آتاکسی (Ataxia) یک اختلال عصبی است که باعث عدم هماهنگی در حرکات بدن می‌شود. این امر می‌تواند سبب تاثیرگذاری روی راه رفتن، تعادل و هماهنگی دست، گفتار، بلعیدن و حرکات چشم شود. آتاکسی می‌تواند به صورت موقت یا دائمی ظاهر شود و شدت و روش‌های درمان در شیراز بسته به علت زمینه‌ای متفاوت است.

بیماری آتاکسی هم برای فرد و هم برای خانواده او چالش‌های زیادی ایجاد می‌کند. خوشبختانه در شیراز، به دلیل وجود مراکز تخصصی مغز و اعصاب و توانبخشی پیشرفته، امکان تشخیص و درمان این بیماری با روش‌های نوین فراهم است.

آتاکسی معمولاً در نتیجه آسیب به بخشی از مغز به نام مخچه یا اتصالات آن به وجود می‌آید. مخچه وظیفه هماهنگی عضلات را بر عهده دارد. بسیاری از بیماری‌ها می‌توانند باعث آتاکسی شوند مثل مشکلات ژنتیکی، سکته مغزی، تومورها، ام.اس، سکته مغزی، بیماری‌های دژنراتیو و سوء مصرف الکل.

علائم بیماری آتاکسی

علائم آتاکسی بر اساس علت آن متفاوت است. اگر علت، یک بیماری زمینه‌ای یا بیماری‌هایی همچون سکته مغزی، تومور، اعتیاد به الکل یا آسیب عصبی باشد علائم زیر مشاهده می‌شوند:

• هماهنگی ضعیف
• مشکلات تعادلی و اختلال در راه رفتن
• ناتوانی در هماهنگی دست‌ها، بازوها و پاها
• گفتار نامفهوم
• مشکل در نوشتن و خوردن
• حرکات آهسته چشم

علائم شکل ژنتیکی آتاکسی یا آتاکسی پراکنده احتمالاً شامل موارد زیر است:

• هماهنگی و تعادل ضعیف
• گفتار نامفهوم (دیس‌آرتری)
• رگ‌های عنکبوتی ریز و قرمز روی پوست و چشم
• عفونت ریه
• تاخیر در رشد جسمی و جنسی
• مشکل در بلع غذا یا آب (دیسفاژی)
• لرزش و حرکات غیرارادی
• مشکلات قلبی
• مشکل در راه رفتن

سایر علائم آتاکسی شامل:

• ضعف عضلانی و خستگی زودرس
• مشکل در حرکات ظریف: مانند نوشتن یا بستن دکمه‌های لباس
• حرکات غیرطبیعی چشم‌ها (نیستاگموس)
• کاهش هماهنگی کلی بدن در کارهای روزمره

علل بروز آتاکسی

آتاکسی ژنتیکی یا ارثی

بعضی از انواع آتاکسی به صورت وراثتی منتقل می‌شوند، مانند آتاکسی فریدریش (Friedreich’s ataxia) یا آتاکسی اسپینوسربلار.

این نوع آتاکسی وقتی رخ می‌دهد که والدین (یک یا هر دو) نقص ژنتیکی را به فرزند خود منتقل کنند. در برخی موارد، شدت این بیماری می‌تواند از نسلی به نسل دیگر بدتر شود و سن شروع پایین‌تر بیاید.

اگر فردی با شکل ارثی آتاکسی به دنبال بچه‌دار شدن است، پزشک آزمایش ژنتیک و مشاوره را توصیه می‌کند. شانس به ارث بردن ژن معیوب تا حدی به نوع آتاکسی بستگی دارد. در مورد آتاکسی فردریش، هر دو والدین باید دارای ویژگی‌های ژنتیکی برای انتقال آن باشند.

در مورد آتاکسی نخاعی، فقط یکی از والدین نیاز به داشتن ژن معیوب دارد و هر یک از فرزندان آنها 50 درصد شانس ابتلا به این بیماری را دارا هستند.

