سوراخ قلب چیست؟ علائم، عوارض و روش های درمان

• 9/07/1404
• ۸ دقیقه

قلب انسان یکی از مهم ترین اندام های حیاتی بدن است که وظیفه پمپاژ خون و رساندن اکسیژن و مواد غذایی به سایر اندام ها را بر عهده دارد. هر گونه اختلال در ساختار قلب می تواند بر عملکرد آن تأثیر مستقیم بگذارد و سلامت عمومی فرد را تهدید کند. یکی از مشکلات مادرزادی قلب که در برخی افراد دیده می شود، سوراخ قلب است. این بیماری می تواند در کودکی تشخیص داده شود یا حتی سال ها بدون علامت باقی بماند و در بزرگسالی مشکلاتی جدی ایجاد کند.

بسیاری از افراد وقتی نام سوراخ قلب را می شنوند، دچار نگرانی می شوند و پرسش هایی برایشان مطرح می شود که آیا سوراخ قلب خطرناک است؟ آیا سوراخ قلب باعث مرگ می شود؟ چگونه می توان علائم سوراخ قلب را تشخیص داد؟ و آیا درمان سوراخ قلب امکان پذیر است؟ پاسخ به این پرسش ها نیازمند آشنایی دقیق با ماهیت بیماری، علائم بالینی و روش های درمانی آن است.

در این مقاله تلاش می کنیم با زبانی ساده اما علمی، توضیح دهیم که سوراخ قلب چیست، چه نشانه هایی دارد، چگونه تشخیص داده می شود و چه راهکارهایی برای درمان آن وجود دارد. همچنین به پرسش های پرتکرار بیماران در زمینه خطرات و عوارض این بیماری پاسخ خواهیم داد تا درک روشنی از موضوع به دست آورید.

سوراخ قلب چیست؟

سوراخ قلب به وضعیتی گفته می شود که در آن دیواره بین حفره های قلب به طور کامل بسته نشده و یک شکاف یا سوراخ در آن باقی مانده است. این سوراخ ها می توانند در بخش های مختلف قلب ایجاد شوند، اما شایع ترین نوع آن ها شامل نقص در دیواره بین دهلیزی (ASD) و نقص در دیواره بین بطنی (VSD) است.

در حالت طبیعی، دیواره قلب یا همان سپتوم وظیفه دارد خون غنی از اکسیژن و خون فاقد اکسیژن را از هم جدا نگه دارد. اما وجود سوراخ باعث می شود این دو جریان خون با هم مخلوط شوند. این اتفاق باعث کاهش کارایی قلب و ایجاد فشار بیشتر بر ریه ها می شود. شدت علائم و مشکلات ناشی از سوراخ قلب بستگی به اندازه سوراخ، محل آن و وضعیت عمومی سلامت فرد دارد.

برخی از نوزادان با سوراخ قلب متولد می شوند و این سوراخ ممکن است در ماه ها یا سال های اول زندگی به طور خودبه خودی بسته شود. اما در برخی موارد سوراخ باقی می ماند و نیازمند درمان پزشکی است. اگرچه در بسیاری از بیماران علائم خفیف یا حتی نامحسوس است، اما در موارد جدی می تواند به عوارضی مانند نارسایی قلبی، فشار خون ریوی یا سکته مغزی منجر شود.

علائم سوراخ قلب

علائم سوراخ قلب می تواند بسته به نوع و اندازه سوراخ متفاوت باشد. برخی بیماران تا سال ها هیچ نشانه ای بروز نمی دهند و بیماری تنها در جریان معاینات دوره ای یا سونوگرافی قلبی (اکوکاردیوگرافی) تشخیص داده می شود. اما در موارد دیگر، نشانه های زیر ممکن است ظاهر شوند:

احساس خستگی غیرمعمول به ویژه پس از فعالیت های روزانه، تنگی نفس هنگام ورزش یا حتی استراحت، تپش قلب یا نامنظمی ضربان، ورم در پاها یا شکم و ابتلا به عفونت های مکرر ریوی. در کودکان، نشانه هایی مانند رشد کندتر از حد طبیعی، کاهش وزن، عرق کردن زیاد در هنگام شیر خوردن یا فعالیت نیز از علائم سوراخ قلب به شمار می آیند.

