ایدز (سندرم نقص ایمنی اکتسابی) بیماری است که توسط ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) ایجاد می‌شود. این ویروس به سیستم ایمنی بدن حمله کرده و توانایی آن را برای مقابله با عفونت‌ها و بیماری‌ها کاهش می‌دهد. انجام آزمایش‌های تشخیصی HIV نقش کلیدی در شناسایی به موقع عفونت، شروع درمان و پیشگیری از انتقال ویروس به دیگران دارد. در این مقاله به بررسی جامع ایدز و انواع آزمایشات مرتبط با آن می‌پردازیم. ایدز چیست؟ ایدز (AIDS) یا سندرم نقص ایمنی اکتسابی، مرحله پیشرفته عفونت HIV است که در آن سیستم ایمنی بدن به شدت آسیب دیده و فرد مستعد ابتلا به عفونت‌های فرصت‌طلب و برخی سرطان‌ها می‌شود . ### مراحل عفونت HIV: 1. **عفونت حاد HIV**: هفته پس از ورود ویروس، برخی افراد علائم شبه آنفولانزا مانند تب، گلودرد، خارش پوست و لنفادنوپاتی را تجربه می‌کنند. 2. **دوره نهفتگی (مزمن)**: ممکن است سال‌ها طول بکشد (به‌طور متوسط 8 سال) و معمولاً بدون علامت است . 3. **ایدز (مرحله پیشرفته)**: زمانی رخ می‌دهد که تعداد سلول‌های CD4+ T به کمتر از 200 سلول در هر میکرولیتر خون برسد . اهمیت آزمایش HIV انجام آزمایش HIV تنها راه مطمئن برای تشخیص عفونت است، زیرا بسیاری از افراد در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارند . تشخیص زودهنگام به شما امکان می‌دهد: - درمان ضدویروسی (ART) را سریع‌تر شروع کنید - از پیشرفت به سمت ایدز جلوگیری کنید - احتمال انتقال ویروس به دیگران را کاهش دهید انواع آزمایش‌های HIV ### 1. آزمایش‌های اسید نوکلئیک (NAT) - **چیست؟** این آزمایش که به تست RNA نیز معروف است، خود ویروس HIV را در خون تشخیص می‌دهد - **زمان تشخیص**: 10-33 روز پس از مواجهه. - **مزایا**: سریع‌ترین روش تشخیص، مناسب برای موارد مواجهه اخیر . - **معایب**: گران‌قیمت و معمولاً برای غربالگری عمومی استفاده نمی‌شود. ### 2. آزمایش آنتی‌ژن/آنتی‌بادی - **چیست؟** هم آنتی‌ژن p24 (بخشی از ویروس) و هم آنتی‌بادی‌های تولید شده توسط بدن را شناسایی می‌کند. - **زمان تشخیص**: - آزمایش خون از رگ: 18-45 روز پس از مواجهه - آزمایش خون از انگشت: 18-90 روز پس از مواجهه - **مزایا**: دقت بالا، روش استاندارد در بسیاری از آزمایشگاه‌ها . ### 3. آزمایش آنتی‌بادی - **چیست؟** فقط آنتی‌بادی‌های تولید شده علیه HIV را شناسایی می‌کند - **زمان تشخیص**: 23-90 روز پس از مواجهه - **انواع**: - آزمایش‌های سریع (نتایج در 20-30 دقیقه) - آزمایش‌های خانگی (مانند OraQuick) - **مزایا**: ساده، ارزان و در دسترس . آزمایش‌های دیگر مرتبط با HIV ### آزمایش بار ویروسی (HIV Viral Load Test) - میزان ویروس HIV در خون را اندازه‌گیری می‌کند. - بیشتر برای نظارت بر پاسخ به درمان استفاده می‌شود تا تشخیص اولیه. ### آزمایش شمارش سلول‌های CD4 - تعداد سلول‌های CD4+ T را اندازه‌گیری می‌کند که نشان‌دهنده وضعیت سیستم ایمنی است . - برای تعیین پیشرفت بیماری و زمان شروع درمان مهم است زمان مناسب برای انجام آزمایش HIV دوره پنجره (Window Period) به فاصله زمانی بین مواجهه با HIV و زمانی که آزمایش می‌تواند عفونت را تشخیص دهد اشاره دارد . زمان مناسب برای آزمایش بستگی به نوع آزمایش دارد: - **پس از مواجهه پرخطر**: حداقل 18-45 روز برای آزمایش آنتی‌ژن/آنتی‌بادی - **برای اطمینان بیشتر**: تکرار آزمایش پس از 3 ماه توصیه می‌شود - **در بارداری**: انجام آزمایش در سه‌ماهه اول بارداری ضروری است - تفسیر نتایج آزمایش - **نتیجه منفی**: اگر در دوره پنجره نباشد، به معنای عدم عفونت است . - **نتیجه مثبت**: نیاز به آزمایش تأییدی دارد (معمولاً تست وسترن بلات) . - **نتیجه نامشخص**: ممکن است نیاز به تکرار آزمایش پس از چند هفته باشد چه کسانی باید آزمایش دهند؟ - همه افراد 13-64 سال حداقل یک بار در طول عمر - افراد با رفتارهای پرخطر (هر 3-6 ماه) : - رابطه جنسی محافظت‌نشده - استفاده مشترک از سرنگ - تشخیص عفونت‌های مقاربتی دیگر - زنان باردار - قربانیان تجاوز جنسی آزمایش HIV در چکاپ معمولی آزمایش HIV به‌طور معمول در چکاپ‌های عمومی گنجانده نمی‌شود و باید به‌طور جداگانه درخواست شود . اگر می‌خواهید از نظر HIV بررسی شوید، باید صراحتاً از پزشک درخواست آزمایش دهید. پیشگیری و درمان - **پیش‌گیری پیش از مواجهه (PrEP)**: برای افراد پرخطر که HIV منفی هستند - **پیش‌گیری پس از مواجهه (PEP)**: تا 72 ساعت پس از مواجهه احتمالی - **درمان ضدویروسی (ART)**: کنترل عفونت و جلوگیری از پیشرفت به ایدز جمع‌بندی انجام آزمایش HIV گام مهمی در مراقبت از سلامت فردی و عمومی است. با توجه به پیشرفت‌های درمانی، تشخیص زودهنگام HIV به افراد امکان می‌دهد زندگی طولانی و سالمی داشته باشند. اگر در معرض خطر هستید یا نگران وضعیت خود می‌باشید، با یک پزشک مشورت کنید و در اسرع وقت آزمایش دهید.