پولیپ روده یکی از رایج‌ترین یافته‌های پزشکی در کولونوسکوپی است؛ برجستگی‌های کوچکی که روی دیواره روده بزرگ رشد می‌کنند و معمولاً بدون علامت باقی می‌مانند. با این حال، بسیاری از افراد هنگام شنیدن تشخیص «پولیپ» دچار نگرانی می‌شوند و این پرسش مهم برایشان شکل می‌گیرد: آیا پولیپ روده همان سرطان است؟ گرچه پولیپ‌ها خودِ سرطان محسوب نمی‌شوند، اما برخی از آن‌ها می‌توانند در گذر زمان تغییرات سلولی پیدا کنند و مسیر تبدیل به سرطان روده بزرگ را طی کنند. تمایز میان پولیپ‌های بی‌خطر و آن دسته که احتمال بدخیمی دارند، نقشی اساسی در پیشگیری و تشخیص زودهنگام سرطان ایفا می‌کند. درک این موضوع که پولیپ چیست، چه انواعی دارد و کدام دسته‌ها پتانسیل خطرناک‌شدن را دارند، می‌تواند به کاهش نگرانی‌ها و افزایش آگاهی سلامت افراد کمک کند.

پولیپ روده چیست؟

پولیپ روده توده یا برجستگی کوچکی است که روی سطح داخلی روده بزرگ یا راست‌روده ایجاد می‌شود. این رشدها معمولاً از تکثیر غیرطبیعی سلول‌های پوششی روده به‌وجود می‌آیند و در بسیاری از موارد هیچ علامتی ایجاد نمی‌کنند. بیشتر پولیپ‌ها خوش‌خیم هستند، اما برخی انواع به‌خصوص پولیپ‌های آدنوماتوز می‌توانند در صورت باقی‌ماندن طی سال‌ها به سرطان روده بزرگ تبدیل شوند. به همین دلیل تشخیص زودهنگام و برداشتن پولیپ در کولونوسکوپی نقش مهمی در پیشگیری از سرطان دارد.

آیا پولیپ روده خطرناک است؟

پولیپ روده به‌تنهایی معمولاً خطرناک نیست، اما اگر برای مدت طولانی در روده باقی بماند می‌تواند خطرناک شود. بیشتر پولیپ‌ها خوش‌خیم‌اند و هرگز به سرطان تبدیل نمی‌شوند، اما بعضی از آن‌ها به‌خصوص پولیپ‌های آدنوماتوز و دندانه‌دار این قابلیت را دارند که طی سال‌ها تغییر کنند و به سرطان روده بزرگ برسند. از آنجا که این روند آهسته است، با انجام کولونوسکوپی و برداشتن پولیپ‌ها می‌توان به‌طور مؤثر از سرطان جلوگیری کرد. بنابراین، مشکل اصلی «وجود پولیپ» نیست، بلکه «عدم تشخیص و پیگیری به‌موقع» آن است.

تفاوت پولیپ روده با سرطان روده بزرگ

پولیپ روده و سرطان روده بزرگ دو موضوع مرتبط اما کاملاً متفاوت‌اند. پولیپ در واقع یک رشد کوچک و معمولاً خوش‌خیم روی دیواره روده است، در حالی که سرطان روده بزرگ رشد کنترل‌نشده و بدخیم سلول‌ها است که می‌تواند به بافت‌های اطراف و حتی دیگر بخش‌های بدن گسترش پیدا کند.

بیشتر پولیپ‌ها بی‌خطر هستند و هرگز تبدیل به سرطان نمی‌شوند، اما برخی انواع پولیپ به‌خصوص آدنوماتوز و دندانه‌دار در صورت باقی ماندن ممکن است طی سال‌ها تغییر کرده و به سرطان تبدیل شوند. مهم‌ترین تفاوت این است که پولیپ مرحله اولیه و غالباً قابل‌درمان است، اما سرطان روده مرحله‌ای پیشرفته‌تر است که نیاز به درمان‌های جدی‌تری دارد. به همین دلیل، شناسایی و برداشتن پولیپ‌ها یکی از بهترین روش‌ها برای پیشگیری از سرطان روده محسوب می‌شود.

