سردرد یکی از شایع‌ترین دردهایی است که می‌تواند از کارهای ساده روزمره تا تمرکز برای تصمیم‌گیری‌های مهم را مختل کند. در حال حاضر، محققان بیش از ۲۰۰ نوع سردرد مختلف را شناسایی کرده‌اند که از نظر شدت، محل، مدت و علت متفاوت هستند. شناخت انواع سردرد و علت بروز آن‌ها کمک می‌کند تا به جای تحمل درد یا مصرف خودسرانه مسکن، برای کنترل و درمان اصولی اقدام کنید. در این مقاله از سایت دکتر مجید کیهانی فرد همراه ما باشید؛ تا شما را با انواع سردرد و علت آن آشنا کنیم.

سردرد چیست؟

سردرد یکی از رایج‌ترین شکایت‌های روزانه است که، اغلب افراد حداقل یک بار در طول زندگی آن را تجربه کرده‌اند. این درد می‌تواند به صورت فشار خفیف در پیشانی، تا ضربان‌های شدید در شقیقه احساس شود. با این حال، بیشتر افراد آن را به شکل درد فشاری ضربان‌دار، مداوم، تیز یا مبهم در سر یا صورت تجربه می‌کنند. سردرد انواع مختلفی دارد که معمولا از لحاظ شدت، محل و فراوانی درد متغیر هستند. اکثر سردردها خطرناک نیستند، با این حال برخی از آن‌ها می‌توانند نشانه یک بیماری جدی باشند و در صورت تداوم باید حتما برای بررسی دقیق‌تر به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید.

انواع سردرد با تصویر

پزشکان انواع سردردها را به ۲ دسته کلی اولیه و ثانویه تقسیم می‌کنند:

• سردردهای اولیه: این نوع سردردها ناشی از بیماری زمینه‌ای نیستند و معمولا به دلیل حساسیت بیش از حد اعصاب به محرک‌ها ایجاد می‌شوند. از انواع آن می‌توان به سردرد تنشی، خوشه‌ای، میگرنی، مداوم، یخ شکن، رعدآسا و ساعت زنگ‌دار اشاره کرد.
• سردردهای ثانویه: سردردهای ثانویه از دیگر انواع سردرد آزاردهنده هستند که به عنوان نشانه‌ای از بیماری جسمی و مشکلی در سلامتی شناخته می‌شوند. سردردهای سینوسی، پس از سانحه، ناشی از کافئین، هورمونی، سردرد به دلیل فشار خون بالا، سردرد یخ شکن، رعدآسا، ساعت زنگ‌دار و سردرد به دلیل فعالیت در این دسته قرار دارند.

۱- سردرد تنشی

شایع‌ترین نوع سردرد است و معمولا به صورت درد مبهم در تمام سر یا فشار و سنگینی در اطراف گردن، پیشانی، پوست سر و عضلات شانه احساس می‌شود. این درد معمولا خفیف تا متوسط است و اغلب افراد آن را به «بستن یک نوار محکم دور سر» تشبیه می‌کنند. استرس روزمره، خستگی چشم، کم‌آبی بدن، گرسنگی و کم‌خوابی می‌توانند موجب تحریک علائم سردرد تنشی یا هیجانی شوند.

روش درمان: درمان‌های رایج برای تسکین علائم شامل مسکن‌های بدون نسخه (OTC)، شل‌کننده‌های عضلانی تجویزی یا داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای هستند. طب سوزنی، ماساژ و سایر روش‌های آرامش‌بخش به جلوگیری از حملات کمک می‌کنند.

۲- سردرد خوشه‌ای

سردرد خوشه‌ای به شکل سوزش شدید و تیرکشنده در اطراف یا پشت یک چشم و در یک طرف صورت رخ می‌دهد. از شایع‌ترین علائم این نوع سردرد می‌توان به تورم، قرمزی، گرگرفتگی، تعریق، گرفتگی بینی و ریزش اشک در همان طرف سردرد اشاره کرد. حملات سردرد خوشه‌ای معمولا به صورت پشت سر هم رخ می‌دهند و هر سردرد ممکن است از ۱۵ دقیقه تا ۳ ساعت طول بکشد.

