رژیم غذا و بیماری بیماری روده
سلام دوست عزیز! اگر به بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو مبتلا هستید، ممکن است گاهی اوقات در جذب مواد مغذی مشکل داشته باشید. این می تواند به دلیل التهاب باشد
عوارض جانبی روده، دارو یا شرایط خاص بیماری.
چرا توجه به رژیم غذایی مهم است؟
هنگامی که روده کوچک شما ملتهب است، ممکن است مشکلات هضم و جذب رخ دهد. و هنگامی که روده بزرگ تحت تأثیر قرار می گیرد، جذب آب و الکترولیت ها به درستی انجام می شود
نمی توان انجام داد. این مسائل می توانند علائمی مانند سوء تغذیه و کاهش وزن ایجاد کنند.
در اینجا چند نکته را به زبان ساده و دوستانه توضیح می دهیم:
- اسهال شدید: دفع مکرر مایعات و مدفوع آبکی ممکن است باعث کم آبی بدن شود. این بدان معناست که ممکن است مایعات، مواد مغذی و الکترولیت هایی مانند سدیم، پتاسیم، منیزیم، فسفر و روی را از دست بدهید. این موضوع می تواند همراه با کاهش وزن اتفاق بیفتد.
- درد شکمی و حالت تهوع: این علائم اغلب باعث کاهش اشتها می شوند و ممکن است با دریافت کافی کالری و مواد مغذی تداخل داشته باشند.
- نیاز به دفع مکرر روده: گاهی اوقات افراد برای جلوگیری از اسهال یا سفرهای مکرر به دستشویی کمتر غذا می خورند. این موضوع می تواند خطر سوء تغذیه را افزایش دهد.
- فقدان جذب مواد مغذی: التهاب های روده باعث اختلال در جذب پروتئین ها، چربی ها، قندها، ویتامین ها می شود. این امر در بیماران مبتلا به بیماری کرون جدیتر میشود، بهویژه زمانی که قسمت بزرگی از روده کوچک تحت تأثیر قرار گرفته یا تحت عمل جراحی قرار گرفته باشد.
- تشکیل اسکار و تنگی: التهابات مکرر ممکن است باعث ایجاد بافت اسکار و تنگی در روده شود. این می تواند دفع غذا را دشوار کند و برخی از غذاهای فیبری مانند میوه ها و سبزیجات ممکن است باعث نفخ و درد شوند. در این موارد، رژیم های غذایی کم فیبر یا مصرف مایعات بیشتر می تواند کمک کننده باشد. البته استفاده از دارو برای کاهش التهاب نیز ضروری است.
- عوارض جانبی دارویی: مصرف طولانی مدت داروهای کورتیکواستروئیدی مانند پردنیزون ممکن است باعث تأخیر رشد در کودکان، افزایش وزن، کاهش توده دیابت، خطر ابتلا به پوکی استخوان شود. همچنین، داروهایی مانند سولفاسالازین و متوترکسات ممکن است در جذب اسید فولیک اختلال ایجاد کنند.
چگونه از سوء تغذیه جلوگیری کنیم؟
اگر کمبود آب و مواد مغذی تشخیص داده شود و درمان نشود، ممکن است شما را در معرض خطر سوء تغذیه قرار دهد. علائمی مانند کاهش وزن، خستگی، ضعف عمومی یا کاهش
انرژی دادن می تواند نشان دهنده این مشکل باشد. حتی اگر علائم شدیدی ندارید، بهتر است با تیم مراقبت های بهداشتی خود در مورد آزمایش کمبود مواد مغذی صحبت کنید.
هر فردی ویژگی های منحصر به فردی دارد. به همین دلیل، هیچ رژیم غذایی یکسانی وجود ندارد. توصیه ما این است که سعی کنید از یک رژیم غذایی متعادل و سرشار از مواد مغذی پیروی کنید. شما باید توصیه های تغذیه ای را بر اساس نیازهای فردی، محل درگیری روده، علائم و وضعیت تغذیه تنظیم کنید. همیشه با نظر پزشک و متخصص تغذیه در رژیم غذایی خود تغییراتی ایجاد کنید.
چه غذاهایی باید بخورم؟
برای اینکه بدن شما آب کافی دریافت کند، روزانه 8 تا 10 لیوان آب بنوشید. علاوه بر آب ساده، می توانید از آب گوشت گاو، آب گوجه فرنگی و نوشیدنی های ورزشی رقیق شده نیز استفاده کنید. نوشیدنی ها را به آرامی بنوشید و از نی استفاده نکنید، زیرا ممکن است باعث تولید گاز شود.