چه پولیپ‌هایی ممکن است به سرطان تبدیل شوند؟

برخی از پولیپ‌های روده ماهیت کاملاً بی‌خطر دارند، اما برخی دیگر می‌توانند در طول زمان تغییرات سلولی پیدا کنند و به سرطان روده بزرگ تبدیل شوند. این تبدیل معمولاً آهسته و طی سال‌ها اتفاق می‌افتد، اما شناخت اینکه کدام پولیپ‌ها «پیش‌سرطانی» محسوب می‌شوند اهمیت زیادی دارد. زیرا با شناسایی و برداشتن این پولیپ‌ها در کولونوسکوپی می‌توان از بروز بسیاری از سرطان‌های روده پیشگیری کرد.

پولیپ‌هایی که ممکن است به سرطان تبدیل شوند:

• 🔴 پولیپ‌های آدنوماتوز (Adenomas): شایع‌ترین و مهم‌ترین نوع پیش‌سرطانی؛ منشأ بیشتر سرطان‌های روده.
• 🔴 پولیپ‌های دندانه‌دار (Serrated Polyps): به‌ویژه اگر در کولون راست باشند یا اندازه بزرگ داشته باشند.
• 🔴 پولیپ‌های بزرگ‌تر از ۱ سانتی‌متر: هرچه اندازه پولیپ بزرگ‌تر باشد احتمال خطر بیشتر است.
• 🔴 پولیپ‌های با دیسپلازی درجه بالا: نشان‌دهنده تغییرات سلولی جدی و پرخطر.
• 🔴 وجود تعداد زیاد پولیپ‌ها: به‌خصوص در مواردی که زمینه ژنتیکی یا سابقه خانوادگی وجود دارد.

مهم است بدانیم که همه پولیپ‌ها خطرناک نیستند، اما برخی از آن‌ها در صورت بی‌توجهی می‌توانند آغازگر مسیر سرطان باشند. خوشبختانه این روند معمولاً سال‌ها طول می‌کشد و به همین دلیل انجام کولونوسکوپی منظم و برداشتن پولیپ‌ها یکی از مؤثرترین راه‌های پیشگیری از سرطان روده بزرگ است. با پیگیری به‌موقع، تقریباً همیشه می‌توان قبل از ایجاد مشکل جدی، پولیپ‌های پرخطر را شناسایی و درمان کرد.

درمان‌ پولیپ روده

در طول کولونوسکوپی یا سیگموئیدوسکوپی منعطف، پزشک از انبرک‌ها یا حلقه‌های سیمی برای برداشتن پولیپ‌ها استفاده می‌کند. این روش پولیپکتومی نامیده می‌شود. اگر پولیپ بیش از حد بزرگ باشد و پزشک نتواند به این روش به حذف آن بپردازد، فرد ممکن است برای برداشتن پولیپ به جراحی نیاز داشته باشد. زمانی که پولیپ از بدن خارج شود، متخصصان پاتولوژی به بررسی پولیپ برای انواع سرطان می‌پردازند.

اگر فرد در بدن خود اختلالات ژنتیکی نظیر آدنوماتوز پوپلیپوز ارثی داشته باشد، پزشک ممکن است جراحی یا حذف بخشی از روده بزرگ یا راست روده را پیشنهاد کند. این بهترین روشی است که برای جلوگیری از سرطان روده برای افراد مبتلا به چنین مشکلاتی توصیه می‌شود.

اگر فرد پولیپ روده داشته باشد، احتمال این وجود دارد که بعدها نیز با این پولیپ‌ ها درگیر شود. پزشک معمولا برای چنین فردی، انجام آزمایشات غربالگری دوره ای را تجویز می‌کند.