گاهی اوقات فرد بدون علت خاصی دچار آتاکسی می‌شود یا به دنیا می‌آید حتی اگر در خانواده سابقه‌ای از این بیماری وجود نداشته باشد. یکی از دلایل این امر احتمالاً به بد شکلی مخچه در قبل از تولد باشد.

آتاکسی غیر ژنتیکی (اکتسابی)

اتفاق‌ها و بیماری‌های زیر می‌توانند منجر به آتاکسی شوند:

• جراحی مغز، تومور مغزی یا آسیب سر
• استفاده بیش از حد از الکل یا مواد مخدر
• برخی عفونت‌ها مثل آبله مرغان
• مسمومیت‌ها و قرارگیری در معرض مواد شیمیایی سمی، شیمی درمانی یا فلزات سنگین
• برخی بیماری‌های عصبی مثل ام.اس، فلج مغزی و سکته
• برخی تومورها به علت سندرم پارانئوپلاستیک که باعث آتاکسی می‌شوند. این تومورها مواد شیمیایی تولید می‌کنند که عملکرد مخچه را مختل خواهد کرد و آتاکسی علامت اصلی آن است
• کمبود ویتامین‌ها (خصوصاً ویتامین E و B12)

آتاکسی ناشی از مشکلات متابولیک: برخی اختلالات متابولیک نادر می‌توانند بر عملکرد مخچه و اعصاب تأثیر بگذارند.

روش‌های تشخیص آتاکسی در شیراز

تشخیص آتاکسی در شیراز نیازمند بررسی دقیق توسط متخصص است. پزشکان در شیراز با استفاده از تجهیزات پیشرفته می‌توانند علت دقیق بیماری را مشخص کنند. روش‌های تشخیصی عبارت‌اند از:

• معاینه بالینی و عصبی: پزشک با بررسی حرکات دست‌ها، پاها، راه رفتن، حرکات چشم و گفتار بیمار می‌تواند نوع اختلال را تشخیص دهد.
• تصویربرداری مغزی: MRI مغز برای بررسی ساختار مخچه و یافتن ضایعات ناشی از تومور، سکته یا MS. CT اسکن: برای بررسی سریع‌تر آسیب‌های مغزی یا خونریزی‌ها.
• آزمایش خون: برای بررسی کمبود ویتامین‌ها (مثل ویتامین E یا B12) و برای تشخیص عفونت‌ها یا بیماری‌های متابولیک.
• تست ژنتیک: در مواردی که پزشک به آتاکسی ارثی مشکوک باشد.
• تست نوار عصب و عضله (EMG) و بررسی هدایت عصبی: برای بررسی عملکرد اعصاب محیطی و عضلات.
• آزمایش مایع مغزی نخاعی (CSF): در صورت شک به عفونت یا بیماری‌های خودایمنی.

درمان آتاکسی در شیراز

به طور کلی درمان آتاکسی در شیراز بسته به نوع آن، متفاوت است. گاهی اوقات می‌توان علت اصلی این بیماری را درمان کرد تا بهبود یابد و بدتر نشود اما در بیشتر موارد این امکان وجود ندارد.

👈 برنامه درمانی معمولاً توسط گروهی از متخصص‌ها فراهم می‌شود و تیمی چند رشته‌ای شامل یک متخصص طب فیزیکی و توانبخشی، متخصص مغز و اعصاب و فیزیوتراپیست خواهد بود.

عملکرد و برنامه مراقبتی بیمار نقش مهمی در مدیریت بیماری خواهد داشت. نیازهای جسمی، اجتماعی و روانی فرد ارزیابی می‌شود و به بهترین نحو برآورده خواهد شد.

درمان علائم آتاکسی در شیراز شامل گفتار درمانی هم است. گفتار نامفهوم (دیس آرتری) و مشکلات بلع (دیسفاژی) از علائم رایج آتاکسی هستند.

