خون در ادرار یا هماچوری می‌تواند نشانه‌ای نگران‌کننده و مهم از وجود یک مشکل جدی در بدن باشد. این حالت ممکن است به صورت تغییر رنگ ادرار به قرمز یا قهوه‌ای (هماچوری آشکار) مشاهده شود یا تنها با آزمایش میکروسکوپی تشخیص داده شود (هماچوری میکروسکوپی). خونریزی می‌تواند از هر نقطه‌ای در دستگاه ادراری، از کلیه‌ها تا مثانه و مجرای ادرار، آغاز شود. حضور خون در ادرار نباید نادیده گرفته شود، زیرا می‌تواند به دلایلی مانند عفونت‌های ادراری، سنگ‌های کلیه، تروما یا حتی بیماری‌های جدی‌تر مانند سرطان دستگاه ادراری باشد. در این مقاله، به بررسی دقیق علل، علائم و اهمیت پیگیری پزشکی برای هماچوری خواهیم پرداخت. با ما همراه باشید تا اطلاعات بیشتری درباره این نشانه حیاتی به دست آورید.

علت خون در ادرار

دلایلی که با عث سوزش و خون در ادرار می‌شوند عبارت‌اند‌از:

1- ورزش با شدت بالا

گاهی اوقات خون در ادرار ممکن است پس از یک تمرین با شدت بالا رخ دهد. در بیشتر موارد، خون در ادرار بین چند ساعت تا سه روز پس از پایان تمرین شدید ادامه دارد. اگر بیشتر طول بکشد، احتمالأ علت زمینه‌ای دیگری وجود دارد.

2- جراحت

خون در ادرار، حداقل در 88 درصد به‌دلیل ترومای وارده به دستگاه تناسلی، رخ می‌دهد.

3- سنگ کلیه یا مثانه

سنگ‌های کلیه رسوبات سختی هستند که از بلورهای کلسیم و اورات ساخته شده‌اند و در داخل کلیه‌ها تشکیل می‌شوند. در مردان، سنگ‌ها می‌توانند در حالب‌ها و مثانه نیز ایجاد شوند. علائم اصلی سنگ کلیه یا مثانه عبارت‌انداز:

• خون در ادرار
• درد پهلو
• تهوع و استفراغ
• تب و لرز
• جریان ضعیف ادرار
• ادرار دردناک
• ناتوانی در دفع ادرار

4- سرطان

سرطان مثانه، کلیه یا پروستات می‌تواند باعث ایجاد خون در ادرار شود. خون در ادرار زمانی اتفاق می‌افتد که یک تومور روی اندام آسیب دیده رشد می‌کند و رگ‌های خونی مجاور را ضعیف می‌کند تا زمانی که پاره شوند و خونریزی کنند. علائم شایع سرطان در دستگاه ادراری تناسلی عبارت‌انداز:

• تکرر ادرار
• ادرار دردناک
• با وجود خالی بودن مثانه، احساس نیاز به ادرار کردن
• تکرر ادرار در طول شب
• ناتوانی در دفع ادرار
• کمردرد در یک طرف بدن
• درد شکم
• درد یا حساسیت استخوانی
• کاهش وزن ناخواسته و کاهش اشتها
• تورم در پاها
• خستگی شدید
• خون در منی
• انزال دردناک

پروستات شایع‌ترین سرطان در مردان است. توجه به این نکته مهم است که بسیاری از مردان مبتلا به سرطان پروستات هیچ علامتی ندارند. به همین دلیل، مردان بین سنین 55 تا 69 سال باید غربالگری معمول سرطان پروستات را تحت راهنمایی پزشک خود در نظر بگیرند.

5- اورکیت:

این التهاب یک یا هر دو بیضه است. اورکیت علاوه بر خون در ادرار می‌تواند باعث درد بیضه، درد و سوزش در هنگام ادرار، تورم و تب شود.

علل غیر معمول و نادر:

چندین بیماری نادر و اختلالات ژنتیکی وجود دارد که می تواند باعث ایجاد خون در ادرار شود:

گلومرولونفریت:

نوعی بیماری مزمن کلیوی که بر واحدهای فیلتر کننده کلیه‌ها به نام گلومرول تأثیر می‌گذارد

نفریت لوپوس:

عارضه بیماری خودایمنی لوپوس که کلیه‌ها را درگیر می‌کند

سلول داسی شکل:

یک اختلال خونی ارثی که باعث کم خونی، زردی، زردی چشم، سکته مغزی و سایر عوارض شدید می‌شود.