آیا برداشتن پولیپ جلوی سرطان را می‌گیرد؟

بله، برداشتن پولیپ یکی از مؤثرترین و قطعی‌ترین راه‌ها برای جلوگیری از سرطان روده بزرگ است. بیشتر سرطان‌های روده از یک پولیپ کوچک و خوش‌خیم شروع می‌شوند و طی سال‌ها به‌تدریج دچار تغییرات سلولی می‌شوند. وقتی پولیپ قبل از این تغییرات شناسایی و برداشته می‌شود، عملاً مسیر تبدیل شدن به سرطان قطع می‌شود.

چرا برداشتن پولیپ جلوی سرطان را می‌گیرد؟

• 🔴 پولیپ‌های پیش‌سرطانی، مثل آدنوماتوزها، معمولاً پایه‌ی اصلی بسیاری از سرطان‌ها هستند.
• 🔴 حذف آن‌ها یعنی حذف نقطه‌ی شروع سرطان.
• 🔴 روند سرطانی شدن معمولاً کند است، بنابراین فرصت طلایی برای پیشگیری وجود دارد.
• 🔴 کولونوسکوپی هم تشخیص می‌دهد و هم همان زمان پولیپ را برمی‌دارد.

اگر پولیپ به‌موقع شناسایی و برداشته شود، احتمال اینکه فرد در آینده دچار سرطان روده شود به شکل چشمگیری کاهش پیدا می‌کند. به همین دلیل انجام کولونوسکوپی طبق توصیه پزشک نقش مهمی در سلامت روده دارد.

چه زمانی پولیپ نگران‌کننده است؟

پولیپ روده در بیشتر موارد بی‌خطر است، اما همیشه هم نمی‌توان آن را ساده و کم‌اهمیت در نظر گرفت. برخی پولیپ‌ها ممکن است ویژگی‌هایی داشته باشند که احتمال تبدیل‌شدنشان به سرطان را افزایش دهد. به همین دلیل، شناخت زمان‌هایی که یک پولیپ می‌تواند نگران‌کننده باشد اهمیت زیادی دارد و به افراد کمک می‌کند بدانند چه زمانی باید پیگیری دقیق‌تری انجام دهند.

• 🔴 وقتی اندازه آن بزرگ باشد : پولیپ‌های بزرگ‌تر از ۱ سانتی‌متر احتمال بیشتری برای داشتن تغییرات سلولی یا تبدیل شدن به سرطان دارند.
• 🔴 وقتی از نوع پیش‌سرطانی باشد : پولیپ‌های آدنوماتوز و دندانه‌دار بیشتر از دیگر انواع پتانسیل سرطانی‌شدن دارند.
• 🔴 وقتی «دیسپلازی بالا» گزارش شود: اگر در بررسی پاتولوژی گفته شود که پولیپ دارای دیسپلازی شدید است، یعنی سلول‌ها تغییرات غیرطبیعی بیشتری دارند و خطر بیشتر است.
• 🔴 وقتی تعداد پولیپ‌ها زیاد باشد : وجود چندین پولیپ در کولونوسکوپی ممکن است نشان‌دهنده زمینه ژنتیکی یا ریسک بالاتر سرطان باشد.
• 🔴 وقتی سابقه خانوادگی سرطان روده وجود دارد : اگر یکی از اعضای درجه یک خانواده دچار سرطان روده یا پولیپ‌های متعدد بوده، حتی پولیپ‌های کوچک هم اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
• 🔴 وقتی علائم همراه وجود داشته باشد : مثل خونریزی مدفوع، کم‌خونی بی‌دلیل، تغییر مداوم در عادات روده، کاهش وزن یا دردهای مداوم شکمی.