گاهی‌اوقات، افراد در طول سردرد خوشه‌ای سردرد را به صورت یک روز در میان تجربه می‌کنند، اما این احتمال هم وجود دارد که ۸ حمله سردرد در طول یک روز رخ دهد. در حال حاضر علت دقیق سردردهای خوشه‌ای مشخص نیست. پزشکان محرک‌هایی مانند الکل، دود سیگار، فعالیت بیش از حد و نورهای روشن را در بروز آن موثر می‌دانند.

روش درمان: بسته به شدت حملات ممکن است تریپتان‌ها، اکسیژن‌درمانی، کورتیکواستروئیدها یا تزریق دی‎هیدروارگوتامین (DHE) تجویز شوند.

۳- سردرد میگرنی

میگرن یکی از انواع سردرد آزاردهنده است که به شکل درد ضربان‌دار، شدید و معمولا یک طرفه احساس می‌شود. این درد می‌تواند چند ساعت تا چند روز ادامه پیدا کند و اغلب با علائم دیگری همچون حساسیت به نور، حالت تهوع، استفراغ و حساسیت به صدا همراه است. همچنین حدود یک سوم از مبتلایان به میگرن، قبل از شروع مرحله سردرد، اختلالات بینایی را تجربه می‌کنند. نورهای روشن، استرس، خواب نامناسب، حذف وعده‌های غذایی و برخی غذاها مانند شکلات و گوشت نمک سودشده می‌توانند باعث تحریک حملات میگرنی شوند.

نقل قول:

Headaches tend to run in families, especially migraines. Children who have migraines usually have at least one biological parent who also experiences them. In fact, kids whose parents have migraines are up to four times more likely to develop them.

سردردها، به خصوص میگرن، معمولا در خانواده‌ها ارثی هستند. کودکانی که میگرن دارند معمولا حداقل یکی از والدین بیولوژیکی آن‌ها نیز میگرن را تجربه می‌کند. در واقع، کودکانی که والدین‌شان میگرن دارند تا چهار برابر بیشتر احتمال دارد که به آن مبتلا شوند.

به نقل از سایت: healthline

روش درمان: پزشک ممکن است برای کنترل و درمان حملات میگرن داروهایی شامل تریپتان‌ها، ارگوت‌ها یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) و سایر مسکن‌ها را تجویز کند.

از سردردهای میگرنی خسته شدی و نمی‌دونی باید چیکار کنی؟

همین حالا از پزشک نوبت بگیر و برای درمان مشورت بخواه

۴- سردرد مداوم

یکی از انواع سردرد نادر اما شدید است که باعث درد مداوم در یک طرف سر می‌شود. علائم دیگر آن شامل تورم چشم، احتقان بینی، افتادگی پلک، کوچک شدن مردمک، آبریزش بینی، حالت تهوع و حساسیت به نور و صدا هستند. در حال حاضر، علت دقیق این نوع سردرد ناشناخته است و محرک خاصی ندارد. سردرد مداوم معمولا در زنان شایع‌تر است.

روش درمان: گزینه‌های درمانی معمولا شامل تجویز ایندومتاسین و کورتیکواستروئیدها هستند.

۵- سردرد یخ شکن

سردردهای اولیه از نوع یخ شکن با دردی کوتاه، منقطع و تیز در سر همراه هستند که اغلب حدود ۱۰ ثانیه طول می‌کشند. افرادی که آن را تجربه کرده‌اند، می‌گویند دردی شبیه به ضربه شدید همچون خنجر همراه با چند ضربه متوالی دارد. از علائم آن می‌توان به ریزش اشک از یک چشم، احساس درد در شقیقه، حالت تهوع و حساسیت به نور و صدا اشاره کرد.

علل دقیق بروز این نوع سردرد هنوز مشخص نیست، اما می‌توان گفت دختران بیشتر مستعد ابتلا به آن هستند. سردردهای یخ شکن معمولا به قسمت‌های مختلف سر منتقل می‌شوند. اگر این نوع سردرد را همیشه در یک نقطه تجربه می‌کنید، ممکن است نشانه یک بیماری زمینه‌ای باشد.

