اختلال استرس پس از سانحه واکنش شایعی است که انسانها در مقابل رویدادهای پراسترس یا آسیب را از خود نشان می دهند. رویدادهای متفاوتی می توانند منجر به اختلال استرس پس از سانحه شوند، مثلاً تصادف کردن با ماشین؛ مورد تهاجم قرار گرفتن یا قربانی یک جنایت شدن؛ مورد تجاوز جسمی یا جنسی قرار گرفتن؛ جان سالم به در بردن از یک فاجعه مانند: سیل یا انفجار؛ یا شاهد مرگ دیگری بودن. افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه سه مشکل یا علامت اصلی دارند.
۱- تجربه مجدد خاطره رویداد آسیب زا: این تجربه شامل خاطرات مکرر، کابوس های شبانه و فلش بک هایی (تجدید شدن خاطره به صورت بسیار شفاف و زنده) است که در فرد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه این احساس را ایجاد می کند که گویی آن رویداد را دوباره از اول تجربه می کند. وقتی فرد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه چیزی می بیند یا می شنود که او را به یاد آن حادثه می اندازد، خاطرات دردناک وی دوباره زنده می شوند.
2- اجتناب کردن: یادآوری آنچه اتفاق افتاده است، ناراحت کننده است. پس افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه سعی می کنند، درباره آن فکر نکنند. آنها از افراد، اماکن، یا چیزهایی که باعث بازگشت خاطرات می شوند، دوری می کنند. اغلب نسبت به سایر افراد احساس یا عاطفه ای ندارند یا احساس کرختی یا جدایی از دیگران می کنند. برخی از این بیماران برای تسکین درد یا ناراحتی خود، به الکل یا مواد مخدر پناه می برند.
3- علائم تنش جسمانی: این علائم می تواند شامل مشکل در به خواب رفتن، احساس همیشگی بی قراری یا خشم، مشکل در تمرکز و احساس تنش یا گوش به زنگی افراطی باشد.

علت ایجاد اختلال استرس پس از سانحه چیست؟

زمانی که افراد از یک رویداد آسیب زا جان سالم به در می برند، خاطرات آن رویداد به طور مداوم با چیزهایی که می بینند، می شنوند، می بویند یا احساس می کنند ارتباط پیدا می کند. بعدها تصویرها، بوها یا سایر موارد مشابه می توانند موجب شوند که خاطرات و احساس های گذشته از نو احیا شوند.
دومین دلیل مرور خاطرات این است که افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه نیاز دارند مفهوم آن اتفاق را برای خودشان تجزیه و تحلیل کنند. رویدادهای آسیب را اغلب موجب می شوند که افراد باورهای پیشین خود را زیر سوال ببرند. به عنوان مثال، اینکه دنیا اساساً جای امنی است یا اتفاق های بد برای من رخ نخواهد داد را مسخره و غیرممکن می دانند. آنها درباره ضربه روحی که به آنها وارد شده است، فکر می کنند تا بتوانند آن را درک کنند، ولی فکر کردن به آن رویداد موجب بازگشت خاطرات و احساس های ناخوشایند می شود؛ در نتیجه سعی خواهند کرد به آنها فکر نکنند. این افراد به جای آرامش یافتن، بین یادآوری خاطرات و تلاش برای فراموش کردن آنها در نوسان هستند.

روند شکل گیری اختلال استرس پس از سانحه چگونه است؟

اغلب افراد به فاصله کوتاهی پس از رویداد آسیب زا علائم اختلال استرس پس از سانحه را تجربه می کنند. تقریباً در نیمی از این افراد، علائم به صورت خود به خود ظرف سه ماه بهبود می یابند. برای سایر این بیماران ممکن است علائم سال ها ادامه پیدا کند. برخی افراد نیز علائم را سال ها بعد از رویداد آسیب را تجربه می کنند.

چگونه درمان شناختی رفتاری اختلال استرس پس از سانحه را درمان می کند؟

درمان شناختی رفتاری کمک می کند تا خاطرات ناراحت کننده و هیجان های مرتبط با رویداد آسیب زا در بیماران مبتلا به این اختلال کاهش یابد. این درمان به شما کمک می کند تا دریابید چه اتفاقی افتاده است و چگونه می توانید دوباره به زندگی برگردید. در ابتداء درمانگر به شما تمرین های ساده ای خواهد داد تا در کاهش اضطراب شما مؤثر باشد. سپس به شما کمک خواهد کرد با خاطرات ناراحت کننده خود از طریق بازگویی مجدد رویداد آسیب زا، به شیوه ای ایمن روبرو شوید. شاید در آغاز اینگونه احساس کنید که برخی احساسات قدیمی از نو احیا شده اند. با این حال هر چه بیشتر این کار را انجام دهید، خاطرات بیشتر محو خواهند شد و احساس آرامش بیشتری خواهید داشت. درمانگر همچنین به شما کمک می کند درباره اتفاقی که رخ داده و اتفاق هایی که ممکن است در آینده رخ دهد، واقع بینانه تر فکر کنید.
پژوهش های متعددی نشان می دهند درمان شناختی رفتاری به بیماران مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه کمک می کند احساس به مراتب بهتری داشته باشند و دو سوم بیماران تحت این درمان در پایان درمان، دیگر ملاک های تشخیصی اختلال استرس پس از سانحه را ندارند. پژوهش های انجام شده، افراد مختلفی از جمله سربازان جنگی، قربانیان تهاجم، بازماندگان تصادف اتومبیل و کودکان را که مورد سوء استفاده قرار گرفته اند، شامل می شود.

درمان چه مدت به طول می انجامد؟

زمان لازم برای درمان اختلال استرس پس از سانحه به تعداد و شدت رویدادهای اسیب زای تجربه شده، شدت علائم کنونی و تعداد مشکلات مداخله گر در درمان بستگی دارد. برای افرادی که تنها یک رویداد آسیب زا را تجربه کرده اند، معمولاً ۱۲ الی ۲۰ جلسه کافی است. اغلب این جلسات ۴۵ تا۵۰ دقیقه طول می کشند، ولی تعداد معدودی از جلسات درمانی ۹۰ دقیقه ای خواهند بود.

آیا دارو می تواند مفید باشد؟

دارو درمانی عموماً به تنهایی برای درمان اختلال استرس پس از سانحه کافی نیست. با این حال، اگر با روان درمانی ترکیب شود برای برخی از بیماران مفید است. پزشک با روان پزشک شما می تواند بهترین دارو را برای شما تجویز کنند.

از شما به عنوان بیمار چه انتظاری می رود؟

اگر در حال حاضر سوء مصرف الکل یا مواد مخدر دارید یا با بحرانی در زندگی خود دست و پنجه نرم می کنید، بهتر است درمان را شروع نکنید. درمانگر می تواند به شما کمک کند تا ابتدا به این مشکلات بپردازید و سپس برای درمان علائم اختلال استرس پس از سانحه اقدام کنید. لازم است بعد از اینکه درمان را شروع کردید، مشتاقانه به درمان بپردازید و هر هفته بخشی از وقت خود را به مطالعه در این باره اختصاص دهید.