اختلال خودزشتپنداری یا Dysmorphophobia یک نوع اختلال روانی است که در آن فرد به صورت غیرواقعی و اغراقآمیز نسبت به ظاهر یا ویژگیهای جسمی خود احساس نارضایتی دارد. این اختلال می تواند اثرات منفی زیادی بر کیفیت زندگی فرد داشته باشد و باعث اختلال در فعالیت های روزمره، روابط اجتماعی و حتی سلامت روان شود. افراد مبتلا به این اختلال ممکن است از آینه دوری کنند یا دائماً ظاهر خود را با دیگران مقایسه کنند. در این مقاله به علائم، علل، روش های تشخیص و درمان این اختلال پرداخته می شود.
بیزاری از خود چیست؟
بیزاری از خود یک اختلال روانی است که در آن فرد به طور غیرمنطقی و اغراق آمیز نسبت به ظاهر فیزیکی خود احساس نقص یا زشتی می کند. این احساس با واقعیت مطابقت ندارد و فرد ممکن است به شدت بر روی یک ویژگی خاص از بدن خود تمرکز کند، حتی اگر آن ویژگی از نظر دیگران طبیعی باشد. در برخی موارد، افراد مبتلا به این اختلال اغلب خود را در آینه نگاه می کنند یا از آن اجتناب می کنند و ممکن است برای اصلاح ظاهر خود تحت عمل جراحی یا درمان های زیبایی قرار گیرند. برای درمان اختلال خود بیزاری می توانید به گروه روانپزشکی و روانشناسی مهربد مراجعه کنید.علائم اختلال خود بیزاری
افراد مبتلا به اختلال خودشیفتگی ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:
- به طور مداوم به ظاهر فکر می کنید: ممکن است فرد بیشتر وقت خود را به بررسی ظاهر یا ویژگی خاصی از بدن خود اختصاص دهد.
- اجتناب از آینه: اجتناب از نگاه کردن به آینه یا برعکس، نگاه مداوم به آینه برای بررسی عیوب.
- افزایش اضطراب اجتماعی: احساس اضطراب در موقعیت های اجتماعی به دلیل نگرانی در مورد نحوه دیده شدن.
- برخورد با احساسات منفی: احساس ناامیدی، اضطراب، و افسردگی ناشی از نگرانی در مورد ظاهر.
- درخواستهای مکرر برای تغییرات فیزیکی: جراحیهای پلاستیک یا درمانهای زیبایی برای اصلاح نقصهای احتمالی.
بیشتر بخوانید: بدبینی
علل اختلال خود بیزاری
دلایل اختلال خود بیزاری ممکن است ترکیبی از عوامل ژنتیکی، روانی و محیطی باشد:
- عوامل ژنتیکی: سابقه خانوادگی اختلالات روانی و ویژگی های ژنتیکی می تواند فرد را مستعد ابتلا به این اختلال کند.
- تجارب دوران کودکی: تحقیر، انتقاد یا تجربیات منفی مربوط به ظاهر در دوران کودکی می تواند در شکل گیری این اختلال نقش داشته باشد.
- نقش رسانه ها و استانداردهای زیبایی: تبلیغات رسانه ای و فشار اجتماعی برای داشتن ظاهری خاص ممکن است باعث ایجاد چنین اختلالی شود.
- افکار منفی و انتقاد از خود: گرایش به افکار منفی و انتقاد از خود می تواند باعث این اختلال شود.
تشخیص اختلال خود بیزاری
تشخیص اختلال خود بیزاری توسط روانشناس یا روانپزشک با استفاده از مصاحبه های بالینی، ارزیابی های روانشناختی و بررسی تاریخچه بیماری انجام می شود. همچنین استفاده از ابزارهای استاندارد ارزیابی مانند پرسشنامه یا مقیاس های خاص می تواند به تشخیص کمک کند.