درمانگر می‌تواند درباره نحوه واضح‌تر کردن صدا به بیمار کمک کند. مثلاً پزشک احتمالاً پیشنهاد کند:

• تغییر وضعیت قرارگیری بدن برای بهبود کیفیت صدا
• انجام تمرینات برای تقویت عضلات مورد نیاز حین صحبت
• آهسته صحبت کردن و تاکید بر هر کلمه با استفاده از تکنیک‌های تنفسی جهت بهبود گفتار

در صورت بدتر شدن گفتار، احتمالاً از وسایل کمکی مثل لپ تاپ متصل به صدا استفاده کنید. برای درمان دیسفاژی، درمانگر می‌تواند تمریناتی آموزش دهد تا عصب‌های مسئول تحریک رفلکس بلع تحریک شوند. ماهیچه‌های مخصوص بلع هم تقویت خواهند شد.

درمان دارویی

اگر آتاکسی ناشی از کمبود ویتامین باشد، مصرف مکمل‌ها می‌تواند کمک‌کننده باشد. در موارد بیماری‌های خودایمنی یا التهابی، داروهای کورتون یا سرکوب‌کننده سیستم ایمنی تجویز می‌شوند.

در آتاکسی‌های ناشی از عفونت‌ها، درمان ضدویروسی یا آنتی‌بیوتیکی لازم است. برای کنترل علائم مانند لرزش و اسپاسم عضلانی داروهایی تجویز می‌شود.

کاردرمانی

هدف کاردرمانی آموختن شیوه سازگاری با از دست دادن تدریجی تحرک و یادگیری مهارت‌های جدید برای استفاده در فعالیت‌های روزانه است.

احتمالاً کار درمانگر بتواند نحوه استفاده از ویلچر و وسایل حرکتی را آموزش دهد. همچنین در ایجاد تغییرات در منزل کمک خواهد کرد مثل ریل‌های راهنما یا بالابر پله.

درمان مشکلات عضلانی

اگر دچار اسپاسم، گرفتگی و سفتی عضلات هستید احتمالاً از داروهای شل کننده عضلات مثل باکلوفن یا تیزانیدین جهت کنترل علائم استفاده شود.

در صورت عدم تاثیر این داروها بوتاکس تزریق می‎شود. در این صورت با مسدود کردن سیگنال‌های مغز، به عضلات آسیب دیده کمک خواهد شد. اثرات تزریق معمولاً تا 3 ماه باقی می‌ماند.

درمان مشکلات مثانه

مشکلات مثانه مثل فوریت ادرار یا بی‌اختیاری ادرار گاهی اوقات فرد مبتلا به آتاکسی را درگیر می‌کند.

در برخی موارد، مشکلات مثانه با استفاده از تکنیک‌های مراقبتی مثل محدود کردن مصرف مایعات در طول روز، برنامه‌ریزی برای مراجعه منظم به توالت، اجتناب از نوشیدنی‌هایی که تولید ادرار را تحریک می‌کنند مثل کافئین و الکل کنترل خواهند شد.

برخی افراد احتمالاً به نوعی دارو به نام آنتی موسکارینی نیاز داشته باشند که به شل شدن مثانه کمک می‌کند و میل به ادرار کردن کاهش می‌یابد.

تزریق بوتاکس هم به مثانه کمک خواهد کرد. عده‌ا‎ی دیگر ممکن است هنگام رفتن به توالت با تخلیه کامل مثانه خود با دشواری روبرو شوند که همین امر منجر به نشت اندک ادرار خواهد شد. در چنین مواردی احتمالاً از لوله کاتتر برای قرار دهی در مثانه استفاده می‌شود تا به تخلیه ادرار کمک کند.

درمان دردهای عصب

آسیب به انتهای عصب می‌تواند منجر به درد عصبی شود که اصطلاح پزشکی آن درد نوروپاتیک است. اغلب این درد با سوزش، درد یا گاهی اوقات گزگز در قسمت‌های خاص بدن تجربه می‌شود.

مسکن‌های سنتی مثل پاراستامول یا ایبوپروفن معمولاً در درمان دردهای عصبی موثر نیستند. بنابراین داروهای دیگری مثل آمی ترپتیلین، گاباپنتین یا پرگابالین تجویز خواهد شد.

