یکی از مهم‌ترین چالش‌های هر پدر و مادری در سال اول تولدشان، تغذیه نوزاد است. تغذیه، پایه‌های سلامت جسمانی او در سنین بزرگسالی را می‌گذارد. به‌طور کلی، در 6 ماه نخست تولد، باید از شیر مادر و یا شیر خشک برای غذای نوزاد استفاده شود. با ورود به 6 ماهگی، مصرف غذاهای جامد نیز مجاز می‌شوند.

شیرخواران از یک سال به بعد، علاوه بر غذاهایی که خوردنشان را در سال اول زندگی یاد گرفته اند، باید از غذای سفره خانواده نیز استفاده کنند. این کودکان رشد می‌کنند و می‌توانند مقاومت کافی در مقابل بیمارانی را داشته باشند که خیلی هم نمی‌توانند و دندان‌هایشان کامل نشده است. بنابراین باید در غذا دادن به آن ها، دو شرط اساسی زیر را رعایت کنید:

– غذاهایشان کم حجم، پرانرژی و زود هضم باشد.

– به دفعات زیاد در اختیار آنان قرار داده شود.

علاوه بر این، میزان رشد و فعالیت کودکان در سنین یک تا دو سال بیشتر با کودکان سه ساله و با هم فرق دارد و باید هنگام تغذیه آنها، این موضوع را نیز در نظر گرفت.

الف. غذا دادن به کودک یک تا دو ساله

همانطور که گفته شد این کودک رشد سریع و تحرک زیادی دارد و در نتیجه به غذای بیشتری نیاز دارد. اما از طرفی حجم معده او کم است و دندان هایش کامل نیست، بنابراین در تغذیه او باید به نکات زیر توجه کرد:

- علاوه بر استفاده از شیر مادر، 5 تا 6 بار در روز به او شیر بدهید.

- به او غلاتی بدهید که کودک قادر به جویدن آنها باشد، مانند برنج به شکل تکه های مختلف مخلوط با سبزیجات، حبوبات و گوشت های نرم.

- اگر کودک یبوست دارد، علاوه بر سبزیجات (سیب زمینی، هویج، کدو تنبل، فلفل سبز، سبزیجات برگ دار و ...) در تهیه سوپ خود از برگ هلو، زردآلو و آلو به مقدار کم استفاده کنید.

- غذای کودک را تمیز و کاملا پخته تهیه کنید و پس از سرد شدن به او بدهید.

- بقیه غذا را در یخچال یا فریزر نگهداری کنید.

- به کودک کمک کنید تا خودش غذا بخورد و مطمئن شوید که فقط خورش و آبگوشت نمی خورد.

- قبل از اینکه فلفل، ادویه یا چاشنی تند را به غذای خانواده اضافه کنید. غذای او را بردارید.

- کمی روغن مایع یا کره به غذای کودک اضافه کنید تا قوی‌تر شود.

- وقتی می‌خواهید گوشت، مرغ یا ماهی به کودک بدهید، آن را تکه تکه کنید و استخوان‌ها و تیغه‌های آن را بردارید.

- همیشه با قاشق یا فنجان به او مایعات بدهید.

نحوه از شیر گرفتن کودک:

در اصل بهتر است کودک را به تدریج از شیر بگیرید، به این ترتیب اول صبح شیر دادن را قطع کنید و بعد از یک یا دو هفته بعد از ظهر و در نهایت شب شیر دادن را قطع کنید و زمانی که کودک می خواهد شیر بدهد او را به زور از خود دور نکنید زیرا ممکن است کودک عصبی و ناراحت شود.

تغذیه کودک 3 تا 5 ساله

بعد از دو سالگی، با کاهش سرعت رشد، اشتهای کودک نیز کاهش می یابد. بنابراین با توجه به روند رشد کودک، تقاضا برای غذا نیز تغییر می کند. اگرچه مقدار انرژی دریافتی از غذایی به غذای دیگر متفاوت است، کل غذای دریافتی روزانه کودک ثابت است. یک کودک در یک سالگی به 1000 کیلو کالری و در سه سالگی به 1300 کیلو کالری انرژی نیاز دارد.