بیشتر بخوانید: تروما
اثر اختلال خودبیزاری بر زندگی فرد
اختلال بیزاری از خود می تواند اثرات عمیق و منفی بر جنبه های مختلف زندگی فرد داشته باشد. این اثرات نه تنها بر سلامت روحی و جسمی افراد تأثیر می گذارد، بلکه می تواند بر روابط اجتماعی، شغل و حتی کیفیت کلی زندگی او نیز تأثیر بگذارد. در اینجا برخی از این اثرات وجود دارد:
- اختلال در روابط اجتماعی
افراد مبتلا به اختلال خودشیفتگی احساس می کنند که دیگران بر ظاهر خود تمرکز دارند و به همین دلیل ممکن است از موقعیت های اجتماعی دوری کنند یا در گروه احساس ناراحتی کنند. این اضطراب اجتماعی می تواند منجر به گوشه گیری فرد شود، زیرا فرد از برقراری روابط اجتماعی و شرکت در فعالیت های اجتماعی اجتناب می کند. این انزوای اجتماعی می تواند منجر به مشکلاتی مانند افسردگی، احساس تنهایی و کاهش اعتماد به نفس شود. - کاهش کیفیت زندگی
افکار مستمر و منفی در مورد ظاهر می تواند از نظر عاطفی و روانی بر زندگی فرد فشار بیاورد. یک فرد ممکن است زمان زیادی را صرف بررسی عیوب ظاهری خود یا تلاش برای تغییر آنها کند. این نگرانی ها به نوعی می تواند کیفیت زندگی را کاهش دهد، زیرا انسان بیشتر به مسائل بیرونی توجه می کند تا مسائل مهم و معنوی. - مشکلات شغلی و تحصیلی
اختلال بیزاری از خود می تواند اعتماد به نفس فرد را در محیط های کاری یا تحصیلی کاهش دهد. اضطراب و نگرانی های ظاهری ممکن است مانع از تمرکز فرد روی کار یا مدرسه شود و در نتیجه عملکرد فرد در این زمینه ها مختل شود. همچنین، افراد آسیب دیده ممکن است کمتر از توانایی های واقعی خود در موقعیت های شغلی یا تحصیلی خود استفاده کنند. - مشکلات جسمی و روانی
در بسیاری از موارد، افراد مبتلا به اختلال خود بیزاری ممکن است به دنبال جراحی زیبایی یا درمان های پزشکی مختلف برای اصلاح نقص ظاهری ظاهری خود باشند. این اقدامات می تواند از نظر فیزیکی خطرناک باشد و گاهی اوقات باعث عوارض جانبی یا آسیب دائمی شود. همچنین، این اقدامات ممکن است اثرات روانی منفی بیشتری ایجاد کند، زیرا ممکن است فرد همچنان به دنبال تکمیل تغییرات ظاهری خود باشد و هرگز احساس رضایت کامل نداشته باشد. - افزایش مشکلات روانی
اختلال خود بیزاری اغلب با سایر اختلالات روانی مانند اضطراب، افسردگی، اختلالات خوردن و اختلال وسواس فکری-اجباری همراه است. یک فرد ممکن است به دلیل تمرکز بیش از حد بر ظاهر خود و احساسات منفی مرتبط با آن از افسردگی، اضطراب یا حتی اختلالات خوردن مانند بی اشتهایی عصبی یا پرخوری عصبی رنج ببرد. این اختلالات می تواند اثرات منفی بیشتری بر سلامت روان فرد داشته باشد و منجر به چرخه ای از مشکلات عاطفی و رفتاری شود. - پذیرش خود و کاهش عزت نفس
افراد مبتلا به اختلال خود بیزاری احساس می کنند که ظاهرشان به اندازه کافی خوب نیست و این باعث کاهش عزت نفس و پذیرش خود می شود. این احساس شکست و عدم کفایت می تواند منجر به مشکلات روانی طولانی مدت شود و فرد را از درک واقعی و پذیرش واقعی خود باز دارد.
به کدام پزشک مراجعه کنیم؟
برای درمان اختلال خود بیزاری مراجعه به گروه روانشناسی و روانپزشکی مهرباد می تواند گزینه مناسبی باشد. روانشناسان و روانپزشکان این مرکز قادر به ارائه مشاوره و درمان های روانشناختی و دارویی به بیماران مبتلا به اختلالات روانی از جمله خود بیزاری هستند.
روش های درمان اختلال خود بیزاری
درمان اختلال خود بیزاری شامل ترکیبی از درمان های روانشناختی و دارویی است:
- روان درمانی (CBT): درمان شناختی-رفتاری به فرد کمک می کند تا افکار منفی و باورهای اشتباه در مورد ظاهر خود را شناسایی کرده و آنها را تغییر دهد. دارو: در برخی موارد، مصرف داروهای ضد افسردگی یا داروهای ضد اضطراب می تواند به کاهش علائم کمک کند.
- گروه درمانی و مشاوره فردی: در این جلسات افراد می توانند تجربیات و احساسات خود را با دیگران به اشتراک بگذارند و از حمایت یکدیگر بهره مند شوند.
نتیجه گیری
اختلال خود بیزاری یک بیماری روانی است که می تواند تأثیر عمیقی بر زندگی فرد داشته باشد. شناخت علائم، علل و روش های درمان این اختلال می تواند به شناسایی و کمک به افراد مبتلا کمک کند. مراجعه به روانشناسان و روانپزشکان متخصص در درمان این اختلال می تواند به بهبود وضعیت فرد و بازگشت به زندگی سالم تر و با کیفیت بهتر کمک کند.