اگر می خواهید رژیم غذایی غنی و متنوعی داشته باشید:
- غذاهایی با فیبر بیشتری مانند سبوس جو دوسر، لوبیا، جو، آجیل، غلات و حبوبات انتخاب کنید، مگر اینکه استومی داشته باشید. در این مورد، ممکن است پزشک به شما توصیه کند که برای مدتی از یک رژیم غذایی کم فیبر پیروی کنید.
- از پروتئین هایی مانند گوشت بدون چربی، ماهی، تخم مرغ و آجیل استفاده کنید.
- سعی کنید با خوردن انواع میوه ها و سبزیجات رنگ های بیشتری مانند سبز، نارنجی و قرمز را به رژیم غذایی خود اضافه کنید (در صورت نیاز می توانید پوست و دانه ها را جدا کنید).
- غذاهای حاوی پروبیوتیک مانند ماست، کیمچی، میسو، کلم و کلم بروکلی نیز می توانند به بهبود هضم کمک کنند.
انتخاب یک رژیم غذایی ضد التهابی و متعادل واقعا می تواند به کاهش علائم، بهبود کیفیت زندگی و حفظ سلامت روده کمک کند. تنها رژیم غذایی که شواهدی در مورد کمک به کنترل بیماری دارد، رژیم مدیترانه ای است:
این رژیم غذایی سرشار از فیبر، آنتی اکسیدان ها و چربی های سالم (مانند امگا 3 و امگا 9) و همچنین تاکید آن بر مصرف مواد غذایی تازه و کمتر است
به عنوان یک الگوی موثر شناخته شده است. حتی سازمان های بین المللی مانند ECCO (سازمان اروپایی کرون و کولیت) و دستورالعمل های ACG و AGA نیز این روش را تایید کرده اند.
در ادامه می خواهم نکات مهم و کاملی را بر اساس غذاهای موجود در ایران برای شما توضیح دهم. به خصوص برای کسانی که با بیماری کرون و کولیت اولسراتیو دست و پنجه نرم می کنند یا حتی استومی دارند.
اصول کلیدی رژیم غذایی مدیترانه ای برای بیماران مبتلا به التهاب روده
خواص ضد التهابی و آنتی اکسیدانی
مصرف زیاد میوهها و سبزیجات تازه فصلی مانند گوجهفرنگی، خیار، کدو تنبل، بادمجان، اسفناج، کلم و سبزیها التهاب را کاهش میدهد.
استفاده از ادویه های طبیعی مانند سیر، زردچوبه، نعناع، ریحان و رزماری به جای نمک طعم غذا را بهبود می بخشد و به کاهش التهاب کمک می کند.
تامین فیبر و بهبود هضم
غلات کامل مانند نان سنگی، نان بربر غلات کامل، برنج قهوه ای و بلغور سرشار از فیبر هستند و هضم را آسان می کنند.
البته، در دوره های حاد یا برای بیماران استومی، ممکن است لازم باشد از سبزیجات خام و پوست گرفته پرهیز شود و از سبزیجات پخته و نرم استفاده شود.
مصرف چربی های سالم
روغن زیتون بکر به عنوان منبع اصلی چربی سالم در این رژیم غذایی بسیار مهم است. استفاده از آن در سالاد، چاشنی و حتی پخت و پز (به مقدار کم) توصیه می شود.
آجیل هایی مانند بادام، گردو و پسته نیز برای مصرف محدود به عنوان منابع امگا 3 و امگا 9 توصیه می شود.
پروتئین های با کیفیت
ماهیهای چرب روغنی مانند سالمون، ساردین یا تن باید حداقل دو بار در هفته مصرف شوند زیرا به دلیل داشتن اسیدهای چرب برای قلب و روده بسیار مفید هستند.
محصولات لبنی کم چرب مانند ماست یونانی و پنیر سبک (به عنوان مثال، پنیر لواشکی یا پنیر بومی کم چرب) نیز به تامین پروتئین و کلسیم کمک می کند.
لیست غذاهای مفید و مضر (طبق بازار ایران)
غذای سالم
میوه ها:
سیب (گاهی بدون پوست برای سهولت هضم)، گلابی، انگور، خرما، انجیر، پرتقال، طالبی و هلو.
در دوره های حاد یا برای بیماران استومی، میوه های نرم مانند موز یا پاپایا توصیه می شود.