درمان درد اسکلتی عضلانی در شیرازبیشتر بخوانید

فیزیوتراپی، طب فیزیکی و توانبخشی بیماری آتاکسی

از مهم‌ترین و موثرترین روش‌های کنترل و درمان آتاکسی در شیراز مراجعه به یک متخصص طب فیزیکی و توانبخشی و فیزیوتراپی است.

توانبخشی کمک می‌کند فرد از بازوها و پاهای خود استفاده کند و از ضعیف شدن ماهیچه‌ها در یک حالت (انقباضات) جلوگیری شود.

متخصص طب فیزیکی و توانبخشی و فیزیوتراپیست می‌توانند تمرینات بدنی هر روزه را به بیمار تجویز کنند تا به تقویت و کشش عضلات کمک کند. همچنین در استفاده از وسایل کمکی جهت راه رفتن کمک خواهند کرد.

درمان مشکلات چشمی

در برخی موارد آتاکسی‌‌‌، مشکلات چشمی شایع است. اسیلوپسی یک مشکل چشمی است که در اثر حرکت غیرارادی چشم‌ها از یک طرف به سمت دیگر یا بالا و پایین ایجاد می‌شود.

این امر می‌تواند باعث اختلال بینایی شده و کارهایی همچون خواندن دشوار می‌شود. گاهی اوقات می‌توان با داروهایی همچون گاباپنتین جهت کنترل عضلات چشم، درمان صورت بگیرد.

برخی افراد مبتلا به آتاکسی دید دوگانه‌ای خواهند داشت یعنی دو تصویر از یک شیء را مشاهده می‌کنند. درمان با چسباندن یک تکه شیشه یا پلاستیک گوه‌ای شکل به نام منشور به عینک امکان‌پذیر است.

درمان اختلال نعوظ

به علت آسیب عصبی عمقی، برخی از مردان مبتلا به آتاکسی با مشکل اختلال نعوظ مواجه خواهند شد. این مشکل اغلب با استفاده گروهی از داروهای مهار کننده فسفودی استراز-5 مثل سیلدنافیل درمان می‌شود. در این صورت جریان خون در آلت تناسلی بهبود می‌یابد.

کمک به درمان و کنترل خستگی

بسیاری از افراد مبتلا به بیماری‌های عصبی مثل آتاکسی احساس خستگی و بی‌حالی شدید دارند. علت این امر احتمالاً خواب آشفته و تلاش‌های فیزیکی برای کنار آمدن با از دست دادن هماهنگی است.

متخصصین توانبخشی احتمالاً بتوانند به فرد در افزایش سطح استقامت کمک کنند. همچنین، متخصص کاردرمانی هم به بیمار در چگونگی تطبیق فعالیت‌های روزانه جهت مقابله بهتر با خستگی راهنمایی‌های ارائه می‌کند.

بیشتر بخوانید : درمان دردهای عصبی در شیراز

کاردیومیوپاتی

کاردیومیوپاتی (آسیب به عضله قلب) مشکلی رایج در برخی انواع آتاکسی است. این مشکل جدی است چون بر قلب فشار وارد می‌کند و روی جریان طبیعی خون در قلب تاثیر می‌گذارد. همچنین بی‌نظمی ضربان قلب را به دنبال خواهد داشت. در صورت ابتلا به کاردیومیوپاتی از متخصص قلب در شیراز کمک بخواهید.

مقابله با افسردگی ناشی از آتاکسی

بخش مهمی از فرآیند روش‌های کنترلی و درمان آتاکسی در شیراز مقابله با افسردگی این بیماری است. زندگی با یک بیماری طولانی مدت مثل آتاکسی می‌تواند استرس‌زا باشد و اغلب باعث ایجاد حس اضطراب شدید می‌شود. همین امر آغازگر افسردگی خواهد بود.

