ضمیر ناخودآگاه چیست؟

ضمیر ناخودآگاه چیست؟ این قسمت پنهان ذهن انسان شامل افکار، خاطرات و رفتارهایی است که خارج از آگاهی ما عمل می کنند و یکی از جذاب ترین و مرموزترین مفاهیمی است که در روانشناسی مطرح شده است. ذهن ما تنها بخشی نیست که ما آگاهانه از آن آگاه هستیم. بخش بزرگی از افکار، احساسات، تصمیمات و حتی ادراکات ما در سطحی پنهان و نامرئی عمل می کند. بخشی که روانشناسان آن را ناخودآگاه می نامند (فروید، 1915). ضمیر ناخودآگاه مانند یک موتور پنهان است که بسیاری از رفتارهای ما را هدایت می کند و بدون اینکه متوجه باشیم بر انتخاب ها، روابط، احساسات و کیفیت زندگی ما تأثیر می گذارد. در این مقاله نگاهی علمی و جامع به دنیای پنهان ذهن خواهیم داشت.

نظرات متفاوتی در مورد چیستی ضمیر ناخودآگاه دارید؟

1. فروید: ناخودآگاه به عنوان مرکز امیال سرکوب شده

زیگموند فروید اولین کسی بود که مفهوم ناخودآگاه را به دنیای روانشناسی معرفی کرد. از دیدگاه او مکان ناخودآگاه:

• امیال سرکوب شده
• خاطرات دردناک
• تضادهای دوران کودکی
• بخش تاریک اما موثر شخصیت

است (فروید، 1900). فروید معتقد بود که رفتار انسان، حتی لغزش های زبانی، رویاپردازی ها و انتخاب های غیرمنطقی روزمره، تحت تأثیر ناخودآگاه است.

2. یونگ: ناخودآگاه فردی + ناخودآگاه جمعی

کارل گوستاو یونگ ناخودآگاه را به دو بخش تقسیم کرد:

1. ناخودآگاه فردی → مشابه نظر فروید
2. ناخودآگاه جمعی ← مجموعه ای از الگوهای کهن الگویی مشترک بین همه انسان ها (یونگ، 1968)

یونگ معتقد بود که نیروهایی در ناخودآگاه وجود دارد که انسان را به سمت معنا، رشد و "کلیت روانی" هدایت می کند.

3. روانشناسی شناختی: ناخودآگاه به عنوان یک پردازشگر سریع اطلاعات

با پیشرفت علم شناختی، مفهوم ناخودآگاه در قالب جدیدی تعریف شد.

در این نمای ناخودآگاه:

• این یک سیستم پردازش اطلاعات سریع و خودکار است
• بدون تلاش آگاهانه عمل می کند
• عادات مبتنی بر تصمیم گیری های سریع و واکنش های احساسی هستند

این چیزی است که کانمن آن را "سیستم یک" می نامد (Kahneman، 2011).

مثال: هنگام رانندگی، بسیاری از رفتارها بدون فکر آگاهانه انجام می شود.

بیشتر بخوانید:مقاله

6. روانشناسی انسان گرا: ناخودآگاه به عنوان ظرفیتی برای رشد

ویلیام جیمز، مزلو و راجرز معتقد بودند که ناخودآگاه نه تنها تاریک است. بلکه:

• منبع خلاقیت
• الهام
• شهود
• انگیزه برای رشد

همچنین است (مزلو، 1962).

7. نظریه های جدید: ناخودآگاه پیش بینی می کند

در مدل های جدید علوم شناختی، ذهن انسان دارای یک "سیستم پیش بینی" است:

مغز دائماً در تلاش است تا آینده را پیش بینی کند و مطابق با آن واکنش نشان دهد. این تنظیمات از طریق شبکه های عصبی انجام می شود که اغلب "بدون آگاهی" عمل می کنند (کلارک، 2013).

بیشتر بخوانید:مقاله

واکنش های عاطفی "قبل از آگاهی شناختی" رخ می دهد

انسان گاهی واکنش هایی نشان می دهد که دلیل آن را نمی داند

مثال:

وقتی صدایی ناگهانی می شنوید و می پرید، این واکنش قبل از یک تصمیم آگاهانه رخ می دهد.