سبزیجات:
سبزیجات تازه و پخته شده مانند گوجه فرنگی، خیار، کدو تنبل، بادمجان، اسفناج، کلم، کلم بروکلی، هویج و نعناع سبزیسبزیجات.
برای بیماران استومی یا در موارد حاد، از سبزیجات پخته شده بدون پوست و دانه استفاده کنید.
غلات کامل:
نانهای سنتی تهیهشده از آرد سبوسدار مانند سنگک و بربر غلات کامل، برنج قهوهای و بلغور.
پاها:
عدس، نخود، لوبیا و لوبیا؛ که می تواند به عنوان پایه غذاهای سبک (مثلا سوپ یا خورش های نرم) استفاده شود.
ماهی و غذاهای دریایی:
ماهی روغنی (ماهی آزاد، ساردین، تن) ترجیحا آب پز یا کبابی با روغن زیتون.
لبنیات کم چرب:
ماست یونانی، دوغ کم چرب و پنیرهای سبک.
چربی های سالم:
روغن زیتون فوق بکر; همچنین آجیل و تخمه بدون نمک (به مقدار محدود).
ادویه جات ترشی جات و گیاهان معطر:
سیر، زردچوبه، نعناع، ریحان، رزماری، دارچین; که می تواند جایگزین نمک شود.
غذاهای مضر یا محدود:
غذاهای فرآوری شده و شیرین:
نوشابهها، شیرینیهای صنعتی، بستنی و سایر محصولات با شکر افزوده.
غلات تصفیه شده:
نان سفید، ماکارونی و برنج سفید که حاوی فیبر نیست.
چربی های ناسالم:
کره، مارگارین و روغنهای صنعتی (حاوی چربیهای ترانس).
گوشت قرمز پرچرب و فرآوری شده:
گوشت قرمز پرچرب مانند سوسیس، سوسیس و بیکن، که می تواند التهاب را افزایش دهد.
غذاهای بسیار تند یا تند:
در دورههای حاد یا برای بیمارانی که استوما دارند، استفاده از ادویههای بسیار تند ممکن است آزاردهنده باشد.
نکات ویژه برای بیماران استومی
کاهش فیبر نامحلول:
در دوره های حاد یا برای بیمارانی که استوما دارند، بهتر است از سبزیجات خام، پوست میوه و دانه های کوچک پرهیز کنند و به جای آن از سبزیجات پخته و نرم استفاده کنند.
غذاهای کوچک و مکرر:
تقسیم وعدههای غذایی به وعدههای کوچک و مصرف مکرر در طول روز میتواند فشار روی رودهها را کاهش داده و هضم را بهبود بخشد.
هضم آسان:
توصیه میشود از پروتئینهای آسان هضم مانند تخممرغ آب پز یا سوپهای سبک استفاده کنید.
بهداشت غذا:
تهیه غذای خانگی با مواد تازه و استفاده از روشهای پخت سبک مانند بخارپز، جوشاندن یا کباب کردن، خطر عفونتهای مرتبط با بیماریهای التهابی روده را کاهش میدهد.
رژیم غذایی در دوره های عود
این نکات رژیمی را برای کمک به کاهش علائم در طول دورههای عود بیماری و اطمینان از دریافت کافی مواد مغذی، ویتامینها و مواد معدنی آماده کردهایم. در طول این مدت، برخی از غذاها یا نوشیدنی ها ممکن است سیستم گوارشی را تحریک کرده و علائم را تشدید کنند.
توصیه می کنیم زیر نظر تیم مراقبت های بهداشتی و متخصص تغذیه، غذاهای محرک را حذف کنید و آنها را با غذاهایی با مواد مغذی مشابه جایگزین کنید. این روش به شما کمک می کند در دوره های عود بیماری بهتر با وضعیت خود کنار بیایید.
محدود کردن غذاهای محرک در طول دوره عود بیماری
گاهی اوقات باید از غذاهایی که باعث سوزش سر دل، نفخ و اسهال می شوند دوری کنید. این غذاها شامل موارد زیر است:
1. مواد غذایی با فیبر نامحلول: مانند میوه های با پوست (مانند پوست میوه ها یا دانه ها)، سبزیجات سبز رنگ خام، به ویژه کلم بروکلی، کلم و گل کلم.
کلم، یا هر چیزی که پوسته ای مانند آجیل و لوبیا دارد.
2. لاکتوز: قند موجود در محصولات لبنی مانند شیر، خامه و پنیر نرم.
3. قندهای غیر قابل جذب: الکل های قندی مانند سوربیتول و مانیتول که در آدامس های بدون قند، آب نبات، بستنی و برخی میوه ها یا آب میوه ها مانند گلابی، هلو و آلوئه ورا یافت می شوند.
