار این بیماری آگاهی نسبت به علائم و فاکتورهای خطر زا نقش مهمی در تشخیص به موقع دارد. تشخیص در زمان مناسب می تواند مانع پیشرفت بیماری شود. طبیعتا با جلوگیری از پیشرفت بیماری آندومتریوز درمان آن ساده تر شده و عوارض نیز کاهش می یابد. خانمها باید نسبت به تغییرات عادات ماهیانه، دردهای غیر قابل توجیح و سایر علائمی که ذکر آن گذشت حساس باشند. در صورت مشاهده علائم فورا به پزشک متخصص مراجعه نمایند. سبک زندگی سلامت می تواند یکی از عوامل موثر در عدم ابتلا به بیماری آندومتریوز باشد.