برنامه غذایی کودک

در برنامه غذایی کودک باید از 5 گروه غذایی اصلی استفاده شود، یعنی نان و غلات، میوه ها، سبزیجات، شیر و لبنیات و گوشت و جایگزین های آن.

انرژی:

کودک برای رشد، بازی و سایر فعالیت‌های بدنی برای مبارزه با بیماری‌های عفونی به انرژی نیاز دارد که می‌تواند با مصرف مواد قندی، نشاسته‌ای (نان، برنج و غیره) و چربی‌ها (کره و روغن) تامین شود. همچنین پس از بیماری، کودک برای جبران وزن از دست رفته به انرژی بیشتری نیاز دارد.

پروتئین:

کودک در حال رشد است و برای ساخت و نگهداری ماهیچه‌ها، استخوان‌ها و سایر بافت‌های بدن و مقاومت در برابر عوامل بیماری‌زا به پروتئین نیاز دارد که می‌تواند با مصرف منابع پروتئین حیوانی مانند گوشت قرمز و سفید، شیر، ماست، پنیر و تخم‌مرغ یا پروتئین‌های گیاهی مانند لوبیا و غلات (مانند عدس و نان، شیر برنج) برطرف شود

ویتامین ها و مواد معدنی:

کودک در این سن برای حفظ سلامتی و افزایش مقاومت در برابر عفونت ها به ویتامین ها و مواد معدنی مختلفی نیاز دارد و با مصرف روزانه منابع غذایی حاوی آنها می تواند نیاز خود را تامین کند، مانند ویتامین A که در غذاهایی مانند کره، جگر، میوه هایی مانند زردآلو، طالبی، هلو، سبزیجات سبز و زرد مانند هویج، اسفنجی و فلفل قرمز یافت می شود.

ویتامین C (مهمترین منابع ویتامین C غذاهایی مانند مرکبات، گوجه فرنگی، جعفری و کلم هستند). کلسیم و فسفر در غذاهایی مانند شیر، ماست، پنیر و بستنی وجود دارد.

ویتامین D با قرار دادن دست‌ها، پاها و صورت کودک در زیر نور مستقیم خورشید به مدت 10 دقیقه در روز تامین می‌شود و منابع خوب آهن شامل گوشت قرمز و سفید، حبوبات مانند لوبیا، عدس و سبزیجاتی مانند اسفناج و جعفری است.

الگوی صحیح غذا برای کودکان:

یک برنامه غذایی مناسب برای کودکان زیر 5 سال باید شامل تمام گروه های غذایی اصلی روزانه باشد، از جمله نان و غلات، میوه ها و سبزیجات، شیر و سبزیجات، و گوشت و جایگزین.

تعداد وعده های غذایی

کودک باید حداقل 5 وعده غذایی در روز شامل سه وعده اصلی و دو میان وعده بخورد. صبحانه کودک مهمترین وعده غذایی اوست و مصرف آن باعث می شود بهتر یاد بگیرد و توجه بیشتری داشته باشد. برنامه غذایی کودک باید به گونه ای تنظیم شود که او با سایر اعضای خانواده صبحانه بخورد تا عادت به خوردن صبحانه ایجاد شود.

میان وعده

میان وعده غذایی کوتاه است که بین دو وعده اصلی به کودک داده می شود. از آنجایی که معده کودک کوچک است، اما نیاز او به انرژی زیاد است، نیاز او با خوردن سه وعده غذایی اصلی تامین نمی شود. باید به خاطر داشت که میان وعده تنها سهم کمی در تامین نیازهای غذایی کودک دارد و هرگز جایگزین وعده غذایی اصلی نخواهد شد. بنابراین باید میان وعده های غذایی به کودک داده شود تا بین وعده های اصلی ۲ تا ۳ ساعت فاصله داشته باشد.