مطالعات نشان می‌دهند که حتی آسیب‌های گذشته نیز می‌توانند به شکل "پاسخ‌های احساسی ناخودآگاه" ظاهر شوند (ون در کولک، 2014).

2. کنترل عادت

عادت ها یکی از مهم ترین ساختارهای ناخودآگاه هستند.

هر رفتاری که بارها تکرار شود، سطح آگاهی را ترک می کند و به یک "روال خودکار مغز" تبدیل می شود. این فرآیند در عقده های پایه ذخیره می شود (Graybiel, 2008).

یعنی:

1. رانندگی بدون فکر
2. بدون توجه تایپ کنید
3. سیگار کشیدن در هنگام استرس
4. واکنش های تکراری در روابط
5. خوردن هنگام اضطراب

همه در حوزه "ناخودآگاه عادتی" قرار می گیرند.

این عادات را می توان تغییر داد، اما به "آگاهی + تکرار + تقویت متفاوت" نیاز دارند.

بیشتر بخوانید:مقاله رایگان از قفل ترس مغز: آیا مغز ما ترسیده و در ترس زندگی می کند؟

3. تصمیم گیری سریع و شهودی

مطالعات نشان داده اند که بیش از 95 درصد از تصمیمات در مغز "به طور خودکار، سریع و ناخودآگاه" گرفته می شود (Kahneman، 2011).

این همان چیزی است که کانمن آن را "سیستم یک" می نامد.

ویژگی های این سیستم:

• سریع
• هیجان انگیز
• بدون تجزیه و تحلیل
• بستگی به تجربه دارد
• براساس الگوهای قبلی

این سیستم برای بقا و در شرایطی مانند:

ضروری است

1. انتخاب سریع
2. حدس شهودی
3. تشخیص چهره
4. پاسخ اضطراری
5. تصمیمات اجتماعی

فعال می شود.

مثال علمی:

مغز می تواند الگوی انتخاب را تعیین کند قبل از اینکه آگاهانه بدانیم چه می خواهیم (Soon et al., 2008).

بیشتر بخوانید:مقاله

این خاطرات به راحتی بازخوانی نمی شوند، اما بر رفتار و از طریق درمان هایی مانند:

1. هیپنوتیزم درمانی
2. EMDR
3. تحلیل روانشناختی
روایت درمانی

در دسترس و قابل تعمیر هستند.

5. خلاقیت و الهام

ناخودآگاه نه تنها قسمت تاریک ذهن است، بلکه یکی از منابع اصلی خلاقیت، شهود و الهام هنری است.

یونگ معتقد بود که خلاقیت از "کهن الگوهای ناخودآگاه جمعی" سرچشمه می گیرد (یونگ، 1968).

علوم شناختی همچنین نشان می دهد که:

• ارتباطات خلاقانه زیاد
• مشکلات پیچیده را حل کنید
• ایده های ناگهانی
• الهام هنری

زمانی اتفاق می‌افتد که شخص "آگاهانه تلاش نمی‌کند" (Kounios & Beeman، 2014).

مثال معروف:

کشف ککوله از ساختار بنزن در رویا - نمونه ای کلاسیک از ایده پردازی ناخودآگاه.

چرا این پدیده رخ می دهد:

هنگامی که ذهن خودآگاه آرام است، شبکه‌های نیمه پنهان مغز (شبکه حالت پیش‌فرض) فعال می‌شوند و الگوهای جدید و ترکیب‌های خلاقانه ایجاد می‌کنند.

چگونه با ناخودآگاه کار کنیم؟ روش ها، تکنیک ها

ذهن ناخودآگاه مجموعه فعالی از الگوهای رفتاری، عاطفی و شناختی است که خارج از آگاهی عمل می کند، اما عمیقاً زندگی ما را شکل می دهد. روانشناسی معاصر نشان می دهد که اگر به این بخش از ذهن به روش صحیح دسترسی داشته باشیم، می توانیم:

1. عادات را تغییر دهید
2. کاهش اضطراب
3. ریشه درگیری های داخلی را درک کنید
4. به عملکرد ذهنی بهتری دست یابید

در ادامه به بررسی هفت روش موثر و علمی برای کار با ناخودآگاه می پردازیم.