نکته مهم این است که علائم سوراخ قلب در بزرگسالان گاهی دیرتر بروز می کنند. فرد ممکن است سال ها بدون علامت زندگی کند و تنها در دهه های سوم یا چهارم زندگی با مشکلاتی مانند تنگی نفس، ضعف عمومی یا سکته مغزی ناشی از عبور لخته خون از سوراخ قلب مواجه شود. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.

روش های تشخیص سوراخ قلب

تشخیص سوراخ قلب معمولاً با معاینه پزشک و سپس آزمایش های تکمیلی صورت می گیرد. پزشک ممکن است در معاینه با گوشی پزشکی، صدای غیرطبیعی یا سوفل قلبی را بشنود که نشانه ای از وجود سوراخ باشد.

برای تأیید تشخیص، روش های تصویربرداری و تست های زیر به کار می روند:

• اکوکاردیوگرافی (Echo) : 

 رایج ترین روش است که با استفاده از امواج صوتی، تصویر دقیقی از ساختار قلب ارائه می دهد و وجود سوراخ را نشان می دهد.

• اکوکاردیوگرافی از طریق مری (TEE) : 

 از این روش در موارد خاص برای مشاهده دقیق تر به کار می رود.

• MRI قلبی: 

 در برخی بیماران برای بررسی عملکرد قلب و ریه  از این روش استفاده می شود.

• کاتتریزاسیون قلبی:  

یک روش تهاجمی تر که امکان اندازه گیری دقیق فشارها و مشاهده سوراخ را فراهم می کند.

این روش ها کمک می کنند پزشک اندازه سوراخ، محل آن و تأثیر احتمالی بر عملکرد قلب را مشخص کرده و بهترین برنامه درمانی را طراحی کند.

آیا سوراخ قلب خطرناک است؟

یکی از رایج ترین پرسش های بیماران این است که آیا سوراخ قلب خطرناک است یا خیر. پاسخ این پرسش وابسته به شرایط فردی هر بیمار است. در برخی موارد، سوراخ کوچک است و هیچ عارضه جدی ایجاد نمی کند؛ حتی ممکن است با گذشت زمان به طور خودبه خودی بسته شود.

اما در مواردی که سوراخ بزرگ باشد یا جریان خون را به شدت تحت تأثیر قرار دهد، عوارض قابل توجهی به دنبال خواهد داشت. از جمله این عوارض می توان به فشار خون ریوی، نارسایی قلبی، اختلال در ریتم قلب و حتی سکته مغزی اشاره کرد.

بنابراین، نمی توان به طور مطلق گفت سوراخ قلب همیشه خطرناک است یا خیر. شدت بیماری باید توسط پزشک متخصص قلب و عروق ارزیابی شود. نکته مهم این است که مراجعه به موقع به پزشک و انجام معاینات دوره ای می تواند از بروز بسیاری از این عوارض جلوگیری کند.

آیا سوراخ قلب باعث مرگ می شود؟

این پرسش برای بسیاری از بیماران نگرانی بزرگی ایجاد می کند. واقعیت این است که سوراخ قلب به تنهایی الزاماً باعث مرگ نمی شود، اما در صورتی که تشخیص و درمان به موقع صورت نگیرد، می تواند منجر به عوارضی شود که زندگی فرد را تهدید کند.

برای مثال، سوراخ های بزرگ می توانند باعث افزایش فشار در ریه ها و نارسایی قلبی شوند. در این شرایط، اگر بیماری کنترل نشود، احتمال مرگ ناشی از عوارض افزایش می یابد. همچنین در برخی بیماران بزرگسال، لخته خون از طریق سوراخ عبور کرده و به مغز می رسد که می تواند سکته مغزی کشنده ایجاد کند.

بنابراین، پاسخ دقیق به این پرسش بستگی به اندازه سوراخ، وضعیت قلب و اقدامات درمانی انجام شده دارد. اگر بیمار تحت نظر پزشک باشد و درمان مناسب دریافت کند، خطر مرگ به حداقل می رسد.