میان وعده هایی مانند شیر پاستوریزه یا آب پز، نان و پنیر، خرما، بیسکویت، میوه ها و مغزها مانند بادام، پسته، گردو، کشمش، توت خشک و ... برای تغذیه کودک مناسب است. دادن تنقلات مانند پفک، بستنی، چیپس و .... که ارزش غذایی آنها پایین است، باید از مصرف آن پرهیز کرد زیرا خوردن این غذاها اشتهای کودک را کاهش می دهد و او را قادر به خوردن غذای اصلی نمی کند.

نکات رفتاری مهم در تغذیه کودک

- کودک هنگام غذا خوردن باید در وضعیت راحتی قرار گیرد و غذا نزدیک او باشد تا کودک بتواند به راحتی غذا بخورد بدون اینکه تحت فشار قرار بگیرد.

- بشقاب ها و ظروف غذاخوری باید نشکن باشند. زیرا اگر ظرف بشکند، کودک ممکن است غمگین شود یا والدین عصبانی شوند.

- رنگ غذا بر اشتها و علاقه کودک به غذا تأثیر می گذارد. خوردن غذاهایی با رنگ های سبز، نارنجی و زرد برای او جالب است. به عنوان مثال، می توانید از سبزیجات برگ سبز یا هویج و گوجه فرنگی استفاده کنید.

- به جای آب میوه های صنعتی از آب میوه طبیعی استفاده کنید، زیرا آب میوه های مصنوعی دارای قند، رنگ و طعم دهنده هستند.

- خوردن در زمان معینی اشتهای کودک را تحریک می کند.

- خستگی کودک مهمترین عامل در از بین بردن اشتهای اوست. بهتر است پس از استراحت به کودک غذا بدهید.

- بسیار مهم است که به کودک زمان کافی برای غذا خوردن بدهید، بهتر است در هنگام غذا خوردن از عجله پرهیز کنید.

- دادن غذای یکنواخت و تکراری باعث بیزاری کودک از آن می شود. حتی اگر غذای مورد علاقه کودک یکی پس از دیگری به او داده شود، کودک از خوردن آن امتناع می کند.

- کودک باید با انواع مختلف غذا آشنا شود. بهتر است یکی از اعضای بزرگتر خانواده ابتدا غذای جدید را بخورد تا نمونه ای برای کودک باشد.

- بی تحرکی، خواب ناکافی و بیماری کودک باعث از بین رفتن اشتها و نخوردن کودک می شود.

چند نکته مهم برای بهداشت غذای کودک:

- دستها باید قبل و بعد از تهیه غذا شسته شوند.

- غذاها باید خوب پخته شوند. زیرا گرما میکروب های بیماری زا را از بین می برد و خطر آلودگی احتمالی مواد غذایی در اثر گرما از بین می رود.

- غذای کودک باید برای هر وعده غذایی به صورت تازه تهیه شود و فاصله زمانی بین پخت غذای کودک تا زمانی که به کودک داده می شود نباید طولانی باشد، زیرا احتمال تکثیر میکروب ها در غذا وجود دارد.

- غذای پخته شده باید به درستی نگهداری شود. غذای باقیمانده باید بلافاصله خنک شود و در ظرف دربسته در یخچال نگهداری شود.

- در تهیه غذای کودک باید از غذای سالم و تمیز استفاده شود.

- از آب سالم برای نوشیدن و تهیه غذا استفاده کنید.

- غذا باید دور از دسترس حشرات و جوندگان نگهداری شود. برای این منظور، غذا باید در ظرف درب دار و دور از دسترس حیوانات و حشرات نگهداری شود، زیرا حیوانات حامل میکروب های بیماری زا هستند.