بیشتر بخوانید:مقاله

1. هیپنوتیزم

هایفوتراپی یکی از شناخته شده ترین روش های دستیابی به ناخودآگاه است. در حالت هیپنوتیزم:

1. ذهن خودآگاه آرام می شود
2. تمرکز افزایش می یابد
3. مقاومت های ذهنی کاهش می یابد
4. ناخودآگاه برای تغییر باز است

مکانیسم اثر:

در هیپنوتیزم، فرد وارد حالت "توجه متمرکز" و "پیشنهاد پذیری" بالا می شود و این حالت امکان دسترسی به الگوهای ذهنی عمیق را فراهم می کند (لین و گرین، 2011).

تکنیک ها:

• القای آرامبخش
• بازسازی باورهای منفی
• رگرسیون هیپنوتیزم
• تقویت عادات مثبت
• کار با خاطرات عاطفی ذخیره شده در سطح ناخودآگاه

2. مراقبه و ذهن آگاهی (Mindfulness & Meditation)

مدیتیشن فعالیت شبکه پیش‌فرض مغز (DMN) را کاهش می‌دهد و امکان مشاهده بدون قضاوت افکار و احساسات را فراهم می‌کند (Hölzel et al., 2011).

این حالت به فرد اجازه می دهد:

1. از الگوهای ناخودآگاه آگاه باشید
2. واکنش‌های احساسی خودکار را مهار کنید
3. یک فاصله سالم از افکار مزاحم ایجاد کنید

تکنیک ها:

1. مدیتیشن تنفس
2. اسکن بدن
3. افکار را بدون قضاوت مشاهده کنید
4. حضور در لحظه را تمرین کنید

بیشتر بخوانید: مقاله

تحلیل خود بازتابی

4. روانکاوی

روانکاوی یکی از قدیمی ترین روش ها برای کار با ناخودآگاه است و بر مفاهیمی مانند:

1. درگیری های ناخودآگاه
2. دفاعات روانی
3. انتقال و انتقال متقابل
4. تحلیل رویا
5. لغزهای زبانی

متکی بر (فروید، 1915).

تکنیک ها:

1. ارتباط رایگان
2. تجزیه و تحلیل مقاومت
3. تحلیل رویا
4. بررسی رابطه بین الگوهای کودکی و رفتار بزرگسالان

بیشتر بخوانید: مقاله نقش هیپنوتیزم در درمان آسیب های روانی و بحران های روانی

5. درمان شناختی رفتاری (CBT)

اگرچه CBT یک درمان آگاهانه است، اما بخشی از آن بر روی "تصورات خود" و "طرحواره های پنهان" کار می کند - یعنی ساختارهای شناختی ناخودآگاه (بک، 2011).

CBT کمک می کند:

1. باورهای ریشه دار ناخودآگاه شناسایی می شوند
2. این باورها باید از نظر شناختی بازسازی شوند
3. واکنش‌های احساسی خودکار باید اصلاح شوند

تکنیک ها:

1. ضبط خودکار افکار
2. بازسازی شناختی
3. مواجهه درمانی
4. شناسایی طرحواره های پنهان

6. تصویرسازی ذهنی (Mental Imagery)

تصویرسازی ذهنی شبکه‌های عاطفی و حافظه عمیق را فعال می‌کند و می‌تواند الگوهای ناخودآگاه را بازنویسی کند (هولمز و ماتیوز، 2010).

برنامه ها:

1. کاهش اضطراب
2. درمان تروما
3. تقویت اعتماد به نفس
4. برنامه ریزی موفقیت
5. ایجاد انگیزه درونی

تکنیک ها:

1. تجسم آینده مطلوب
2. بازنویسی صحنه های گذشته
3. تصویر درمانی هدایت شده
4. تصاویر خواب آور

7. تکنیک های برنامه ریزی ذهنی

این روش بر اساس اصول علوم شناختی کار می کند:

"تکرار + هیجان + تمرکز = تثبیت در ناخودآگاه".

برنامه نویسی ذهن در بسیاری از درمان ها و رویکردهای توسعه شخصی استفاده می شود (برگ و چارتراند، 1999).