روش درمان: پزشک معمولا برای درمان سردرد یخ شکن ایندومتاسین تجویز می‌کند.

۶- سردرد رعدآسا

سردرد رعدآسا یکی از آزاردهنده‌ترین انواع سردرد است که خیلی سریع شروع می‌شود و در کمتر از یک دقیقه به اوج شدت می‌رسد. این نوع سردرد می‌تواند از نوع اولیه باشد، اما این احتمال هم وجود دارد که به دلیل بیماری جدی همچون پارگی یا انسداد رگ‌های خونی، سکته مغزی، آسیب مغزی، سندرم انقباض عروق مغزی برگشت‌پذیر (RCVS) و واسکولیت (التهاب رگ‌های خونی) بروز کند که در این صورت نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد.

روش درمان: وقتی برای اولین بار دچار سردرد رعدآسا شدید، فوری به پزشک مراجعه کنید. اگر پزشک تشخیص دهد که این نوع سردرد ناشی از بیماری خطرناکی نیست، ممکن است ایندومتاسین تجویز کند.

۷- سردرد ساعت زنگ‌دار

سردرد هیپنیک یا ساعت زنگ‌دار در شب بروز می‌کند و اجازه نمی‌دهد راحت بخوابید. این نوع سردرد معمولا در افراد بالای ۶۰ سال رخ می‌دهد و باعث درد مبهم یا ضربان‌دار در یک طرف سر می‌شود. درد سردرد هیپنیک می‌تواند از ۱۵ دقیقه تا ۴ ساعت طول بکشد.

روش درمان: پزشک ممکن است بسته به شدت درد، داروهایی شامل کاربولیت (لیتیوم کربنات)، سیبلیوم (فلوناریزین) و ایندومتاسین تجویز کند.

۸- سردردهای سینوسی

این نوع سردرد همان‌طور که از نامش پیداست، به دلیل التهاب سینوس‌ها در اثر آلرژی یا بیماری‌های تنفسی ایجاد می‌شود. سردردهای سینوسی معمولا با احساس فشار و درد در پیشانی، گونه‌ها و ابرو همراه هستند و موقع خم شدن یا تکیه دادن با شدت بیشتری احساس می‌شوند.

روش درمان: پزشک برای درمان سردردهای سینوسی، عامل ایجادکننده التهاب در سینوس را با داروی مناسب برطرف می‌کند. همچنین ممکن است مسکن‌های بدون نسخه را برای کاهش علائم تجویز کند.

۹- سردرد پس از سانحه

سردردهای پس از سانحه معمولا پس از هرگونه آسیب به سر یا گردن ایجاد شوند. علائم این سردرد شبیه به سردردهای تنشی یا میگرنی است و معمولا ۶ تا ۱۲ ماه پس از وقوع آسیب ادامه می‌یابند.

روش درمان: پزشک ممکن است بسته به شدت درد داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، مسکن‌ها یا تریپتان‌ها را تجویز کند.

۱۰- سردرد هورمونی

سردرد هورمونی یکی دیگر از انواع سردرد آزاردهنده به‌شمار می‌آید که در اثر نوسانات هورمونی ناشی از قاعدگی، بارداری، مصرف قرص‌های ضد بارداری و درمان جایگزینی هورمون (HRT) ایجاد می‌شود. این نوع سردرد معمولا بین ۳ روز قبل از پریود تا روز سوم پریود و در طول تخمک‌گذاری رخ می‌دهد.

روش درمان: پزشک معمولا برای کنترل شدت درد، مصرف داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) را توصیه می‌کند.

۱۱- سردرد ناشی از کافئین

کافئین بر جریان خون به مغز تاثیر می‌گذارد؛ به همین دلیل مصرف بیش از حد آن، همانند ترک ناگهانی کافئین می‌تواند باعث سردرد شود. افرادی که سردردهای میگرنی مکرر دارند، در معرض خطر ابتلا به سردرد ناشی از مصرف کافئین هستند.

روش درمان: محدود کردن مصرف کافئین می‌تواند به درمان این نوع سردرد کمک کند.