پولیپ زمانی نگران‌کننده محسوب می‌شود که بزرگ باشد، نوع آن پرخطر باشد، تعداد زیادی وجود داشته باشد یا همراه با علائم و سابقه خانوادگی باشد. تشخیص و پیگیری منظم می‌تواند از تبدیل این پولیپ‌ها به سرطان جلوگیری کند.

انواع پولیپ

پولیپ‌های روده انواع مختلفی دارند و هرکدام ویژگی‌ها و میزان خطر متفاوتی دارند. شناخت این انواع کمک می‌کند بدانیم کدام پولیپ‌ها معمولاً بی‌خطرند و کدام‌ها احتمال بیشتری برای تبدیل‌شدن به سرطان دارند.

🔹۱.پولیپ‌های آدنوماتوز (Adenomatous Polyps – Adenomas)
شایع‌ترین نوع پولیپ پیش‌سرطانی. این پولیپ‌ها قابلیت تبدیل‌شدن به سرطان را دارند، اما همه‌ی آن‌ها سرطانی نمی‌شوند. مهم‌ترین نوع قابل پیگیری هستند.

🔹۲. پولیپ‌های دندانه‌دار (Serrated Polyps)
از کوچک و بی‌خطر تا بزرگ و پرخطر متغیرند. برخی انواع، به‌ویژه در قسمت راست روده بزرگ، می‌توانند نسبتاً سریع‌تر سرطانی شوند.

🔹۳. پولیپ‌های هایپرپلاستیک (Hyperplastic Polyps)
معمولاً کوچک و کاملاً خوش‌خیم‌اند. به‌طور معمول خطر سرطانی‌شدن ندارند، مگر اینکه اندازه بزرگ یا محل خاصی داشته باشند.

🔹 ۴.پولیپ‌های التهابی (Inflammatory Polyps)
بیشتر در افرادی دیده می‌شود که بیماری‌های التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو یا کرون دارند. این پولیپ‌ها خودشان سرطانی نمی‌شوند اما نشان‌دهنده افزایش خطر کلی سرطان در این بیماران هستند.

🔹 ۵. پولیپ‌های هامارتوماتوز (Hamartomatous Polyps)
معمولاً در بیماری‌های ژنتیکی خاص مثل سندرم پوتز–جگر دیده می‌شوند. خود پولیپ‌ها الزاماً خطرناک نیستند، اما وجود این سندرم‌ها با افزایش ریسک سرطان همراه است.

در مجموع، انواع مختلف پولیپ روده از نظر میزان خطر با یکدیگر تفاوت دارند؛ برخی کاملاً بی‌خطر و معمولاً بدون نگرانی هستند، در حالی که برخی دیگر می‌توانند پیش‌سرطانی باشند و نیاز به پیگیری دقیق‌تری داشته باشند. آگاهی از نوع پولیپ و توصیه‌های پزشک بعد از کولونوسکوپی کمک می‌کند تا بتوان از بروز مشکلات جدی‌تر، به‌ویژه سرطان روده بزرگ، پیشگیری کرد.

روش‌های تشخیص پولیپ و تمایز آن از سرطان

تشخیص پولیپ روده و تمایز آن از سرطان روده بزرگ معمولاً با روش‌های تصویربرداری و بررسی‌های دقیق بافت‌شناسی انجام می‌شود. از آنجا که بسیاری از پولیپ‌ها بدون علامت هستند، تنها راه مطمئن برای شناسایی به‌موقع آن‌ها انجام کولونوسکوپی یا تست‌های تشخیصی مشابه است. پس از یافتن پولیپ، بررسی پاتولوژی تعیین می‌کند که آیا پولیپ خوش‌خیم است یا ویژگی‌های پیش‌سرطانی یا حتی سرطانی دارد. ترکیب این روش‌ها کمک می‌کند تا پولیپ‌ها قبل از اینکه خطرناک شوند شناسایی و درمان شوند.