تکنیک ها:

1. پیشنهادات مثبت (تأییدات)
2. تهویه و عامل کلاسیک
3. تکرار هدفمند جملات خودیاری
4. ایجاد محرک-پاسخ های ذهنی جدید
5. طراحی باورهای جایگزین

چند کلمه آخر

ذهن ناخودآگاه بخش بزرگ و تاثیرگذار ذهن انسان است. از فروید تا علوم اعصاب معاصر، همه دیدگاه ها موافق هستند که بخش بزرگی از رفتار و تجربه انسان خارج از آگاهی رخ می دهد. دانستن و کار با ناخودآگاه می تواند به انسان کمک کند:

1. ریشه مشکلات خود را بدانید
2. واکنش‌های او را مدیریت کنید
3. خلاقانه تر، آرام تر و کارآمدتر زندگی کنید

بیشتر بخوانید:مقاله تشخیص سریع مشکلهیپنو

سوالات متداول

1. چرا ضمیر ناخودآگاه اینقدر در زندگی ما تأثیرگذار است؟

زیرا حدود 95 درصد از رفتارها، واکنش های احساسی و تصمیم گیری ها از الگوهای ناخودآگاه نشات می گیرد. ناخودآگاه قدرت پردازش بسیار بیشتری نسبت به ذهن خودآگاه دارد.

2. ضمیر ناخودآگاه چگونه تشکیل می شود؟

بر اساس تجربیات دوران کودکی، روابط اولیه با والدین، محیط، شرایط، آسیب‌های عاطفی، فرهنگ، باورهای اجتماعی و تجربیات تکراری.

3. آیا امکان تغییر محتوای ناخودآگاه وجود دارد؟

بله. روش هایی مانند هیپنوتیزم، هیپنوتیزم، EFT، طرحواره درمانی، EMDR، NLP و تکرارهای ذهنی می توانند باورهای ریشه ای ناخودآگاه را اصلاح کنند.

4. علائم فعال بودن الگوهای ناخودآگاه ناخودآگاه چیست؟

تکرار روابط اشتباه، ترس های بی دلیل، اضطراب، انفعال، خود تخریبی، تعلل، احساس بی ارزشی، واکنش های هیجانی شدید، و مشکلات مزمن زندگی.

5. آیا ناخودآگاه همیشه منفی عمل می کند؟

خیر. ناخودآگاه منبع خلاقیت، شهود، شفای عاطفی، انگیزه های عمیق و حتی توانایی های ذهنی خارق العاده است. مشکل زمانی به وجود می آید که باورهای غلط در آن ثبت شود.

6. چگونه با ناخودآگاه ارتباط برقرار کنیم؟

از طریق مدیتیشن، هیپنوتیزم، تحلیل رویا، نوشتن آگاهانه، تنفس عمیق، بازگشت به احساسات بدنی، و مشاهده الگوهای تکرار شونده در زندگی.

7. آیا ناخودآگاه ثابت است یا تغییر می کند؟

ذهن ناخودآگاه منعطف است و در هر سنی و در هر مرحله از زندگی قابل بازنویسی است. مغز انسان دارای خاصیت نوروپلاستیسیته است.

8. مزایای درمان ضمیر ناخودآگاه چیست؟

آرامش بیشتر، تصمیم گیری بهتر، اعتماد به نفس، روابط سالم تر، رهایی از ترس، عملکرد قوی تر، انرژی ذهنی بیشتر و احساس یکپارچگی روانی.

بیشتر بخوانید:مقاله C%linical ارزیابی، تشخیص و درمان تخصصی

درمان ضمیر ناخودآگاه با هیپنوتیزم

اگر احساس می‌کنید که الگوهای پنهان، ترس‌ها، باورهای محدودکننده یا درگیری‌های عمیق درونی مسیر زندگی‌تان را بدون اینکه خودتان بدانید هدایت می‌کنند، وقت آن است که به ریشه‌ها بپردازید. هیپنوتیزم بالینی یکی از کاربردی ترین و موثرترین روش ها برای دسترسی ایمن و هدایت شده به ناخودآگاه و بازنویسی الگوهای ذهنی است. در مرکز مشاوره و خدمات روانشناسی محسن درخشان نسب در شهریار و تهران، هیپنوتیزم درمانی بر اساس تکنیک های عمیق "برنامه ریزی مجدد ناخودآگاه" انجام می شود.