۱۲- سردرد ناشی از فعالیت

این نوع سردرد که با نام سردرد حرکتی هم شناخته می‌شود، بلافاصله پس از انجام فعالیت بدنی شدید بروز می‌کند. سردرد ناشی از فعالیت به صورت درد دوطرفه و ضربان‌دار احساس می‌شود و ممکن است از ۵ دقیقه تا ۲ روز ادامه داشته باشد. هنوز علت دقیق بروز این نوع سردرد مشخص نیست؛ برخی افراد با هر نوع فعالیت بدنی حتی رابطه جنسی دچار درد ضربان‌دار در ۲ طرف سر می‌شوند.

روش درمان: در حال حاضر، هیچ درمان استانداردی برای این نوع سردرد وجود ندارد. برخی پزشکان ممکن است برای کنترل شدت درد ایندومتاسین تجویز کنند.

۱۳- سردرد به دلیل فشار خون بالا

این نوع سردرد زمانی رخ می‌دهد که فشار خون به طور خطرناکی (فشار خون بالای ۱۸۰/۱۲۰) بالا رفته باشد. سردرد ناشی از فشار خون معمولا ضربان‌دار است، در ۲ طرف سر بروز می‌کند و با هر حرکتی شدیدتر می‌شود.

روش درمان: پزشک علاوه بر مسکن، برای پایین آوردن فشار خون داروی مخصوص تجویز می‌کند.

۱۴- سردرد نخاعی

سردرد ناشی از بی‌حسی نخاعی یا همان اسپاینال به دلیل کاهش فشار مایع مغزی نخاعی بعد از نمونه‌برداری از مایع مغزی-نخاعی در کمر ایجاد می‌شود. این نوع سردرد را معمولا در پیشانی، شقیقه، بالای گردن یا پشت سر احساس می‌کنید. علائم آن ممکن است هنگام ایستادن، سرفه، عطسه یا حرکت بدتر شوند.

روش درمان: سردردهای نخاعی معمولا پنج روز بعد از پونکسیون کمری بروز می‌کنند و طی ۲ هفته خودبه‌خود برطرف می‌شوند. برای کاهش علائم آن می‌توانید دراز بکشید یا از مسکن‌های بدون نسخه استفاده کنید.

۱۵- سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو

سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو (MOH) که به آن سردرد برگشتی هم می‌گویند، زمانی رخ می‌دهد که فرد بیش از حد (بیشتر از ۱۵ روز در ماه) از داروهایی مانند استامینوفن، ایبوپروفن، آسپرین، ناپروکسن و داروهای حاوی کافئین برای درمان سردردهای اولیه استفاده می‌کند. این نوع سردرد می‌تواند مانند سردرد تنشی احساس شود یا ممکن است مانند یک دوره میگرن، درد شدیدتری داشته باشد.

روش درمان: بهترین روش درمان سردردهای برگشتی، قطع مصرف مسکن‌های بدون نسخه است.

نقل قول:

Most headaches don’t cause complications. However, chronic cases raise the risk of mood disorders. In one study of people seeking care for headaches, nearly 20% had depression, and almost 14% had anxiety

بیشتر سردردها عوارضی ایجاد نمی‌کنند. با این حال، موارد مزمن آن خطر اختلالات خلقی را افزایش می‌دهد. در یک مطالعه روی افرادی که به دلیل سردرد به پزشک مراجعه کرده بودند، تقریبا ۲۰٪ افسردگی و تقریبا ۱۴٪ اضطراب داشتند.