6- عفونت

عفونت دستگاه ادراری زمانی اتفاق می‌افتد که باکتری‌های روده از طریق مجرای ادرار وارد مثانه شده و آن را آلوده می‌کنند. بیش از 80 درصد عفونت‌های دستگاه ادراری توسط باکتری اشریشیا کلی (E. coli) ایجاد می‌شود.

زنان به دلیل آناتومی مجرای خروجی ادرار، بیشتر از مردان در معرض خطر برای ابتلا به عفونت‌های دستگاه مجرای ادراری (UTIs) هستند. عفونت می‌تواند از مجرای ادراری عبور کند و حالب، کلیه‌ها یا مثانه را آلوده کند. علائم عفونت در زنان شامل:

• ادرار دردناک
• ترشحات کدر یا بدبو
• خون در ادرار
• فشار یا درد در ناحیه کمر، شکم یا ناحیه لگن

علت وجود خون در ادرار زنان

علل خون در ادرار زنان می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

1- قاعدگی :

ممکن است که در زمان پریود شدن، خون در ادرار خود مشاهده کنید.

2- آندومتریوز:

در این شرایط، بافتی مانند پوشش داخلی رحم در خارج از رحم شما رشد می کند. اگرچه آندومتریوز می‌تواند هر بخشی از بدن را تحت تأثیر قرار دهد که معمولاً شامل موارد زیر می‌شود:

• پوشش خارجی رحم
• تخمدان ها
• لوله های فالوپ

بدون درمان، آندومتریوز می‌تواند بر باروری تأثیر بگذارد.

عوامل خطرساز خون در ادرار کدامند؟

هماچوری در کودکان، نوجوانان و مردان و زنان بزرگسال رخ می‌دهد. برخی از این عوامل که ممکن است خطر خون در ادرار را افزایش دهند شامل:

سابقه خانوادگی:

اعضای خانواده‌هایی که سابقه سنگ کلیه یا بیماری کلیوی دارند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به خون در ادرار هستند.

عفونت ها:

هنگامی که کودکان به هماچوری مبتلا می‌شوند، اغلب می‌تواند به عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی کلیه‌ها مرتبط باشد.

ورزش شدید:

هماچوری می‌تواند با فعالیت‌های سنگین مانند دویدن در مسافت طولانی همراه باشد. گاهی اوقات به این وضعیت "هماچوری دویدن" می‌گویند.

برخی داروها:

داروهایی که ممکن است باعث هماچوری شوند عبارت‌اند‌از:
آمینوگلیکوزیدها، سیکلوفسفامید (سیتوکسان)، آمی تریپتیلین، دیورتیک‌ها، مسکن‌ها، ضد بارداری‌های خوراکی، ضد تشنج‌ها و پنی‌سیلین‌ها.

نسخه های ضد انعقاد:

برخی از رقیق کننده‌های خون می‌توانند هماچوری را بارزتر کنند. این داروها عبارت‌انداز: وارفارین (کومادین)، آپیکسابان (Eliquis) و دابیگاتران (پراداکسا).
دلایل زیادی برای خون در ادرار وجود دارد. برخی از غذاها نیز گاهی اوقات می توانند رنگ ادرار شما را تغییر دهند، از جمله چغندر، شاه توت و ریواس.

علائم وجود خون در ادرار چیست؟

بیماران ممکن است متوجه شوند که رنگ ادرار آن‌ها تغییر کرده است. معمولاً ادرار بیمار صورتی، قرمز یا قهوه‌ای می‌شود. هماچوری، بسته به علت ممکن است با علائم دیگری همراه باشد.
اورولوژیست‌ها اغلب بین علل دردناک و بدون درد هماچوری، تمایز قائل می‌شوند. هماچوری میکروسکوپی که در آزمایش آنالیز ادرار مشخص می‌شود، اغلب بدون علامت است.

خون در ادرار چگونه تشخیص داده می شود؟

پزشکان آزمایش‌های مناسب را برای تشخیص دقیق انجام می‌دهند. آزمایش‌های رایج عبارت‌انداز:

آزمایش ادرار:

معاینه آزمایشگاهی ادرار ممکن است سلول‌ها و مواد شیمیایی مختلفی مانند گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید، عفونت یا پروتئین بیش از حد را نشان دهد.