علائم افسردگی عبارتند از احساس نا امیدی و لذت نبردن از چیزهایی که قبلا از آنها لذت می‌بردید. اگر فکر می‌کنید افسرده هستید برای مشاوره به روانپزشک مراجعه کنید. احتمالاً درمان‌های مختلفی برای افسردگی تجویز شود مثل داروی ضد افسردگی، درمان‌های شناختی رفتاری

درمان علت زمینه‌ای

در موارد معدودی از آتاکسی، ممکن است بتوان با درمان علت زمینه‌ای وضعیت را بهتر و یا از بدتر شدن آن جلوگیری کرد. مثلاً آتاکسی معمولاً با کمبود ویتامین E همراه است بنابراین بهتر است مکمل‌های حاوی این ویتامین را مصرف کنید.

آتاکسی اپیزودیک با دارویی به نام استازولامید و با اجتناب از محرک‌هایی همچون استرس، الکل و کافئین قابل کنترل است. گاهی اوقات آتاکسی اکتسابی بسته به علتش درمان پذیر است مثلاً اگر به خاطر عفونت باشد آنتی بیوتیک یا داروهای ضد ویروس کمک می‌کنند.

اگر آتاکسی اکتسابی به علت آسیب‌های جدی مغزی مثل آسیب‌های حاصل از سکته مغزی یا آسیب شدید سر ایجاد شود، احتمالا بهبود وضعیت ممکن نباشد. در این صورت می‌توان از درمان ذکر شده برای کنترل علائم استفاده کرد.

پاسخ به سوالات متداول

اولین نشانه‌ها معمولاً شامل عدم تعادل در راه رفتن، لرزش دست‌ها، گفتار نامفهوم و حرکات غیرطبیعی چشم‌ها هستند. در موارد خفیف ممکن است بیمار فقط احساس کند که هنگام راه رفتن کمی تلوتلو می‌خورد.

در حال حاضر، آتاکسی‌های ارثی درمان قطعی ندارند، اما می‌توان با فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی کیفیت زندگی بیمار را بهبود داد. در آتاکسی‌های اکتسابی احتمال درمان بالاتر است.

در نوع ارثی معمولاً پیش‌رونده است، اما در برخی موارد اکتسابی با درمان و توانبخشی بهبود نسبی امکان‌پذیر است.

نوع ارثی قابل پیشگیری نیست، ولی در نوع اکتسابی با تغذیه سالم، پرهیز از الکل و کنترل بیماری‌ها می‌توان ریسک را کاهش داد.

بله، بسیاری از بیماران با استفاده از توانبخشی، گفتاردرمانی، کاردرمانی و وسایل کمکی می‌توانند زندگی نسبتاً عادی داشته باشند. حمایت خانواده و مراقبت روانی نیز نقش مهمی در کیفیت زندگی این بیماران دارد.

سخن پایانی و جمع بندی

آتاکسی که با از دست دادن هماهنگی همراه است معمولا در ام.اس، سکته مغزی و اختلال مصرف الکل و غیره دیده می‌شود. همچنین نامی است که به گروهی از بیماری‌ها که باعث تخریب سیستم عصبی مرکزی می‌شوند داده شده است.

افراد مبتلا به آتاکسی ممکن است از دست دادن تعادل، تکلم نامفهوم، تلوتلو خوردن و حرکات غیرمعمول چشم را نشان دهند. پزشک این مشکل را تشخیص می‌دهد و برای بررسی‌های بیشتر به متخصص مغز و اعصاب ارجاع خواهد داد. وقتی بیماری زمینه‌ای شناسایی شد، درمان آن آتاکسی را رفع خواهد کرد.

برای تشخیص، کنترل و دریافت روش‌های درمان آتاکسی در شیراز می‌توانید با کلینیک دکتر زهره عشقی جهت دریافت نوبت حضوری تماس بگیرید.

آیا مطلب مفید بود؟

امتیاز ستاره‌ای دهید

میانگین امتیاز 5 / 5. تعداد امتیاز: 1

هنوز امتیازی ثبت نشده شما اولین نفر باشید