به نقل از سایت verywellhealth

جدول انواع سردرد براساس علائم

سردردها گاهی از لحاظ شدت و محل درد شبیه هم هستند، اما هر یک الگوی خاصی دارند که به تشخیص علت آن‌ها کمک می‌کنند. در جدول زیر به بررسی دلایل علائم شایع همراه با سردرد می‌پردازیم:

علت سردرد

برخی عوامل باعث فعال شدن اعصاب خاصی در مغز می‌شوند و بر رگ‌های خونی و عضلات تاثیر می‌گذارند. این اعصاب از آن جایی که سیگنال‌های درد را به مغز می‌فرستند نقش مهمی در ایجاد انواع سردرد دارند. عوامل اثرگذار بر اعصاب مغز شامل موارد زیر هستند:

• ژنتیک
• عوامل محیطی مانند آلودگی، مواد آلرژی‌زا، مواد شیمیایی، سروصدای زیاد و نور شدید
• بیماری‌هایی همچون التهاب سینوس‌ها، التهاب گلو و التهاب گوش میانی
• آسیب فیزیکی مانند ضربه به سر یا گردن
• مصرف خودسرانه و بیش از حد داروها
• تغییر در الگوی خواب یا حذف وعده‌های غذایی
• استرس و اضطراب شدید

علت سردرد در زنان چیست؟

در بین انواع سردردها، سردرد هورمونی را می‌توان علت اصلی این عارضه در زنان دانست. کاهش سطح استروژن در روزهای قبل از پریودی ارتباط مستقیمی با سردرد زنان دارد؛ به همین دلیل اغلب خانم‌ها ۳ روز مانده به پریود تا روز سوم پریودی سردرد دارد. کاهش سطح استروژن می‌تواند حساسیت اعصاب خاصی در مغز را افزایش دهد و زمینه را برای سردرد میگرنی در دوره قاعدگی فراهم کند. دیگر عواملی که موجب کاهش تغییرات هورمونی و بروز سردرد در زنان می‌شوند، عبارت‌اند از:

• بارداری
• یائسگی
• مصرف قرص‌های ضد بارداری

انواع سردرد خطرناک کدامند؟

اگر سردرد ناگهانی، شدید، همراه با علائم عصبی یا سیستمیک و متفاوت از سردردهای معمول باشد، خطرناک است. شناسایی سردردهای خطرناک اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این سردردها معمولا نشانه یک بیماری جدی در بدن هستند. مهم‌ترین انواع سردردهای خطرناک شامل موارد زیر می‌شوند:

• سردرد رعدآسا و ناگهانی
• سردرد پس از ضربه سر و گردن
• سردرد همراه با بی‌حسی یک طرف بدن
• سردرد ناشی از ترومبوز وریدهای مغزی
• سردرد همراه با سفتی گردن و تب
• سردرد ناشی از عفونت
• سردرد به دلیل فشار خون بالا
• سردرد همراه درد در گردن و صورت
• سردرد ناشی از تومور مغزی
• سردرد همراه با ناتوانی در کنترل عضلانی، گفتاری یا بینایی

CTA: اگر سردردهای مکرر نگرانت کرده، وقتشه با متخصص صحبت کنی!

تنها با چند کلیک ساده از پزشک نوبت بگیر و مشورت کن

چه زمانی برای انواع سردرد به پزشک مراجعه کنیم؟

در اغلب موارد، سردردها خودبه‌خود و با استراحت ظرف ۴۸ ساعت برطرف می‌شوند. با این حال اگر سردرد شما بیش از ۲ روز طول کشیده یا با علائم زیر همراه شده، حتما به پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید:

• تغییر در الگوی سردرد
• شدیدتر شدن سردرد
• گیجی
• تب
• سفتی و گرفتگی گردن
• لکنت زبان
• اختلال بینایی
• بی‌حس شدن یک طرف یا قسمتی از بدن

روش تشخیص انواع سردرد

سردرد انواع مختلفی دارد و بعضی از آن‌ها از نظر شدت و محل درد، شباهت زیادی با همدیگر دارند؛ بنابراین بهترین راهکار برای تشخیص علت، مراجعه به متخصص مغز و اعصاب است. پزشک در ابتدا از بیمار شرح حال می‌گیرد و در مورد زمان، مدت، شدت و محل علائم، داروهای مصرفی، سابقه خانوادگی ابتلا به سردرد، علائمی مانند حالت تهوع، حساسیت به نور یا مشکلات بینایی و هر نوع محرک یا فعالیتی که علائم را بدتر کند، سوالاتی می‌پرسد. این سوالات به پزشک کمک می‌کنند تا تشخیص دهد سردرد شما از نوع اولیه است یا ثانویه. همچنین ممکن است برای تشخیص علت اصلی انواع سردرد به انجام آزمایش‌های دقیق‌تری نیاز باشد. این آزمایش‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• MRI و سی‌تی اسکن
• پونکسیون کمری
• آزمایش خون
• آزمایش ادرار