آزمایش خون:

معاینه آزمایشگاهی خون ممکن است سطوح بالای مواد زائد را نشان دهد که نشان دهنده اختلال عملکرد کلیه است.

سیستوسکوپی:

سیستورتروسکوپی نیز نامیده می‌شود. یک اسکوپ، یک لوله انعطاف‌پذیر و دستگاه مشاهده، از طریق مجرای ادرار وارد می‌شود تا مثانه و دستگاه ادراری را از نظر ناهنجاری‌های ساختاری یا انسداد، مانند تومورها یا سنگ‌ها بررسی کند.

سی تی یا ام آر اوروگرام:

مجموعه‌ای از تصاویر به دست آمده با کنتراست، IV متمرکز بر روی شکم و لگن برای ارزیابی دستگاه ادراری است. این کار برای تشخیص تومورها، ناهنجاری‌ها، سنگ کلیه یا هر گونه انسداد و ارزیابی جریان خون کلیوی انجام می‌شود.

پیلوگرام داخل وریدی :

نوعی اشعه ایکس که از رنگ تزریقی برای برجسته سازی بهتر ساختارهای دستگاه تناسلی استفاده می‌کند.

امواج اولتراسوند:

یک ابزار تصویربرداری غیر تهاجمی است که از امواج صوتی برای بررسی ناهنجاری‌های دستگاه تناسلی ادراری مانند سنگ کلیه یا بزرگ شدن پروستات استفاده می‌کند.

سونوگرافی کلیه:

آزمایشی با استفاده از امواج صوتی برای ارزیابی اندازه، شکل و خطوط کلیه و سیستم جمع‌آوری ادرار است.

خون در ادرار چگونه درمان می شود؟

از آن‌جایی که هماچوری یک شاخص احتمالی برای یک مشکل سلامتی است و نه یک بیماری، درمان به تشخیص دقیق بستگی دارد. پزشکان با انجام آزمایش‌های تشخیصی، می‌توانند منبع خونریزی را تعیین کنند.

درمان هماچوری بر اساس علت زمینه‌ای انجام می‌شود. درمان برخی از علل شایع‌تر عبارت‌انداز:

آنتی بیوتیک ها:

برای درمان اپیدیدیمیت، ارکیت، عفونت ادراری، سیستیت، پیلونفریت و بیماری‌های مقاربتی باکتریایی از راه خوراکی یا تزریقی تجویز می‌شود.

داروهای BPH:

مانند فلوماکس (تامسولوسین) یا پروسکار (فیناستراید) برای کمک به کاهش التهاب پروستات و بهبود جریان ادرار استفاده می‌شود.

شاک ویوتراپی:

برای شکستن سنگ‌های مثانه یا کلیه همراه با دیورتیک‌ها و داروهایی مانند فلومکس که باعث افزایش ادرار می‌شوند.

تغییرات در رژیم غذایی:

مانند کاهش پروتئین، نمک و پتاسیم در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیوی پیشرفته.

سرکوب کننده های ایمنی:

مانند ایموران (آزاتیوپرین)، ساندیمون، متوترکسات که برای مدیریت بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس استفاده می‌شوند.

جراحی:

ممکن است برای صدمات تروماتیک، سنگ کلیه، یا درمان بیماری فون هیپل-لاندو مورد نیاز باشد.
درمان سرطان : که ممکن است شامل جراحی، شیمی درمانی، پرتودرمانی، هورمون درمانی ، ایمونوتراپی و سایر درمان‌ها باشد.
پیوند مغز استخوان : تنها درمان فعلی برای بیماری سلول داسی شکل است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟

توجه به این نکته مهم است که میزان خون در ادرار هیچ ارتباطی با شدت یا فقدان بیماری زمینه‌ای ندارد؛ به همین دلیل، اگر حتی مقدار کمی خون در ادرار خود مشاهده کردید، باید فوراً برای تشخیص با پزشک خود تماس بگیرید.بسته به سایر علائم شما، پزشک ممکن است شما را به یک متخصص اورولوژیست ارجاع دهد. شما می‌توانید برای دریافت مشاوره و رزرو نوبت به سایت دکتر شهریار ناطق مراجعه کنید و خدمات دریافت کنید.