اگر آماده هستید:

• خود را از تکرار الگوهای آسیب زا رها کنید
• ترس‌ها و درگیری‌های ریشه‌دار را درمان کنید
• باورهای محدودکننده را بازنویسی کنید
• به آرامش درونی و یکپارچگی روانی دست یابید
• و زندگی خود را از سطح ناخودآگاه تغییر دهید

هم اکنون می توانید اولین قدم را بردارید و با دفتر تماس بگیرید.

یک تصمیم کوچک امروز می تواند مسیر زندگی شما را برای همیشه تغییر دهد.

درمان ناخودآگاه آغاز رهایی درونی است.

منابع 1:

برگ، جی. ا.، و چارتراند، تی ال. (1999). خودکار بودن غیر قابل تحمل بودن. روانشناس آمریکایی، 54 (7)، 462-479

بک، جی اس (2011). رفتار درمانی شناختی: مبانی و فراتر از آن (ویرایش دوم). مطبوعات گیلفورد

Clark، A. (2013). بعد از آن؟ مغزهای پیش بینی کننده، عوامل واقع شده و آینده علوم شناختی. علوم رفتاری و مغز، 36 (3)، 181-204

Freud, S. (1900). تعبیر خواب. کتاب های پایه

Freud, S. (1915). ناخودآگاه. نسخه استاندارد، 14، 159–215

Gazzaniga, M. (2018). غریزه آگاهی: کشف ذهن چگونه رمز و راز را می سازد. Farrar، Straus و Giroux

Graybiel، A. M. (2008). عادات، تشریفات، و مغز ارزشیابی. بررسی سالانه علوم اعصاب، 31، 359-387

Hölzel, B. K., Lazar, S. W., et al. (2011). مدیتیشن ذهن آگاهی چگونه کار می کند؟ پیشنهاد مکانیسم های عمل دیدگاه های علم روانشناسی، 6 (6)، 537-559

منابع 2:

هولمز، ای. ا.، و ماتیوس، ای. (2010). تصویرسازی ذهنی در اختلالات عاطفی و عاطفی. بررسی روانشناسی بالینی، 30 (3)، 349-361

Jung, C. G. (1968). کهن الگوها و ناخودآگاه جمعی. انتشارات دانشگاه پرینستون

Kahneman، D. (2011). تفکر، سریع و آهسته. Farrar، Straus و Giroux

Kihlstrom, J. F. (1987). ناخودآگاه شناختی. علم، 237 (4821)، 1445-1452

Kounios, J., & Beeman, M. (2014). عصب شناسی شناختی بینش. بررسی سالانه روانشناسی، 65، 71-99

LeDoux, J. (2012). اضطراب: استفاده از مغز برای درک و درمان ترس و اضطراب. وایکینگ

لین، اس جی، و گرین، جی پی (2011). نظریه های اجتماعی شناختی و تفکیک هیپنوتیزم: به سوی نزدیکی. مجله آمریکایی هیپنوتیزم بالینی، 53 (4)، 277-293

Maslow، A. (1962). به سوی روانشناسی وجود. ون نوستراند

Pennebaker, J. W. (2018). نوشتار رسا: کلماتی که شفا می‌دهند. Idyll Arbor

Schacter, D. L. (1996). جستجوی حافظه: مغز، ذهن و گذشته. کتاب های پایه

به زودی، C. S.، Brass، M.، Heinze، H. J.، & Haynes، J. D. (2008). عوامل ناخودآگاه تعیین کننده تصمیمات آزاد در مغز انسان. Nature Neuroscience، 11 (5)، 543-545

Van der Kolk، B. (2014). بدن امتیاز را حفظ می کند. وایکینگ

نویسنده مقاله محسن درخشان نسب; روانشناس بالینی، پژوهشگر، هیپنوتراپیست، نویسنده و روان

شهری‌درمان و تهران

درمان.

© 1404 مطب روانشناسی محسن درخشان نسب | همه حقوق محفوظ است.

در صورت داشتن ابهام و یا سوالی درباره مقاله ” ضمیر ناخودآگاه چیست؟ ”، لطفا در انتهای همین صفحه ( بخش دیدگاه ) سوال و یا ابهامتان را مطرح کنید. آنها در اسرع وقت به شما پاسخ خواهند داد.