درمان فوری سردرد شدید

بهترین روش درمان سردرد به نوع آن بستگی دارد. برخی روش‌ها به درمان فوری سردرد شدید در خانه کمک می‌کنند و در مدت زمان کوتاهی، شدت درد را کاهش می‌دهند. به عنوان مثال سردرد میگرنی را می‌توان با اقدامات اولیه همچون استراحت در اتاق تاریک و ساکت تسکین بخشید. همچنین بهترین روش برای کاهش علائم سردرد تنشی، اصلاح سبک زندگی مانند مدیریت استرس روزانه و تغذیه مناسب است. پزشک معمولا تا زمان تشخیص علت اصلی سردرد و تجویز داروی مناسب برای درمان فوری سردرد، مسکن و قرص‌های ضد التهابی غیر استروئیدی همچون ایبوپروفن، ناپروکسن و ایندومتاسین تجویز می‌کند.

آیا درمان سردرد با آر تی ام اس امکان‌پذیر است؟

آر تی ام اس (rTMS) یا تحریک مغناطیسی مکرر یک روش درمانی غیر تهاجمی و نوین است که از میدان مغناطیسی برای تحریک و تنظیم نواحی خاصی در مغز استفاده می‌کند. این روش، به‌ویژه برای افراد مبتلا به سردردهای میگرنی خفیف تا متوسط مقاوم به درمان گزینه مناسبی به‌شمار می‌آید. اگر کنجکاوید بیشتر بدانید rtms چیست، باید بگوییم درمان با دستگاه rTMS یک روش ایمن است که بدون درد و نیاز به بیهوشی انجام می‌شود. در طول درمان با آر تی ام اس، فرد روی صندلی می‌نشیند و دستگاه وصل‌شده با کویل به پوست سر پالس‌های مغناطیسی را به بخش‌های خاصی از مغز می‌فرستد تا فعالیت عصبی تنظیم شود و حساسیت درد کاهش یابد.

راهنمای مراجعه به پزشک

سردرد یکی از مشکلات شایعی است که گاهی به دلیل یک عامل ساده مانند استرس و بی‌خوابی ایجاد می‌شود، اما می‌تواند ناشی از اختلالات پیچیده‌تری همچون میگرن، مشکلات عصبی یا تغییرات هورمونی باشد. این عارضه انواع مختلفی دارد و هر یک ممکن است از لحاظ شدت درد و محل بروز علائم با یکدیگر متفاوت باشند.

ما در این مقاله از مجله درمانکده شما را با انواع سردرد و علت ایجاد آن‌ها آشنا کردیم. اگر در این مورد سوالات بیشتری دارید، می‌توانید به وب‌سایت درمانکده سر بزنید و از بهترین پزشکان متخصص همچون دکتر متخصص مغز و اعصاب مشورت بگیرید. همچنین درمانکده امکان دریافت نوبت اینترنتی جهت مراجعه حضوری یا مشاوره آنلاین تلفنی، متنی و تصویری را برای شما فراهم کرده است.

سوالات متداول

آیا می‌توان از بروز سردرد پیشگیری کرد؟

پیشگیری از سردرد به نوع آن بستگی دارد. احتمال بروز سردردهای اولیه را می‌توان با مدیریت استرس، خواب باکیفیت، نوشیدن آب کافی و جلوگیری از کم‌آب شدن بدن، عدم مصرف الکل، کافئین و سیگار نکشیدن کاهش داد.

علت سردرد صبحگاهی چیست؟

سردرد صبحگاهی معمولا به دلیل کیفیت پایین خواب در طول شب رخ می‌دهد. عوامل دیگری مانند کم‌آبی بدن در روز قبل، اضطراب شدید، بیماری گردن مانند آرتروز گردن و مصرف زیاد دارو در شب قبل می‌توانند باعث بیدارشدن فرد در صبح با سردرد شوند.