پیدا شد.
4. غذاهای شیرین: از جمله شیرینی و آب میوه.
5. غذاهای با چربی بالا: مانند کره، نارگیل، مارگارین، خامه و غذاهای چرب یا سرخ شده.
6. نوشیدنی های الکلی یا کافئین دار: مانند آبجو، شراب، الکل، نوشابه، و قهوه.
7. غذاهای تند.
غذاهای توصیه شده در طول دوره عود بیماری
برای رفع نیازهای بدن بهتر است از این مواد غذایی استفاده کنید:
1. غلات تصفیه شده: مانند آرد سوخاری، سیب زمینی یا نان بدون گلوتن، ماکارونی سفید، برنج سفید، و جو دوسر.
2. میوه های کم فیبر: مانند موز، طالبی، خربزه عسلک، و میوه های پخته شده.
3. سبزیجات کاملاً پخته، بدون هسته و بدون پوست: مانند مارچوبه، خیار و کدو.
4. پروتئین های خوب: ماهی، گوشت مرغ سفید، سویا، تخم مرغ.
5. محصولات لبنی بدون لاکتوز: شیر بدون چربی، ماست و پنیرهای سفت مانند چدار یا پارمزان.
6. جایگزین های غیر لبنی: شیر سویا، شیر برنج یا شیر بادام.
اگر کمتر از این مواد مصرف می کنید یا وزن کم می کنید، می توانید از مکمل های غذایی یا پروتئین های خانگی استفاده کنید. برای یافتن بهترین مکمل مناسب
برای نیازهای تغذیه ای خود، حتما با پزشک یا متخصص تغذیه خود مشورت کنید.
نکاتی برای تهیه و برنامه ریزی غذا در طول دوره عود
1. هر روز چهار تا شش وعده غذایی مصرف کنید.
2. 8 تا 10 لیوان آب در روز بنوشید؛ علاوه بر آب ساده، می توانید از آب گوشت گاو، آب گوجه فرنگی یا نوشیدنی های ورزشی رقیق شده استفاده کنید. نوشیدنی ها را به آرامی بنوشید و از نی استفاده نکنید، زیرا ممکن است باعث تولید گاز شود.
3. غذای خود را از قبل آماده کنید و همیشه مقداری غذای سالم در خانه داشته باشید.
4. برای داشتن غذاهای مغذی مانند تخم مرغ آب پز، غذاهای کبابی، سبزیجات بخارپز و سیب زمینی آب پز از روش های ساده پخت مانند آب پز، بخارپز، کبابی یا آب پز استفاده کنید.
5. یک دفترچه روزانه غذایی تهیه کنید و آنچه می خورید و علائمی را که تجربه می کنید بنویسید.
6. به یاد داشته باشید، رژیم غذایی هر بیمار می تواند متفاوت باشد. بنابراین بهتر است با تیم مراقبت های پزشکی و متخصص تغذیه
مشورت کنیدبرای تنظیم یک برنامه کاملا شخصی و مناسب برای شما.
خلاصه و توصیه نهایی
دوست عزیز، اگر بیماری های التهابی روده مانند بیماری کرون و کولیت اولسراتیو (بیماری التهابی روده) دارید یا حتی استومی دارید،
رژیم غذایی مدیترانه ای می تواند به کاهش علائم، بهبود هضم و کیفیت زندگی به عنوان یک الگوی تغذیه ای ضد التهابی و متعادل کمک کند
را ارتقا دهید. این رژیم بر مصرف میوهها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، ماهیهای چرب، محصولات لبنی کمچرب و روغن زیتون فرابکر و محدود کردن غذاها تاکید دارد.
چربی های فرآوری شده، ناسالم و گوشت قرمز پرچرب گزینه ای عالی برای بیماران هستند.
دکتر سیما برای استفاده کامل از این رژیم پیشنهاد می کند با یک متخصص تغذیه آشنا به رژیم مدیترانه ای مشورت کنید تا برنامه غذایی شخصی را بر اساس شرایط خاص خود ارائه دهید!!!
این راهنمای ساده را به عنوان نقطه شروعی برای تغییرات سبک زندگی سالم در نظر بگیرید. همیشه به یاد داشته باشید که هرگونه تغییر رژیم غذایی باید به صورت فردی و زیر نظر پزشک انجام شود. امیدواریم این مطالب برای شما مفید باشد و روزهای خود را با سلامتی بیشتری سپری کنید.