درمان سوراخ قلب

روش های درمان سوراخ قلب بسته به اندازه سوراخ، محل آن و شرایط کلی بیمار متفاوت است. در برخی نوزادان و کودکان، سوراخ های کوچک ممکن است بدون نیاز به درمان خاصی به مرور زمان بسته شوند. در این موارد پزشک تنها توصیه به پیگیری دوره ای می کند.

اما در مواردی که سوراخ بزرگ باشد یا علائم قابل توجهی ایجاد کند، درمان لازم است. درمان شامل دو روش اصلی است:

• بستن سوراخ با کاتتر (Catheter-based closure) : 

 در این روش از طریق رگ کشاله ران، وسیله ای مخصوص وارد قلب می شود و سوراخ با دستگاهی شبیه چتر بسته می شود. این روش کم تهاجمی است و دوران نقاهت کوتاه تری دارد.

• جراحی قلب باز: 

 در موارد پیچیده یا سوراخ های بزرگ، جراحی قلب باز برای ترمیم سوراخ انجام می شود. اگرچه این روش تهاجمی تر است، اما در بسیاری از بیماران نتیجه موفقیت آمیزی دارد.

در کنار این درمان ها، داروهایی برای کنترل علائم یا پیشگیری از لخته شدن خون نیز ممکن است تجویز شود. نکته کلیدی این است که درمان سوراخ قلب تنها باید تحت نظر متخصص قلب و عروق انجام گیرد و انتخاب روش درمانی بسته به شرایط هر بیمار متفاوت است.

سخن پایانی

سوراخ قلب یکی از مشکلات مادرزادی شایع اما قابل کنترل است. شدت این بیماری از فردی به فرد دیگر متفاوت است و بسته به محل و اندازه سوراخ، می تواند بدون علامت باقی بماند یا به مشکلات جدی منجر شود. پاسخ به این پرسش که آیا سوراخ قلب خطرناک است یا باعث مرگ می شود، کاملاً وابسته به تشخیص و درمان به موقع دارد.

امروزه روش های تشخیصی پیشرفته مانند اکوکاردیوگرافی و درمان های مدرن از جمله بستن سوراخ با کاتتر یا جراحی قلب باز، امکان مدیریت مؤثر این بیماری را فراهم کرده اند. مهم ترین اقدام بیماران، مراجعه منظم به پزشک و پیگیری توصیه های تخصصی است.

سوالات متداول

آیا سوراخ قلب در کودکان خودبه خود بسته می شود؟ بله، در بسیاری از موارد سوراخ های کوچک در سال های اول زندگی به صورت طبیعی بسته می شوند. اما برخی موارد نیاز به پیگیری و درمان دارند.

علائم سوراخ قلب در بزرگسالان چیست؟ علائمی مانند تنگی نفس، خستگی مداوم، تپش قلب، ورم اندام ها و سکته مغزی ممکن است نشانه وجود سوراخ قلب در بزرگسالان باشد.

درمان سوراخ قلب چگونه انجام می شود؟ بسته به شرایط بیمار، درمان می تواند شامل پیگیری دوره ای، بستن سوراخ با کاتتر یا جراحی قلب باز باشد. پزشک متخصص بهترین روش را بر اساس وضعیت بیمار انتخاب می کند.

آیا سوراخ قلب خطرناک است؟

خطرناک بودن سوراخ قلب به شرایط فرد بستگی دارد. سوراخ‌های کوچک معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کنند و ممکن است خودبه‌خود بسته شوند، اما سوراخ‌های بزرگ می‌توانند باعث عوارضی مانند فشار خون ریوی، نارسایی قلبی یا سکته شوند. تشخیص شدت بیماری و پیگیری منظم توسط پزشک برای پیشگیری از عوارض ضروری است.

آنژیوگرافی از دست بهتر است یا پا؟ مقایسه کامل

وقتی صحبت از بررسی دقیق رگ های قلب یا عروق

تفاوت آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی قلب | هر آنچه باید بدانید

در دنیای پزشکی قلب، شناخت دقیق روش های تشخیصی و

علائم فشار خون عصبی چیست و چگونه آن را کنترل کنیم؟

فشار خون یکی از حیاتی ترین شاخص های سلامت انسان