در نهایت، ترکیب این روش‌های تشخیصی به پزشک کمک می‌کند تا پولیپ‌ها را در مراحل ابتدایی شناسایی و از تبدیل آن‌ها به سرطان جلوگیری کند. هرچه تشخیص زودتر انجام شود، درمان ساده‌تر و نتایج آن موفق‌تر خواهد بود. بنابراین انجام بررسی‌های دوره‌ای، به‌ویژه برای افراد بالای ۵۰ سال یا کسانی که سابقه خانوادگی دارند، نقشی اساسی در حفظ سلامت روده بزرگ دارد.

چه کسانی بیشتر در معرض تشکیل پولیپ روده هستند؟

هرچند پولیپ روده می‌تواند در هر فردی ایجاد شود، اما برخی افراد به‌دلایل سبک زندگی، سن، یا عوامل ژنتیکی بیشتر در معرض تشکیل آن قرار دارند. با افزایش سن به‌ویژه پس از ۵۰ سالگی خطر ایجاد پولیپ به‌طور قابل‌توجهی بالا می‌رود. افرادی که سابقه خانوادگی پولیپ یا سرطان روده دارند نیز در گروه پرخطر قرار می‌گیرند، زیرا ژنتیک نقش مهمی در این موضوع دارد. چاقی، مصرف زیاد گوشت‌های فرآوری‌شده، کم‌تحرکی، سیگار و مصرف الکل نیز از عوامل مهم افزایش‌دهنده احتمال تشکیل پولیپ هستند. همچنین کسانی که بیماری‌های التهابی روده مانند کرون یا کولیت اولسراتیو دارند، به دلیل التهاب مزمن روده بیشتر مستعد پولیپ‌های خاص و حتی پرخطر هستند. مجموعه این عوامل باعث می‌شود برخی افراد نیاز به بررسی‌های منظم‌تر و کولونوسکوپی زودتر از سایرین داشته باشند.

آیا بعد از برداشتن پولیپ دوباره برمی‌گردد؟

برداشتن پولیپ به‌طور کامل معمولاً از تبدیل‌شدن همان پولیپ به سرطان جلوگیری می‌کند، اما این به معنای آن نیست که دیگر هرگز پولیپی تشکیل نمی‌شود. در واقع، برخی افراد استعداد بیشتری برای ساختن پولیپ‌های جدید دارند و ممکن است در سال‌های بعد دوباره پولیپ‌های تازه در بخش‌های دیگر روده ایجاد شود. عوامل ژنتیکی، سبک زندگی، سن بالا یا سابقه پولیپ‌های پرخطر می‌تواند احتمال تکرار آن را افزایش دهد. به همین دلیل، پزشک معمولاً بسته به نوع و ویژگی پولیپ قبلی، یک برنامه مشخص برای تکرار کولونوسکوپی توصیه می‌کند تا در صورت تشکیل پولیپ‌های جدید، سریع شناسایی و برداشته شوند.

جمع بندی

پولیپ روده لزوماً خطرناک نیست، اما بی‌توجهی به آن می‌تواند آغازگر مسیر سرطان باشد. بیشتر پولیپ‌ها خوش‌خیم‌اند و با تشخیص و برداشت به‌موقع، هیچ تهدیدی برای سلامت فرد ایجاد نمی‌کنند. با این حال، برخی انواع خاص—به‌ویژه آدنوماتوز و دندانه‌دار—پتانسیل سرطانی‌شدن دارند و نیازمند پیگیری دقیق‌تری هستند. تشخیص زودهنگام از طریق کولونوسکوپی، بررسی بافت‌شناسی و پیگیری‌های منظم، مؤثرترین راه برای جلوگیری از سرطان روده بزرگ است. آگاهی از علائم، شناخت عوامل خطر و توجه به سابقه خانوادگی می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری داشته باشد. در نهایت، پیشگیری و تشخیص زودهنگام، کلید حفظ سلامت روده و جلوگیری از بیماری‌های جدی‌تر است.

سوالات متداول